اخلاق حرفه ای در اسلام

دانلود پایان نامه

(چهره برای مردم بر متاب (تافته جدا بافته از ناس مباش) و روی زمین با تکبر راه مرو. )
در سوره یوسف آمده است، هنگامی که یوسف از زندان بیرون آورده می شود و خواب ملک مصر را تعبیر می نماید و برنامه 15 ساله ای را پیش بینی می کند (هفت سال پر نعمت، هفت سال قحطی و یکسال بعد از آن) «قالَ المَلِکُ ائتُونی بِهِ اَستَخلِصهُ لِنَفسی فَلَمّا کَلَّمَهُ قالَ اِنَّکَ الیَومَ لَدَینا مَکینٌ اَمینٌ» (یوسف: آیه 54)
(ملک گفت یوسف را نزد من آورید تا او را از خاصان خود قرار دهم و خطاب به او می گوید تو امروز دارای مقام و منزلت و امین هستی و یوسف در جواب می گوید: )
«اِجعَلنِی عَلی خَزَائِنِ الاَرضِ اِنّی حَفیظٌ عَلیِمٌ» (یوسف، آیه 55)
(مرا بر خزائن زمین بگمار، به یقین من هم قدرت حفظ و هم قدرت توزیع دارم). در آیات فوق الذکر چهار نکته: مکین، امین، حفیظ و علیم در مورد حضرت یوسف مطرح می شود که الگوهائی برای موفقیت فرماندهان ومدیران محسوب می شوند و نداشتن هر یک از آنها سبب عدم موفقیت آنان می گردد.
واز ویژگیهای بایسته فرماندهان ومدیران این است که نسبت به مافوق مسئولیت پذیر ودر جامعه به امانت داری شناخته شده وبه او اعتماد داشته باشند.
همچنین نمونه های بسیاری در این مورد در قرآن مجید یافت می شود که می توان آنها را مورد مطالعه قرارداد.
2-6- مبنای اخلاق حرفه ای از دیدگاه روایات :
جایگاه اخلاق حرفه ای در اسلام آن قدر مهم و بلند است که احادیث و روایات بسیاری از ائمه ی معصومین (علیهم السلام) بر رعایت اصول اخلاقی در کار حکایت دارد.
جهت گیری عمده اخلاق حرفه ای رعایت حقوق کارکنان و شهروندان است. بطوریکه کار و مسئولیتی که در حرفه ای بر عهده ی انسان گذاشته می شود، امانتی است که باید شخیص، امانت دارانه آن مسئولیت را به انجام رساند.
از نقاط بسیار حسّاس در اخلاق حرفه ای حسّ تعاون و خدمت به مردم به خصوص خدمت به انسانهای مومن و صالح است. از مجموعه ی معارف و تعالیم اسلامی، سیره ی اولیای الهی (علیهم صلوات الله) استفاده می شود که پس از ادای فرایض، بالاترین وسیله برای تقرّب به خداوند متعال این خصلت نیکوست.
اولیای خداوند همواره در خدمت مردم بودند و شخصاً در رفع حوائج آنان اقدام می کردند.
در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) آمده است:
«سُئِلَ رَسُولُ اللهِ (صلی الله علیه و آله و سلم) مَن أحَبُّ النّاسِ إلَی اللهِ قَالَ أنفَعُهُم لِلنّاسِ» (محدث نوری،1254ﻫ ، ج12، ص390)
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدند: محبوب ترین مردم کیست؟ فرمودند:« آن کس که وجودش برای مردم سودمندتر باشد.»
رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
«مَن أصبَحَ لاَیَهتَمُّ بِأُمُورِ آلمُسلِمینَ فَلَیسَ مِنهُم وَ مَن سَمِعَ رَجُلاً یُنَادِی یَا لَلمُسلِمینَ فَلَم یَجِبهُ فَلَیسَ بِمُسلِمٍ» (کافی،329ﻫ ، ج2، ص164، ح5)
(کسی که در هر صبحگاه به امور مسلمانان همّت نگمارد و در اندیشه ی کارهای آنان نباشد، از آنها نیست و کسی که بشنود مردی فریاد می زند و کمک می طلبد و به او کمک نکند، مسلمان نیست. )
یکی از آموزشهایی که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم)به فرماندهان ومدیران می دهد این است گه اگر شما را بین چند مسئولیت مخیر کردند،ببینید کدامیک بیشتر در خدمت جامعه ومردم است ومشکلات حال وآینده آنان را می گشاید،بدنبال آن باشید.به نسبت پرکاری می شود انسانها را با پیامبر ارزشیابی کرد.هرکس در رابطه با مسئولیتهایش کم کاری کند،در ساختن خودش غفلت کرده،کسی که در خدمت به بندگان خدا کم کاری کند،به دیگران ضرر نزده است بلکه خویشتن را عاطل وباطل نموده است.
و از طرفی مباحث فراوانی در اخلاق به طور کلی و اخلاق رهبریت، مدیریت و مناصب ویژه به طور خاص در نهج البلاغه مطرح گردیده است. امیرالمومنین علی(علیه السلام) ملاک نهایی اخلاق را خدا می داند و به همین دلیل توصیه اساسی حضرت، به تقوی است. لذا در مواضع مختلف و به طور مکرر به آن تذکر می دهند. اما مسأله تحقیق حاضر بررسی ملاک نهایی اخلاق نیست بلکه بحث از مبنای اخلاق حرفه ای است. حضرت علی(علیه السلام) مبنای ارتباط و رفتار ارتباطی اخلاقی را حفظ و رعایت حقوق مردم دانسته و در مواضع مختلف بر آن تأکید می ورزند به گونه ای که جایگاه اجتماعی افراد به ویژه در مشاغل و مناصب مختلف را بر آن استوار می نمایند. امام علی(علیه السلام) مسئولیت پذیری فرد را در فتار ارتباطی نسبت به همۀ افراد اعم از دوست و دشمن، رفیق و بیگانه، مؤمن و کافر و حتی با محیط و سایر موجودات از جمله حیوانات یادآور شده آن را مبتنی بر مسئولیت در برابر پروردگار می نمایند:« ای مردم تقوی پیشه کنید زیرا در پیشگاه خداوند مسئول بندگان خدا، شهرها و خانه ها و حیوانات هستید.»(نهج البلاغه ،خطبه 167) این مسئولیت پذیری در واقع چیزی جز رعایت حقوق غیر نیست.
حضرت در مواضع مختلف به ویژه در نامه های اداری و دستورالعمل های حکومتی و مدیریتی به بیان دقیق وظایف کارگزاری خود پرداخته اند که مبین حقوق مردم و اهمیت رعایت آن است. حضرت با هدف ایجاد دستگاه مسئولانه و متعهدانه در نیروهای حکومتی خود نسبت به رعایت حقوق مردم و انجام وظیفه، رعایت حقوق مردم را رعایت حقوق الهی معرفی کرده، رضایت الهی را در گرو آن می داند و در مواضع متعدد بیان می کنند که این مسئولیت در قبال مردم، در واقع، مسئولیت در قبال خداست به این معنا که در قیامت نسبت به ادای حقوق مردم از سوی خداوند متعال مورد سئوال قرار خواهید گرفت. حضرت در نامه به فرماندار مصر (محمد بن ابی بکر) پس از توصیه به رفتار با مهربانی و نرمی و با رعایت عدالت و تساوی نسبت مردم می فرمایند.« زیرا خداوند از شما بندگان دربارۀ اعمال کوچک و بزرگ، اشکار و پنهان خواهد پرسید. »(نهج البلاغه ، نامه 27) همچنین حضرت به اشعث بن قیس، فرماندار آذربایجان، در مورد استفاده ناروا از بیت المال هشدار داده و بیت المال را مال خدا می داند و می فرماید: «همانا پست فرمانداری برای تو وسیلۀ آب و نان نبوده، بلکه امانتی در گردن توست، در دست تو اموالی از ثروت های خدای بزرگ و عزیز است و تو خزانه دار آنی.» (نهج البلاغه ، نامه 5)

مطلب مشابه :  وجود خداوند