امر به معروف و نهی از منکر، تعلیم و تربیت اسلامی، معروف و نهی از منکر

دانلود پایان نامه

درواقع باید گفت که آنچه در تفسیر حیات طیبه ذکرشده است، هر یک مصادیقی از آن به شمار می‌رود زیرا مفهوم حیات طیبه بسیار وسیع و گسترده است و همه‌ی این‌ها و غیر این‌ها را دربرمی گیرد؛ و اما اینکه چنین حیاتی تحققش در این دنیا است یا آخرت، شاید بتوان به جمله‌ی پایانی آیه «وَ لَنَجزِیَنَّهُم اَجرَهُم به احسن ما کانوا یَعمَلون» استناد نمود که در آن به نحو احسن از جزا و پاداش الهی سخن به میان آورده است و از چنین استنتاج نمود که حیات طیبه مربوط به دنیا و جزای احسن مربوط به آخرت است.
درمجموع می‌توان چنین گفت که انسان علاوه بر حیات توأم باشعور و عقل و اراده که همانند آن در حیوانات نیز یافت می‌شود، می‌تواند از حیاتی دیگر برخوردار شود که عاری از لهو و لعب و لغو و گناه است، زندگی که در آن انسان جز با نور ایمان و روح بندگی سیر نمی‌کند و فضای حاکم بر آن طهارت، پاکیزگی و پاکی و نشاط و زیبایی است. از ویژگی‌های چنین حیاتی اختیاری بودن آن است و ازآنجایی‌که رسالت اصلی پیامبران الهی هدایت و راهنمایی انسان به‌سوی کمال و دستیابی او به زندگی پاک و دور از هرگونه گناه آلودگی و لهو و لعب است خداوند دعوت به چنین حیاتی را در برنامه‌ی پیامبران خود قرار داده است و انسان‌ها را به اجابت از آن فراخوانده است.
4 ـ 2 سؤال دوم
جایگاه حیات طیبه به‌عنوان هدف‌ جریان تربیتی در مبانی نظری سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران چیست؟
در پاسخ به سؤال دوم پژوهش و برای بررسی جایگاه «حیات طیبه» به‌عنوان هدف‌ جریان تربیتی در مبانی نظری تحول بنیادین در تعلیم و تربیت ایران، ابتدا تعریف حیات طیبه در مبانی نظری تحول بنیادین در تعلیم و تربیت بیان و سپس به بررسی ابعاد و شئون مختلف حیات طیبه در سند تحول، ویژگی حیات طیبه در سند و زمینه و راه تحقق حیات طیبه در سند تحول پرداخته‌شده است.
همچنین جایگاه حیات طیبه در مبانی دینی سند تحول به‌طور خاص بررسی و ضمن بیان تعریف تربیت و تعریف تربیت رسمی و عمومی در سند تحول به تحقق حیات طیبه به‌عنوان هدف جریان تربیت و همچنین شئون مختلف حیات طیبه با توجه به ساحت‌های تربیت پرداخته‌شده است. در پایان نیز با عنایت به اینکه برای درک جایگاه حیات طیبه در مبانی نظری سند تحول در تعلیم و تربیت ایران، توجه به کاربرد و فراوانی واژه‌ی «حیات طیبه» در بخش‌های مختلف سند و همچنین واژه‌ی «جامعه‌ی صالح» به‌عنوان جلوه اجتماعی حیات طیبه دارای اهمیت است به تحلیل محتوای سه بخش مختلف سند پرداخته و میزان کاربرد این واژه‌ها استخراج و ارتباط آن‌ها بیان‌شده است.
نوع اهداف تربیت با توجه به عقاید انسان‌ها و نوع نگرش‌ها و جهان‌بینی آن‌ها متفاوت است. مکاتب و گروه‌های مختلف، اهداف گوناگونی برای فعالیت‌ها و نظام تربیتی خود قائل‌اند. هدف نهایی تربیت در دیدگاه اسلام، الهی شدن آدمی است؛ بنابراین غایت تربیت در سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت ایران که برگرفته از مبانی تعلیم و تربیت اسلامی است در راستای غایت زندگی انسان قرب الی الله و حرکت به‌سوی خدا عنوان‌شده است. نیل آدمیان به قرب الی الله نیز مستلزم تحقق اختیاری نوعی زندگانی شایسته انسان بر اساس نظام معیار دینی است که “حیات طیبه”نام دارد.
اصطلاح حیات طیبه برگرفته از قرآن کریم (آیه 97 سوره نحل) و مفهومی تعالی‌بخش و انسان‌ساز قرآنی است که بر “ایمان”و “عمل صالح”استوار است.
بنابراین بر اساس بنیان‌های نظری تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، هدف و غایت زندگی دنیوی بر مبنای معارف اسلامی و مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام “دستیابی به حیات طیبه”و رسالت خطیر آموزش‌وپرورش فراهم آوردن زمینه و ایجاد آمادگی برای دستیابی به مرتبه‌ای از حیات طیبه توسط دانش آموزان ومتر بیان می‌باشد. در حقیقت این مفهوم قرآنی هسته‌ی مرکزی فلسفه‌ی تربیت در جمهوری اسلامی ایران به‌حساب می‌آید و تحقق آن در سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت به‌عنوان هدف نهایی نظام تعلیم و تربیت و باعث دستیابی به‌غایت اصیل زندگی انسان، یعنی قرب الی الله بیان‌شده است.
لذا در راستای اهداف پژوهش در پاسخ این سؤال به بیان جایگاه حیات طیبه در مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران و جنبه‌های مختلف آن می‌پردازیم.
تعریف حیات طیبه در مبانی نظری سند تحول تعلیم و تربیت
در مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران در ضمن بیان مبانی اساسی تربیت، در بخش مبانی ارزش شناختی تربیت در صفحه ی 92 به تعریف مفهوم «حیات طیبه» پرداخته‌شده و این‌طور بیان‌شده است که:
«حیات طیبه وضع مطلوب زندگی بشر بر اساس نظام معیار ربوبی است که با انتخاب و التزام آگاهانه و اختیاری این نظام معیار در همین زندگی دنیایی و در جهت تعالی آن از سوی خداوند به انسان اعطا می‌شود و تحقق آن باعث دستیابی به‌غایت اصیل زندگی انسان، یعنی قرب الی الله خواهد شد.»
برای دست‌یابی به هریک از مفاهیم غایی آفرینش انسان در دیدگاه دینی، باید تحقق «حیات طیبه» را به‌مثابه‌ی مقدمه‌ای ضروری و پیش‌نیاز به شمار آوریم. این‌گونه زندگانی در حقیقت، حاصل ارتقا و استعلای حیات طبیعی انسان با صبغه‌ی الهی بخشیدن به آن است که مستلزم ارتباط آگاهانه و اختیاری با حقیقت هستی (ایمان به خداوند متعال) و تشدید رابطه‌ی با او در همه‌ی شئون فردی و اجتماعی زندگی انسان بر اساس آئین زندگی الهی (دین حق) است.
بر این اساس، یکی از مشخصات اصلی حیات طیبه تکیه‌بر ارزش غایی زندگی (قرب الی الله) و نظام معیار متناسب با آن (یعنی مبانی و ارزش‌های مبتنی بر دین حق، یا سازگار با آن) است؛ زیرا با توجه به لزوم پذیرش ربوبیت خداوند متعال (یگانه رب حقیقی جهان و انسان) این نظام معیار، جهت اساسی نحوه‌ی تحقق حیات طیبه را در همه‌ی ابعاد و مراتب آن مشخص می‌نماید. لذا، ایمان (باور به خدای یگانه و رب حقیقی انسان و جهان؛ و انتخاب آگاهانه و اختیاری نظام معیار ربوبی) و تقوا (انطباق تمام مراتب و ابعاد زندگی با این نظام معیار)، وجه تمایز اساسی حیات طیبه از زندگی غیردینی (زندگی سکولار رایج) محسوب می‌شود.
در تعریف مفهوم «حیات طیبه» در مبانی نظری سند تحول تعلیم و تربیت، همان‌طور که بیان شد در حقیقت تحقق حیات طیبه به‌عنوان مقدمه‌ی ضروری برای دست‌یابی به اهداف غایی آفرینش انسان نظیر فلاح، کمال و سعادت، عبودیت، جانشینی خدا، رضوان الهی و قرب الی الله که با توجه به وحدت هدف غایی می‌توان همه‌ی آن‌ها را تعابیر متفاوتی از یک حقیقت واحد دانست و در آیات قرآن و متون دینی به فراوانی بیان‌شده‌اند؛ مطرح‌شده است.
البته هرچند تحقق حیات طیبه در شکل کامل آن همراه با رسیدن به همه‌ی آرمان‌ها و ارزش‌های مطلوب انسانی است، اما بدون شک این امر در زندگی دنیایی آدمی، با توجه به تزاحم علل و عوامل مختلف و محدودیت‌های طبیعی حیات دنیا، به‌یک‌باره و به‌طور کامل رخ نخواهد داد؛ بلکه بنا بر اراده و سنن الهی، تحقق حیات طیبه در این دنیا برای مؤمنان و نیکوکاران با برخی کاستی‌ها و دشواری‌ها همراه است که صبر و ایستادگی و مبارزه با مشکلات و گذشتن از برخی ارزش‌ها را در برابر ارزش‌های والاتر (بر اساس نظام معیار اسلامی) می‌طلبد.
ابعاد و شئون حیات طیبه در سند تحول تعلیم و تربیت
در مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران حیات طیبه مفهومی یکپارچه و کلی است که همه‌ی ابعاد فردی و اجتماعی زندگی انسان را دربرمی گیرد و شئون گوناگونی داردکه در ارتباط و تعامل با همدیگر و با محوریت شأن اعتقادی، عبادی و اخلاقی، آن را محقق می‌سازند.
با توجه به شمول نظام معیار دینی نسبت به همه‌ی ابعاد فردی و اجتماعی زندگی انسان، حیات طیبه نیز دارای ابعاد مختلف فردی و جمعی بیان‌شده است؛ به‌گونه‌ای که نمی‌توان آن را به برخی از این جنبه‌ها تقلیل داد. وجود آدمی در حیات طیبه به لحاظ فردی، به مصادیق خیر، حکمت، قدرت، زیبایی و فضیلت (قوت، سلامت، عزت، علم، ایمان، عمل صالح، حلم، اعتدال، تقوا، عفت، شجاعت، صبر و …) آراسته می‌شود و از هرگونه پلیدی و کاستی (ضعف، سستی، جهل، فقر، ظلم، کفر، نفاق و تکبر و…) پیراسته می‌گردد.
همچنین بعد اجتماعی حیات طیبه در سند تحول نیز ناظر به مفاهیم متعدد ارزشی است، مانند تعاون و نیکوکاری، احسان و رأفت، اخوت، اقامه‌ی قسط (عدالت اجتماعی)، رعایت حقوق مردم ظلم‌ستیزی، تواصی به حق (امر به معروف و نهی از منکر)، تولا و تبرّا (دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا)، استقلال، شورا/عقل جمعی، تضارب آرا، امنیت، اتحاد اجتماعی (اعتصام به حبل الهی)، دفاع و جهاد، نصرت و یاری، صلح، عمران، اطاعت از قوانین اجتماعی (نظم و انضباط)، حسن معاشرت، انفاق، ایثار و مدارا که همه‌ی آن‌ها را می‌توان به‌منزله‌ی خصوصیات جامعه‌ی مطلوب اسلامی یعنی جامعه‌ی صالح در نظر گرفت.
علاوه بر بیان ابعاد فردی و اجتماعی حیات طیبه در سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت، شئون مختلف حیات طیبه با عنایت به ابعاد مختلف وجودی انسان و استقلال نسبی آن‌ها نیز شناسایی و در صفحه 95 و96 مبانی نظری سند تحول به شرح ذیل بیان‌شده است:
1 ـ شأن دینی (اعتقادی، عبادی و اخلاقی)؛ ناظر به خودشناسی، خداشناسی، ایمان به خداوند متعال و باور به معاد، نبوت و سایر معتقدات دینی، انتخاب آگاهانه و اختیاری دین حق به‌عنوان آیین زندگی، التزام (عملی) آگاهانه و اختیاری نظام معیار دینی در همه‌ی شئون زندگی (تقید اختیاری به احکام و ارزش‌های دینی و اصول و آداب اخلاقی در زندگی روزمره) و تلاش پیوسته برای خودسازی بر اساس نظام معیار دینی (حفظ کرامت و عزت‌نفس، خویشتن‌داری و مهار غرایز طبیعی، تعدیل عواطف و تمایلات طبیعی، رعایت آداب و کسب صفات و فضائل اخلاقی و پیش‌گیری از تکوین صفات و رذایل غیراخلاقی و درمان آن‌ها).
2 ـ شأن زیستی و بدنی؛ ناظر به حفظ و ارتقای سلامت و بهداشت جسمی و روانی خود و دیگران، تقویت قوای جسمی و روانی، مبارزه با عوامل ضعف و بیماری، حفاظت از محیط‌زیست و احترام به طبیعت.

مطلب مشابه :  سبک دلبستگی ناایمن، معنا درمانی گروهی، معنادرمانی گروهی