امیرخسرو دهلوی

دانلود پایان نامه

6-4-7- تمثیل 181
6-3-8- مجاز 182
6-3-9- کنایه 184
فصل هفتم : نتیجه گیری
نتیجه گیری 187
پیشنهادها 190
منابع و مآخذ 191

فصل اوّل

مقدمه
یکی از مهم ترین قالب های شعری در طول دوره های پرمایه ی ادب فارسی برای بیان مفاهیم غنایی و عرفانی قالب شعری غزل است.«غزل فارسی در اوایل سده ی چهارم هجری شکل گرفت؛ در ابتدا ساده و در وصف موضوعی تغزلی بود در قرن ششم دست خوش تطور شد این دوره ی رونق غزل و تبدیل آن به مهم ترین سیاق شعر غنایی بود.» (عبادیان، 1372: 77) با روی کار آمدن سلجوقیان در دهه ی سوم قرن پنجم و سقوط غزنویان، کم کم از رونق قصیده کاسته شد.«بی توجهی شاهان سلجوقی در اوایل کار به شاعران (نسبت به دوره ی غزنوی) باعث شد که شاعران کم و بیش هم به غزل توجه کنند یعنی به جای مدح ممدوح به مدح معشوق و به جای توصیف طبیعت به بیان عواطف و احساسات خود بپردازند.»(شمیسا،1382: 210) غزل فارسی در قرن ششم و با ظهور سنایی غزنوی شکل و مسیر مستقلی پیدا کرد. سنایی نخستین شاعری بود، که سرودن غزل را به صورت جدّی آغاز کرد از این رو غزل های او در سیر تحول غزل فارسی نقشی پررنگ و بنیادین دارند و شاعران بزرگی چون عطّار و مولانا از پیروان شیوه ی غزل سرایی او هستند.
1-1- نگاهی گذرا به سیر غزل
همان گونه که گفتیم سنایی نخستین کسی است، که در قرن ششم سرایش غزل را به طور جدّی آغاز کرد غزل های او دو مسیر در سیر تکامل غزل ایجاد کرد که هر کدام سیر جداگانه ای داشتند و بعد از او در قرن هفتم و هشتم به کمال رسیدند.
غزلیّات او کلاً دو نوع است یک دسته همان رنگ و بوی تغزل را دارد و همان است که بعداً در سیر تکاملی از طریق اشعار انوری و جمال و کمال و در سعدی به اوج خود می رسد و دسته ی دیگر اشعاری است اخلاقی یا به اصطلاح عارفانه که بعد در سیر تکاملی خود از طریق اشعار خاقانی و نظامی و عطّار در مولوی به اوج می رسد. (شمیسا، 1382: 211)
سیر تکاملی غزل عاشقانه با ظهور شاعر شیرین سخن و بلندآوازه- سعدی شیرازی -به اوج کمال خود رسید. در غزل های او عشق و دلدادگی به بهترین نحو نموده شده است و در آن دریایی از احساسات پاک و عشق ناب و ستایش زیبایی موج می زند، دریایی که از روحی لطیف، حساس و عاشق سرچشمه می گیرد. هرچه هست عشق و ستایش جمال است. سخنانش را سهل و ممتنع گفته اند چرا که در عین سادگی تقلیدناپذیرند. غزل سعدی نمونه ی تمام عیار غزل فارسی است.
غزل سعدی کیفیت های هنری اصیل و زنده ای دارد که سیر غزل در طی دویست و اندی سال بدان دست یافته بود. این غزل خاص ترکیب سادگی و روانی و یک دستی با پختگی و غنای اندیشه است؛ احساس و عشقی که در آن توصیف می شود احساس و عشقی است که با تار و پود خصیصه های نوع انسان آمیخته شده است. زیبایی توصیف شده در غزل سعدی، زیبایی آرمانی است که خصوصیت انسانی فراگیر دارد؛ این عشق و زیبایی مبشر دوستی و آرمان خواهی انسان اجتماعی و در عین حال فردیّت یافته ی ایرانی است. (عبادیان، 1372: 81- 82)
سعدی مدرسه ی بزرگی در غزل سرایی فارسی بنیان نهاد که شاعران زیادی پس از وی شاگردان این مدرسه شدند. شاعرانی چون: مجد همگر، همام تبریزی، امیرخسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، کمال الدین خجندی و….از شاگردان این مدرسه به شمار می آیند. در میان این شاعران کمال الدین مسعود خجندی -شاعر و عارف بزرگ قرن هشتم- هنوز آن گونه که شایسته است شناخته نشده است. گویی با وجود خورشیدهای تابانی چون حافظ و سعدی منجمان آسمان شعر و ادب فارسی از شناخت ستارگان درخشانی هم چون کمال در آسمان شعر و ادب قرن های هفتم و هشتم که یکی از مهم ترین و درخشان ترین دوره های شعر و ادب فارسی است، غافل مانده اند و چهره های این شاعران بزرگ در پشت ابرهای کم توجهی پنهان مانده است. این شاعر غزل سرا در غزل های خود که تعداد آن به هزار غزل می رسد بیش از همه تحت تأثیر سعدی است. «هیچ یک از شعرای گذشته در تکوین هنر غزل سرایی کمال خجندی مانند سعدی مؤثر نبوده اند. غزل کمال از جهات گوناگون با غزل سعدی پیوستگی راست، کارساز و شناختنی دارد.» (مؤید شیرازی ،1375: 267)
1-2- کیفیت غزل کمال خجندی
کمال در دایره ی سیر غزل فارسی از جمله شاعران گروه تلفیق به شمار می آید. غزل های او آمیزه ای از عشق و عرفان است. در غزل او تشبیهات و تصاویر زیبا، استعاره های بدیع، ایهام های پرجاذبه و تمثیل های جذابی وجود دارد و در عین حال زبانش ساده است و سادگی غزل سعدی را به یاد می آورد بخصوص که وی بیش از همه تحت تأثیر سعدی است و گاه حتی عین عبارت های سعدی را در شعر خود به کار می برد.
کمال دوام دهنده ی سبک سهل و ممتنع است. سخن های شیرین، عبارت های ریخته، تعبیرهای خلقی، الفاظ زیبا، کلمه های متناسب، تشبیه و استعاره های نادر، تجنیس و مبالغه های دلفریب، ضرب المثل و مقال و تعبیرهای شیره دار مردمی را چنان ماهرانه به کار می برد که شعر او را در نهایت نمکین و خوش آهنگ می گرداند. (افصح زاده، 1375: 131)
افصح زاده همچنین لطف سخن، عمق معنی، دقت در مضمون آفرینی و خوش آهنگی را از خصوصیت های عمده ی شعر کمال برمی شمرد. (همان، 85)
سید محمد حسینی در مقاله ای با عنوان «تلمیح و ایهام در شعر کمال خجندی» ضمن اشاره به حجم بالای غزل های کمال، محتوا و بار هنری این غزل ها را در مقایسه با غزل های سعدی، حافظ و مولانا چندان نغز و گرانبار نمی داند امّا، معتقد است در دیوان کمال غزل هایی یافت می شود، که برخی از ابیات آن ها بسیار زیبا و دل انگیز است. (حسینی،1377: 65)
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
از آن جا که هرکدام از شاعران و نویسندگان فارسی زبان بسان حلقه های یک زنجیر به شمار می آیند و پژوهش روی آثار همه ی آن ها از لحاظ سبک شناسی، تاریخ ادبیات و تحول شعر فارسی ضروری می نماید، نوآوری این تحقیق از آن جهت است که شعر شاعرانی چون کمال خجندی را باید در مقایسه با شاعران دیگر خصوصاً شاعری چون سعدی که در اوج قلّه ی رفیع ادب فارسی قرار دارد، سنجید تا جایگاه شاعری و ارزشمندی شعر او تبیین و تعیین گردد.

مطلب مشابه :  سرمایه اجتماعی ، اعتماد ، انتظارات