احراز ابتکاری بودن موضوع اختراع

– احراز ابتکاری بودن موضوع اختراع

یکی دیگر از موارد افتراق در بین کشورهای مختلف احراز ابتکاری بودن موضوع اختراع است. این موضوع در هر کشوری، می‌تواند متفاوت با سایر کشورها باشد، به طوری که دیده می‌شود در برخی از کشورها برای اینکه از ثبت مصادیق و ایده های کم اهمیت جلوگیری کنند چاره را در این دیده‌اند که ایده فنی بسیار پیشرفته را اختراع دانسته و موارد کم اهمیت‌تر از آن را اختراع محسوب ننمایند و در هر حال تشخیص ایده‌ها و نوآوری‌های پیشرفته یا غیر پیشرفته را بر عهده‌ی کارشناسان خود و عرف خاص برای هر موضوع و فنی قرار داده‌اند. (نوروزی، 1381).

اصولاً تعیین ابتکاری بودن اختراع در نظام‌هایی که دارای روش پیش‌آزمایی یا تحقیقی هستند با مشکلی مواجه نخواهد بود زیرا در این نظام‌ها، کشورها با بهره‌گیری از وسایل، امکانات و انجام تحقیقات و آزمایش‌های متعدد در زمینه های مختلف و مقایسه اختراعی که در خصوص آن تقاضای ثبت گردیده با اختراعات قبلی، به سرعت می‌توانند به ابتکاری بودن یا نبودن موضوع اختراع پی ببرند و صحت و سقم آن را تعیین نمایند.

اما در نظام‌هایی که فاقد روش پیش آزمایی هستند نظیر ایران، و از روش ثبت اختراع به صورت اعلامی یا روش ثبت بدون رسیدگی قبلی استفاده می‌کنند ادعای شخص مخترع مقرون به صحت تلقی می‌گردد و تنها با وجود شرط عدم سابقه‌ی ثبت، ادعای مخترع به ثبت خواهد رسید و تنها در صورتی یک اختراع به علت بدیهی نبودن یا ابتکاری نبودن از حمایت قانون گذار محروم می‌شود که شخص ذی‌نفعی در دادگاه صالح اقامه دعوی کند و این امر را به اثبات رساند.

ماده 18 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386، در این مورد چنین بیان می‌کند: «هر ذی‌نفع می‌تواند ابطال گواهینامه اختراعی را از دادگاه درخواست نماید. در صورتی که ذی‌نفع ثابت کند یکی از شرایط مندرج در مواد 1، 2، 4 و صدر ماده 6 و بند ج آن رعایت نشده است یا اینکه مالک اختراع، مخترع یا قائم مقام قانونی او نیست، حکم ابطال گواهینامه اختراع صادر می‌شود. هر گواهینامه اختراع یا ادعا یا بخشی از ادعاهای مربوط که باطل شده است، از تاریخ ثبت اختراع باطل تلقی می‌شود. رای نهایی به دادگاه به اداره مالکیت صنعتی ابلاغ می‌گردد و اداره مزبور آن را ثبت و پس از دریافت هزینه، آگهی مربوط به آن را در اولین فرصت ممکن منتشر می‌کند.»

بنابراین ضابطه‌ی تعیین ابتکاری بودن اختراع از هر کشوری نسبت به کشور دیگر متغیر می‌باشد و در واقع این به همان تبعیت کشورها از نظام‌های تحقیقی و یا اعلامی برمی گردد. که در هر کدام روش تعیین آن متفاوت با دیگر نظام است. (نجفی، 1390).

 

3-3-1- معیارهای ارزیابی شرط گام ابتکاری

در ذیل به بررسی معیارهای ارزیابی شرط گام ابتکاری در کشور آمریکا، اداره ثبت اختراع اروپا، ژاپن و ایران خواهیم پرداخت.

 

3-3-1-1- اداره ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا

معیارهای ارزیابی در آمریکا، به اصلی و ثانوی قابل تقسیم هستند که معیار اصلی برگرفته از دو رای مشهور گراهام و کی اس آر است. ابتدا به معیار اصلی و بعد به معیار ثانوی خواهیم پرداخت.

 

3-3-1-1-1- معیار اصلی

یکی از معیارهای ارزیابی در اداره ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا، معیار اصلی می‌باشد. این معیار بر اساس دو رای مشهور در آمریکا، به نام «گراهام» و «کی اس آر» می‌باشد. ابتدا رای «گراهام» و سپس رای «کی اس آر» را مورد بررسی قرار می‌دهیم:

 

3-3-1-1-1-1- رای «گراهام»

در سال 1953، ورقه اختراعی به شرکت گراهام اعطا شد. این شرکت پس از آن که علیه چندین شرکت با ادعای نقض حق اختراعش اقامه دعوا کرد. در سال 1955، علیه تولیدی جفروی اقامه دعوا کرد و دادگاه با این استدلال که اختراع گراهام فراتر از فن یا صنعت قبلی، وسیله ای ارزان‌تر و پیشرفته تر است، حکم به نفع گراهام داد؛ اما پس از چندی گراهام علیه شرکت جان دیر اقامه دعوا کرد که دادگاه با این استدلال که اختراع گراهام محصول جدیدی نیست ورقه اختراع را باطل اعلام کرد. (نجفی،1390)

این رای که در پرونده معروف گراهام علیه جان دیر صادر شد، اولین تفسیر دیوان عالی آمریکا از شرط بدیهی نبودن مندرج در ماده (35) 103 قانون اختراعات مصوب سال 1952 است. عدم تعیین سطح ابتکار مورد نیاز برای احراز شرط بدیهی نبودن در ماده مرقوم 13، مسئله اصلی مورد بررسی در این پرونده بود.در این رای اعلام شده است که برای ارزیابی شرط گام ابتکاری باید مطابق ماده (35) 103، اولاً قلمرو فن یا صنعت قبلی مشخص شود، یعنی پیشرفت‌های موجود قبل از ثبت اظهارنامه دقیقاً تعیین شوند. ثانیاً، تفاوت‌های میان فن یا صنعت قبلی و ادعاهای مندرج در اظهارنامه اختراع با پیشرفت‌های موجود، مقایسه و تفاوت‌های آن ذکر گردد.

ثالثاً، سطح مهارت متعارفی از دانش مربوط برای شخص با مهارت معمولی در دانش تعیین گردد؛ یعنی مشخص شود که شخص با مهارت معمولی دردانش، چه سطحی از مهارت را در ارتباط با حوزه فنی اختراع دارد. رابعاً، در موارد شک راجع به وجود یا عدم وجود گام ابتکاری، تحقیق درباره ملاحظات ثانوی از قبیل موفقیت تجاری اختراع ادعایی، نیاز طولانی مدت و برآورده نشده به فناوری، عدم موفقیت دیگران و… به کار گرفته شود. در واقع به عقیده صادر کنندگان رای مزبور، چهار مسئله فوق، اساس ارزیابی شرط بدیهی نبودن را شکل می‌دهند. (نجفی،1390).

 

3-3-1-1-1-2- رای «کی اس آر»

این تصمیم جدیدترین رای صادر شده از دیوان عالی آمریکا راجع به شرط بدیهی نبودن است که در پرونده «شرکت بین‌المللی کی اس آر علیه شرکت تلفلکس» صادر شد.

جریان این پرونده از این قرار بود که، شرکت تلفلکس مجوز گیرنده انحصاری اختراع موضوع این پرونده بود. این شرکت در سال 2002 علیه شرکت رقیب خود، یعنی شرکت کی اس آر، با این استدلال که شرکت رقیب بدون پرداخت حق‌الامتیاز، حقوق وی را نقض کرده، اقامه دعوا کرد. (شرکت کی اس آر نیز وسیله‌ای مشابه دستگاه متعلق به تلفلکس تولید کرده بود).

در سال 2003، دادگاه بخش طی حکمی اختصاری اعلام کرد که به دلیل فقدان گام ابتکاری (بدیهی بودن) دستگاه متعلق به شرکت تلفلکس، کی اس آر مبرا از مسئولیت است و نقصی صورت نگرفته است. تلفلکس به منظور اثبات گام ابتکاری اختراع مورد بهره برداری خود از این رای تجدیدنظرخواهی کرد و دادگاه تجدیدنظر از آرای دادگاه بخش، رای را نقض کرد و اختراع شرکت تلفلکس را حاوی گام ابتکاری تشخیص داد. دادگاه تجدیدنظر به دلایل زیر چنین تصمیمی را اتخاذ کرده است.

  • دادگاه‌ها و ارزیابان اداره ثبت اختراع فقط باید به مشکلی که مخترع برای حل آن تلاش کرده است توجه کنند، نه تمام مشکلاتی که در زمان ابداع در ارتباط با فن یا صنعت قبلی وجود داشته است.
  • تلاش شخص با مهارت معمولی در دانش برای حل یک مشکل، صرفاً عناصری از فن یا صنعت قبلی را در بر می‌گیرد که برای همان مشکل مشخص شده‌اند.
  • صرف اثبات اینکه ترکیب عناصر «فن یا صنعت قبلی» بدیهی برای تلاش و آزمایش است، اختراع را بدیهی نمی‌کند.
  • در فن یا صنعت قبلی، صراحتاً به مشکل ادعایی اشاره نشده و از آنجا که در فن یا صنعت قبلی هیچ «آموزه، پیشنهاد یا محرک» مسلمی وجود نداشته که شخص با مهارت معمولی در دانش را برای ترکیب فن یا صنعت قبلی مربوط به همان شیوه اختراع ادعایی ترغیب کند، لذا نمی‌توان حکم به بدیهی بودن اختراع کرد یعنی فن یا صنعت قبلی به گونه ای نبوده است که شخص با مهارت معمولی با مشاهده آن برای ترکیب آن و در نهایت ابداع اختراع ادعایی ترغیب شود.
مطلب مشابه :  یادگیری خودتنظیمی از دید علمی

نهایتاً دیوان عالی، پس از نقض، پرونده را برای بررسی‌های بیشتر به دادگاه فدرال ارسال کرد تا بر اساس عقیده دیوان اعلام رای کند که دادگاه فدرال نیز با لحاظ تصمیم دیوان عالی، رای ابتدایی دادگاه بخش را ابرام کرد.

نتیجه اینکه معیار مندرج در رای کی اس آر، این است که، هرگاه در فن یا صنعت قبلی اشاره‌ای هر چند ضمنی به ترکیب عناصر برای رسیدن به اختراع ادعایی شده باشد و همچنین زمانی که محرک یا پیشنهادی در فن یا صنعت مزبور، دال بر ترکیب عناصر وجود داشته باشد، اختراع ادعایی بدیهی خواهد بود. (نجفی، 1390).

بنابراین، ارزیابی شرط گام ابتکاری در اداره ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا، با بررسی ابتدایی معیارهای ارائه شده در پرونده گراهام آغاز می‌گردد. برای ارزیابی شرط گام ابتکاری، از همان دستورالعمل‌های ذکر شده در دادگاه تجدیدنظر فدرال و دیوان عالی آمریکا به کار گرفته می‌شوند. مطابق این دستورالعمل، هرگاه یکی از موارد زیر احراز گردد، می‌توان رای بر بدیهی بودن اختراع ادعایی داد:

  • ترکیب عناصر موجود در فن یا صنعت قبلی به شیوه ای شناخته شده به منظور رسیدن به نتایج قابل پیش بینی.
  • استفاده از روش‌های شناخته شده برای ارتقای اختراعی مشابه اختراع ادعایی، به همان شیوه ای که اختراع اخیر تولید شده است.
  • جایگزینی و تبدیل ساده عنصری شناخته شده با عنصر دیگری از فن یا صنعت قبلی برای رسیدن به نتایج قابل پیش بینی.
  • استفاده از یک شیوه شناخته شده در ارتباط با وسیله‌ای شناخته شده برای رسیدن به نتایج قابل پیش‌بینی.
  • بدیهی بودن در صورت تلاش و آزمایش برای رسیدن به اختراع، به معنای انتخاب راه‌حل‌های معدود و شناخته شده و قابل پیش بینی همراه با توقع متعارفی از موفقیت.
  • کار شناخته شده در یک زمینه فنی خاص، زیرا این مورد می‌تواند شخص با مهارت معمولی در دانش را برای ایجاد تغییراتی در آن زمینه ترغیب کند. این تغییرات ممکن است به منظور استفاده در زمینه‌ای مشابه یا رشته متفاوتی از حوزه فنی اختراع باشد. مبنای این تغییرات برای شخص با مهارت معمولی در دانش قابل پیش بینی باشد، اختراع ادعایی بدیهی خواهد بود.

بعد از طی این مخالف ارزیاب باید مشخص کند اختراع ادعایی به عنوان یک کل، با عنایت به تمام موضوعی که در سند مربوط به توصیف اختراع آمده است، برای شخص با مهارت معمولی در دانش بدیهی است یا خیر. و نهایتاً رای خود را راجع به بدیهی بودن یا بدیهی نبودن اختراع ادعایی اعلام کند. (نجفی، 1390).

 

3-3-1-1-2- معیارهای ثانوی

در آمریکا، معیارهای ثانوی ارزیابی شرط گام ابتکاری از قبیل موفقیت تجاری اختراع، نیازهای طولانی مدت اما برآورده نشده به یک فناوری، بدین توضیح که تا قبل از اختراع ادعایی مدت زمانی طولانی فن یا صنعت قبلی راکد بوده و در آن مدت، نیاز ضروری به پیشرفت وجود داشته باشد که به واسطه اختراع ادعایی این نیاز مرتفع گردد ونیز عدم موفقیت دیگران در دستیابی به اختراع ادعایی، اصولاً در موارد تردید راجع به بدیهی بودن یا بدیهی نبودن اختراع، توسط مخترع اعمال می‌شوند.

اگر پس از ارزیابی‌های اولیه، ارزیاب نتواند به طور قطعی مشخص سازد که اختراع ادعایی بدیهی است یا خیر، برای تعیین قطعی بدیهی بودن یا بدیهی نبودن اختراع مزبور به این معیارها متمسک می‌گردد و یا در صورتی که در ارزیابی اولیه، اداره ثبت اختراع، رای بر بدیهی بودن اختراع ادعایی دهد، مخترع می‌تواند برای نقض این رای، اعمال معیارهای ثانوی را درخواست کنند. همچنین مواردی مثل انعقاد قرارداد با سایر رقبا برای بهره برداری از اختراع ادعایی تأییدیه حرفه ای، تقلید و کپی برداری از اختراع توسط متخلفان همراه با تحسین اختراع از سوی آنان، از دیگر معیارهای ثانوی ارزیابی شرط گام ابتکاری در امریکا می‌باشند.

این معیارها باید به صورت عینی مورد ارزیابی قرار گیرند. به عنوان مثال، در ارزیابی موفقیت تجاری باید اولاً موفقیت تجاری اختراع اثبات شود؛ ثانیاً رابطه میان این موفقیت و اختراع ادعایی نیز احراز گردد یا در مورد انعقاد قرارداد (اعطای مجوز بهره برداری) باید اثبات شود که، مجوز گیرنده صرفاً به منظور اجتناب از نقض، حاضر به پذیرش قرارداد نشده است. (نجفی، 1390).

 

3-3-1-2- اداره ثبت اختراع اروپا

معیارهای ارزیابی و احراز شرط گام ابتکاری در اروپا نیز به معیار اصلی و معیار ثانوی قابل تقسیم می‌باشند که به بررسی آن می‌پردازیم.

 

3-3-1-2-1- معیار اصلی (روش مشکل- راه حل)

به منظور ارزیابی عینی، یعنی ارزیابی بدون لحاظ دانش مبتنی بر استنباط شخصی ارزیابان، در این اداره، روش معروف به مشکل- راه حل به کار گرفته می‌شود. طبق این روش، در زمان بررسی اختراع ادعایی برای احراز شرط گام ابتکاری، ارزیاب هیچ گونه آگاهی نسبت به اظهارنامه و اختراع مندرج در آن ندارد و حتی اگر آگاهی داشته باشد، نباید اطلاعات را ارزیابی خود لحاظ کند. این موضوع در راستای مقابله با اظهارنامه مبتنی بر استنباط شخصی که یکی از مشکلات اساسی فرا روی شرط گام ابتکاری است، در اداره ثبت اختراعات اروپا شکل گرفته است. این روش خود مشتمل بر طی مراحلی است که به ترتیب بیان می‌شوند:

مرحله اول شامل تعیین نزدیک‌ترین فن یا صنعت قبلی می‌باشد. در مرحله دوم، نتایج مورد ادعا را با نزدیک‌ترین فن یا صنعت مقایسه می‌کنند. اصولاً نزدیک‌ترین فن یا صنعت قبلی مرتبط با استفاده مشابه اختراع ادعایی است و حداقل اصلاحات و تغییرات ساختاری و عملکردی را برای رسیدن به اختراع القا می‌کند. این مرحله به منظور ایجاد یک شیوه عینی برای حل مشکل فنی صورت می‌گیرد. مرحله سوم، عبارت است از تعیین کردن مشکلی که توسط نتایج حاصل از اختراع حل می‌گردد.

راه حلی که برای حل این مشکل وجود دارد لزوماً پیشرفت و فناوری فراتر از فن یا صنعت قبلی نیست اما مجموع اختراع باید فراتر از فن یا صنعت قبلی باشد. مرحله چهارم هم به این موضوع می‌پردازد که آیا راه حل ارائه شده توسط اختراع برای شخص با مهارت معمولی در دانش مربوط بدیهی است یا خیر. (نجفی، 1390)

 

3-3-1-2-2- معیارهای ثانوی (فرعی)

در اداره ثبت اختراعات اروپا، همانند آمریکا، ملاحظات ثانوی نیز در ارزیابی شرط گام ابتکاری به کار گرفته می‌شوند. در زمان ارزیابی این شرط و در حالی که ممکن است تا آن زمان ارزیابی عینی مبتنی بر معیار اصلی، هنوز تصویر روشنی از اختراع به دست نیامده باشد، ارزیاب می‌تواند ملاحظات ثانوی را مورد بررسی قرار دهد. این ملاحظات می‌توانند برای ارزیابی عینی مبتنی بر معیار اصلی، جانشینی محسوب گردند. برخی از این معیارهای ثانوی عبارتند از:

موفقیت تجاری اختراع، عدم موفقیت دیگران در تولید اختراع، نیاز طولانی مدت و برآورده نشده به یک فناوری، اعطای لیسانس و غیره. برای مثال، هرگاه قبل از تولید اختراع، برای یک مدت زمان طولانی، فن یا صنعت قبلی راکد بوده و نیاز به فناوری خاصی داشته باشد که این نیاز برآورده نشده باشد، اختراع ادعایی می‌تواند حاوی گام ابتکاری تلقی گردد. لازم به ذکر است که، موفقیت تجاری اختراع، در صورتی می‌تواند در ارزیابی شرط گام ابتکاری به عنوان یک معیار ثانوی در نظر گرفته شود که، اولاً، همراه با نیاز طولانی مدت به نتایج اختراع باشد و ثانیاً ناشی از ویژگی‌های فنی اختراع باشد، نه متأثر از سایر شرایط، مانند تکنیک‌های فروش یا تبلیغات گسترده. (نجفی، 1390).

 

 

 

 

3-3-1-3- اداره ثبت اختراع ژاپن

شیوه اصلی ارزیابی و احراز گام ابتکاری در اداره ثبت اختراع ژاپن در رهنمود ارزیابی این شرط آمده است. علاوه بر این، در ژاپن نیز مثل آمریکا و اروپا ملاحظات ثانوی احراز گام ابتکاری مورد استفاده قرار می‌گیرند.

 

3-3-1-3-1- معیار اصلی

فرایند ارزیابی شرط گام ابتکاری در کشور ژاپن، مشتمل بر مراحلی به شرح زیر است:

  • تعیین محتوای اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی.
  • مقایسه اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی به منظور تعیین عناصر مشابه و متفاوت مندرج در هر یک از این دو.
  • تلاش برای یافتن دلیلی برای رد گام ابتکاری اختراع ادعایی، بر اساس فن یا صنعت قبلی اولیه و سایر فنون یا صنایع قبلی، شامل فن یا صنعت قبلی مشهور و شناخته شده و نیز فن یا صنعت قبلی که به صورت رایج و عمومی به کار گرفته می‌شود و دانش عمومی مهندسان.
مطلب مشابه :  موانع فرا راه انتقال فناوری و تجاری سازی آثار دانشگاهی

 

دلیل رد گام ابتکاری اختراع ادعایی می‌تواند به طرق گوناگونی، از قبیل موارد زیر احراز شود:

  • صرف گزینش مواد و عناصر مطلوب برای ایجاد اختراع.
  • صرف تغییر طراحی فن یا صنعت قبلی.
  • صرف ترکیب علوم و فنون شناخته شده.

اگر اختراع ادعایی به یکی از طرق فوق ایجاد شده باشد، به دلیل فقدان شرط گام ابتکاری رد خواهد شد. همچنین، هرگاه پس از مقایسه میان اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی، احراز گردد که تفاوت‌های میان این دو، یکی از موارد زیر است، اختراع ادعایی به دلیل فقدان شرط گام ابتکاری قابلیت ثبت نخواهد داشت:

  • صرف کنار هم قرار دادن ویژگی‌های فنی؛ زمانی گفته می‌شود که اختراع حاصل صرف کنار هم قرار دادن ویژگی‌های فنی است که عناصر اختراع ادعایی به لحاظ عملکردی به یکدیگر متصل نبوده( مانند یک سیستم)، هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته و اختراع صرفاً ترکیب عناصر مشخص شده در فن یا صنعت قبلی باشد؛ بدون اینکه از این ترکیب، اثر جدیدی موجود آید. اختراعی که بدین صورت ایجاد شده باشد فاقد گام ابتکاری است و صرف اعمال ابتکار معمولی شخص با مهارت در دانش تلقی می‌گردد.
  • گزینش مواد مطلوب؛ گزینش مواد مطلوب و اصلاح و تکمیل ساختاری طرح، یعنی گزینش مواد مطلوب از میان مواد شناخته شده ای که نهایتاً منتج به تولید وسیله خاصی می‌شود و یا صرفاً منجر به بهینه سازی کمی مواد می‌گردد و یا منجر به تولید وسیله ای می‌شود که جایگزین‌هایی در بازار دارد.
  • اصلاح و تکمیل ساخت و طرح؛ اصلاح و تکمیل ساخت و طرح، بدون اینکه آثار و نتایج جدیدی به دنبال داشته باشد، فاقد گام ابتکاری است. تمامی این موارد در ژاپن به عنوان « مهارت‌های ابتکار معمولی» شخص با مهارت در نظر گرفته می‌شود.
  • سبب یا انگیزش احتمالی؛ برای احراز سبب یا انگیزش احتمالی، مقوله های احتمالی زیر نیز در ارزیابی شرط گام ابتکاری لحاظ می‌شوند:
  1. زمینه فنی مشابه میان اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی.
  2. مشکل مشابه میان اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی.
  3. مشابهت کارکرد میان اختراع ادعایی و فن یا صنعت قبلی.

هرگاه پس از بررسی و ارزیابی اختراع یکی از موارد فوق احراز گردد، ارزیاب بدین صورت نتیجه‌گیری می‌کند که سبب و نیروی محرکه ایجاد اختراع در فن یا صنعت قبل وجود داشته، و بنابراین، اختراع ادعایی را فاقد گام ابتکاری اعلام می‌کند. (نجفی، 1390)

 

3-3-1-3-2- معیار ثانوی

در اداره ثبت اختراعات ژاپن، مانند آمریکا و اروپا از معیار ثانوی در ارزیابی شرط گام ابتکاری استفاده می‌گردد. در اداره مزبور نیز معیارهای ثانوی در صورتی در ارزیابی گام ابتکاری لحاظ می‌شوند که حائز شرایط خاصی باشند. برای مثال، همانند آنچه راجع به این مسئله در آمریکا و اروپا گفته شد، موفقیت تجاری در صورتی که مرتبط با آثار و نتایج اختراع ادعایی باشد، می‌تواند در ارزیابی شرط گام ابتکاری موثر واقع شود و اگر احراز شود موفقیت تجاری اختراع ناشی از تبلیغات و مسائل دیگر است در ارزیابی لحاظ نخواهد شد. (نجفی، 1390).

 

3-3-1-4- وضعیت حقوق ایران

بررسی رویه موجود در اداره ثبت اختراعات و پرونده های موجود در آن، حاکی از آن است که در ایران نیز شرط گام ابتکاری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. این رویه در اداره ثبت اختراعات ایران به این شکل است که پس از تقدیم اظهارنامه توسط شخص متقاضی، جستجویی در پایگاه‌های داده موجود در اداره ثبت اختراع، توسط کارشناسان انجام می‌گیرد تا در صورتی که سابقه ثبت قبلی نداشته باشد، درخواست متقاضی برای ارزیابی سه شرط، تازگی، گام ابتکاری و کاربرد صنعتی به واحدهای دانشگاهی و پارک‌های علم و فناوری ارسال گردد.

هر چند ارزیابی متخصصان حاضر در واحدهای دانشگاهی تا حدودی مشابه ارزیابی‌های موجود در اداره ثبت اختراع کشورهای مورد مطالعه است، اما اساساً مبتنی بر جستجو در پایگاه داده های موجود صورت می‌گیرد. با بررسی پرونده های موجود در این اداره متوجه خواهیم شد که هرچند شرط گام ابتکاری به معنای واقعی کلمه مانند ادارات ثبت اختراع در آمریکا، اروپا و ژاپن، مورد ارزیابی قرار نمی‌گیرد، اما استدلال‌های متخصصان دانشگاهی برای تایید جدید و نوآورانه بودن اختراعات، حکایت از آن دارد که در نهایت، شرط گام ابتکاری نیز احراز می‌شود، اما به دلیل عدم آشنایی متخصصان دانشگاهی به ادبیات حق اختراع و مسائل مرتبط با آن، عبارات به کار گرفته شده توسط آنان، شائبه عدم بررسی شرط گام ابتکاری را ایجاد می‌کند.

حتی در این زمینه اعتقاد ما بر این است که خود اداره ثبت اختراع و مسئولان حاضر در آن نیز شائبه مذکور را تقویت می‌کنند. زیرا به کار بستن عبارت جدید و نوآوری بودن که در نامه های استعلام اداره مذکور دیده می‌شود، نمی‌تواند به خوبی تفکیک دو شرط تازگی و گام ابتکاری را نشان دهد.

شاید در نهایت نتوان مبنایی فنی و مشخص برای شرط گام ابتکاری فراهم کرد زیرا تمامی معیارهای ارائه شده در کشورهای مورد مطالعه، معیارهای قضایی یا اداری هستند. برای مثال، با یک تفسیر موسع از فن یا صنعت قبلی در حقوق آمریکا می‌توان، هر اختراعی را بدیهی اعلام کرد و یا در اروپا هر چند روش مشکل-راه‌حل برای اجتناب از موضوع اظهارنظر مبتنی بر استنباط شخصی ایجاد شده است، اما به دلیل ابهام مزبور، علیرغم مزیت نسبی معیار اروپایی بر معیارهای آمریکا، به نتیجه مناسبی در این بخش منجر نشده است.

در این میان شاید فقط ژاپن به واسطه دقت و جزئی نگری خاص خود در ارزیابی شرط گام ابتکاری توانسته است به لحاظ فنی معیار قابل اطمینان تری را فراهم آورد.

در حقوق ایران به جهت عدم وجود زیر ساخت‌های کافی در اداره ثبت اختراع و ساختار نامناسب این اداره، ارزیابی واقعی در ارتباط با شرط گام ابتکاری صورت نمی‌گیرد و ارزیابی‌های متخصصان حاضر در واحدهای دانشگاهی نیز به شکل بسیار ساده، در برخی موارد صرفاً محدود به تازگی اختراع می‌شود.

علیرغم این موضوع، بررسی پرونده های موجود در اداره ثبت اختراع نشان داد که به نسبت سال‌های گذشته، ارزیابی شرط گام ابتکاری نیز انجام می‌پذیرد. هر چند به دلیل عدم آشنایی متخصصان دانشگاهی با ادبیات حق اختراع، این ارزیابی دقیق و منسجم نیست.

بنابراین ارزیابی شرط گام ابتکاری از مراحل حساس و دشوار ثبت یک موضوع در اداره ثبت اختراع است. و برای احراز این شرط از معیارهای مختلفی استفاده می‌شود که در ادارات ثبت اختراع امریکا، اروپا و ژاپن به معیارهای اصلی و ثانوی قابل تقسیم است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارزیابی‌ها در آمریکا به نسبت اروپا و به ویژه ژاپن از سطح پایین‌تری برخوردار است؛ زیرا در اروپا و ژاپن ارزیابی شرط گام ابتکاری دقیق‌تر و منسجم‌تر صورت می‌گیرد. در ایران برخلاف ادارات ثبت اختراع فوق، کار ارزیابی به صورت متمرکز در اداره ثبت اختراع و توسط کارشناسان صورت نمی‌گیرد، بلکه این امر از طریق استعلام از متخصصان حاضر در واحدهای دانشگاهی و پارک‌های علم و فناوری انجام می شود که به دلیل عدم آشنایی متخصصان مذکور به ادبیات حق اختراع، ارزیابی شرط گام ابتکاری را در برخی پرونده‌ها القا می‌کند. (نجفی، 1390).