از دیدگاه قرآن

دانلود پایان نامه

«یَابنَ مَسعُود، فَلا تَکُن مِمَّن یَشَدَّدُ عَلَی النّاسِ وَ یُخَفّفُ عَلی نَفسِهِ یَقُولُ الله تعالی لِمَ تَقُولُونَ مالاتَفعَلُونَ» (مجلسی، 1403ﻫ ، ج74، ص 109)
ای پسر مسعود از کسانی مباش که بر مردم سخت می گیرند و بر خودشان آسان، خداوند می فرماید: «چرا می گویید چیزی را که عمل نمی کنید؟»
و امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) به فرماندار آذربایجان چنین می نویسد:
«وَ إنَّ عَمَلَکَ لَیسَ لَکَ بِطُعمَۀٍ وَلکِنَّهُ فی عُنُقِکَ أَمَانَۀٌ» (نهج البلاغه، نامه 5)
«فرمانداری برای تو آب و نان نیست بلکه امانتی است در گردنت». مدیریّت و مسئولیت جز بار امانتی بر دوش مدیران نیست که آنان باید این بار را با درستی و صداقت به سر منزل مقصود برسانند. کسانی که برای خودشان امتیاز قائل شده و مدیریّت را وسیلۀ سوء استفاده، پرکردن جیب و خوشگذرانی قرار می دهند، به این امانت خیانت کرده اند.
پیامبر گرامی (صلی الله علیه وآله وسلم) به تمام ولات و امرا و فرماندهان شدیداً هشدار می دهد و می فرماید:
«أَیُّهاَ وال وَلِیَ الامرَ مِن بَعدی اُقیمَ عَلی حدِّ الصِّراطِ وَ نَشَرَتِ المَلائِکَۀٌ صَحیفَتَهُ فَإن کانَ عادلا أنجاهُ اللهُ بِعَدلِهِ وَإِن کانَ جائِراً إِنتَفَضَ بِهِ الصِّراطُ حَتّی تَتَزایَلَ مَفاصِلُهُ ثُمَّ یَهوی إِلی النّارِ» (جعفری ، 1379، ج7، صص 36و37)
«هر کس بعد از من ولایت و منصبی را بپذیرد، روز قیامت او را در کنار صراط نگه می دارند؛ و فرشتگان نامه اعمال او را می گشایند، اگر عادل بوده خدا او را به برکت عدالتش نجات می دهد، و اگر جائر و ظالم بوده، صراط آنچنان فشاری بر او وارد می کند که تمام مفاصلش از هم جدا می شود سپس در آتش سرنگون می گردد»!
پس یکی از اصول فرماندهی و مدیریّت اسلامی رعایت عدالت است که یک فرمانده و مدیر اسلامی باید عدالت را در همه جا رعایت کند.
برخی از فرماندهان ومدیران در تصمیم گیری های خود و در زمانی که می خواهند این تصمیمات را در چارچوب اخلاق و عدالت اجرا نمایند دچار خودفریبی می شوند . این خودفریبی بر این اساس می باشد که این گونه افراد در توجیه دلایل اقدام خود ، بر اساس معیارهایی حکم می کنند که بیشتر جهت گیری های شخصی فرد می باشد . اما برای مخاطب تصمیم مذکور به هیچ عنوان اخلاقی و عادلانه محسوب نمی شود . این در حالی است که فرماندهان و مدیران ، الگو و سرمشق مهمی برای کارکنان زیرمجموعه خود می باشند و چنانچه رفتار ، دستورات ، اوامر و نحوه اختصاص تشویقات مادی و معنوی آن ها برای زیرمجموعه به گونه ای باشد که کارکنان نتوانند توجیهات مذکور را قابل قبول تلقی نمایند . بر میزان بازده کاری کارکنانی که این نوع توجیهات را قابل قبول نمی دانند تاثیر منفی می گذارد . دیگر این که این گونه توجیهات به دلیل این که بر پایه معیارهای شخصی بوده ، این تصور را در بین کارکنان القاء می نماید که فرماندهان و مدیران به موازین اخلاق واقعی پایبند نیستند ، بر این اساس توجه به جهت گیری های شخصی به جای موازین اخلاقی بر رفتار و کردار خود کارکنان نیز حاکم می شود . (حاتمی وکریمی خوارزمی ، 1388 ، ص 9)

مطلب مشابه :  آیت الله جوادی آملی

شکل شماره (1) : نتایج نارضایتی از اجرای عدالت و توجیهات اخلاقی
3-9- حل مشکلات مردم و ارایه ی خدمت به آنان:
اصولاً فلسفه وجودی مسئولان و فرماندهان و مدیران، در خدمت به مردم و حل مشکلات آنان معنا پیدا می کند که باید تمامی کوشش خود را در این راه مصروف بدارند، مسئولین وقتی با ارزش خواهند بود که ابزاری باشند برای خدمت به مردم و رفع نیازمندی های آنها، وگرنه ریاست و مقام از دیدگاه اسلام هیچ ارزشی ندارد.
احترام لازم به ارباب رجوع و مراجعان و رعایت ادب و نزاکت، عدالت و انصاف در ارائه ی خدمات مطلوب و مؤثّر به مردم، همکاری و برخورد مناسب کارکنان با مراجعان و حفظ کرامت مردم در نظام اداری و تلاش و کوشش جهت رفع مشکلات و سختیهای مردم از دیدگاه قرآن و روایات دارای اهمیّت بسیاری است.
پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) در رعایت حقوق مردم بسیار حسّاس بودند، آن بزرگوار برای اینکه به کسی بی احترامی نشود، حتّی نگاهش را بین اصحابش تقسیم می کرد، و به مساوات به همه نگاه می کرد:
«کانَ رَسولُ الله (صلی الله علیه وآله وسلم) یُقَسَّمُ لَحَظاتَهُ بَینَ اَصحابِهِ، یَنظُرُ إِلی ذا بِالسَّوِیَّۀِ» (مجلسی، 1403ﻫ ، ج16، ص 280)