نکته ی بارزی که در این زمینه وجود دارد این است که معضل کودکان و نوجوانان بدسرپرست و بی سرپرست فقط با نگهداری آنان در محیط های امن حل نمی شود. این کودکان امروز نیازمند آموزش و در آینده نه چندان دور نیازمند داشتن شرایط محیطی مناسب برای ورود به جامعه هستند و باید بستر مناسبی برای حضور آنان در جامعه فراهم آید و موانع ورود آنان به جامعه از میان برداشته شود و این امر هم نیازمند فرهنگ سازی است که جامعه بتواند بی دغدغه با این مسئله کنار بیاید. در غیر این صورت جامعه با مشکلات تازه ای روبرو خواهد شد.

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

 تحلیل فقهی و

 بررسی پیشینه تاریخی فرزندخواندگی

 

 

 

 

در ایران باستان به ویژه در زمان ساسانیان فرزندخواندگی مورد پذیرش و مرسوم بوده است خصوصاً با توجه به نقشی که دین زرتشت در آن ایام داشته و اعتقادی که زرتشتیان در مورد فرزندخواندگی داشتند و فرزند خوانده را در حکم فرزند حقیقی دانسته و آثار رابطه پدر و فرزندی را بر آن حاکم می دانستند نهاد فرزندخواندگی دارای جایگاه ویژه ای بوده است چنانکه گفته شد پسر جنبه مذهبی داشته و جز سنت مذهبی محسوب می شود فرزندان پسر وظیفه ادا مراسم و تکالیف مذهبی بعد از فوت پدر را به عهده داشتند و کسانی که فرزند نداشتند فرزند خوانده تعیین می نمودند.[1]

بنا بر تعریف یاد شده، فرزند خوانده در واقع فرزند حکمی پذیرندگان بود و انتساب وی به خانواده ی جدید امری کاملاً مجازی خواهد بود که بر اساس یک رابطه حقوقی می باشد.

در تعریف دیگر بیان شده است که فرزندخواندگی به فرایندی اطلاق می گردد که شخص یا اشخاصی بالغ تقبل سرپرستی کودکانی را عهده دار شوند که در حقیقت والدین حقیقی آنها نیستند اما با توجه به قانون، والدین آنها محسوب می گردند.

در کتب فرانسوی نیز حقوقدان فرانسوی معمولاً فرزندخواندگی را این چنین تعریف می نمایند: در نسب به واسطه ی فرزندخواندگی، برخلاف نسب ناشی از ولادت یک نوع نسب منحصراً قضایی است که بر یک رابطه معنوی و روانی استوار است نه یک رابطه خونی و بیولوژیک.

از بررسی پیشینه ی تاریخی فرزندخواندگی از جهت سابقه رسیده تاریخی آن می توان به زمان متعدد تقسیم کرد و در هر دوره نمونه هایی را بیان نموده و نحوه برخورد در هر دوره با کودکان بی سرپرست و قوانینی که برای آن از ظهور اسلام تا زمان انقلاب اسلامی بررسی چگونه برخورد با مسئله فرزندخواندگی بپردازیم.

3-1- فرزندخواندگی قبل از اسلام:

در ایران باستان به ویژه در زمان ساسانیان فرزندخواندگی مورد پذیرش و مرسوم بوده است خصوصاً با توجه به نقشی که دین زرتشت در آن ایام داشته و اعتقاداتی که زرتشتیان در مورد فرزندخواندگی دارای جایگاه ویژه ای بوده است چنان که گفته شد پسر جنبه مذهبی داشته و جز سنت مذهبی محسوب می شود فرزندان پسر وظیفه ادا مراسم و تکالیف مذهبی بعد از فوت پدر را به عهده داشتند و کسانی که فرزند نداشتند و فرزند خوانده تعیین می نمودند.[2]

زرتشتیان معتقد بودند که فرزند عنوان پل صراط را دارد و کسی که فرزند نداشته باشد قادر نیست در روز قیامت از پل صراط بگذرد لذا کسانی که صاحب فرزند نبودند برای رفع این نقیصه و طلب آموزش و عبور از پل مزبور فرزند بدلی برای خود انتخاب می کردند.

مطلب مشابه :  آشنایی با مفهوم اضطراب منتشر

در ایران سه نوع فرزندخواندگی مرسوم بود نخست فرزند خوانده انتخابی و آن فرزند خوانده ای بود که پدر و مادر خوانده فاقد فرزند در زمان حیات خود او را به فرزندی می پذیرفتند. دوم فرزند خوانده قهری زن ممتازه یا دختر منحصر متوفایی بود که آن متوفی برادر یا پسری نداشت که در این صورت آن زن یا دختر بدون اراده و به طور قهری فرزند خوانده متوفی محسوب می گردید. سوم فرزند خوانده ای که ورثه متوفای بدون اولاد بعد از فوتش برای او انتخاب می کردند فرزند خوانده از هر نوع که بود به قائم مقامی متوفی مراسم مذهبی را انجام می داد و تمام اختیارات و قدرت متوفی به فرزند خوانده وی انتقال یافت.

قرآن به عنوان یک منبع معتبر نشان می دهد که فرزندخواندگی در میان اقوام گذشته مرسوم بوده است:

«و اذ قال ابراهیم لابیه و قومه اننی برامما تعبدون مزخرف». و به خاطر بیاور هنگامی را که ابراهیم به پدرش و قومش گفت: من از آنچه شما می پرستید بیزارم آذر عمو یا همسر پدر حضرت ابراهیم بود که به نام پدر، خوانده شده است، چرا که حضرت ابراهیم را به فرزندخواندگی گرفته بود. در آیه 12سوره یوسف آمده است که عزیز مصر حضرت یوسف را خریداری و به همسرش سفارش کرد که مقامش را بسیار گرامی بدارد که این غلام (پسر) امید است به ما نفع بخشد یا او را به فرزندی بگزینیم. قرآن در ضمن بیان داستان تولد حضرت موسی نیز ذکر می کند که فرعون به پیشنهاد آسیه موسی را به فرزندخواندگی خود می گیرد.[3]

در ادیان الهی همچون مسیحیت و یهودیت فرزندخواندگی به چشم می خورد: «در عهد عتیق به فرزندخواندگی اشاره چندانی نشد است در احکام شرعی در مورد آن به چشم نمی خورد که بتوان از آن به سنت فرزندخواندگی در میان قوم یهود و مسیح پی برد و در زبان عبری نیز این عمل –فرزندخواندگی- از هیچ از واژه و اصطلاحی برخوردار نیست. می توان دلیل این امر را وجود راه حل های دیگر برای مسئله نازایی در میان اسرائیلیان دانست که چند همسری و ازدواج با برادر شوهر نیاز به فرزندخواندگی را کاهش می داد و اصل حفظ ملک در میان اعضای تبیله باعث می شد که به راه حل فرزندخواندگی پرداخته نشود.

مطلب مشابه :   تور ترکیه

ریشه فرزندخواندگی در عهد جدید را نباید از قوانین روم دانست، زیرا در این قوانین هدف اصلی از گرفتن فرزند خوانده تداوم نسل والدینی بود که شخصی را به فرزندی می پذیرفتند، ولی ریشه فرزندخواندگی در عهد جدید را باید از رسوم نوایین یهودیت دانست که امتیازات خانوادگی را به فرزند خوانده انتقال می داد و هدف و نتیجه از آن تغییر جایگاه در موقعیت فرد (فرزند خوانده) بود از بندگی به پسر خواندگی به گونه ای که ما لفظ فرزندخواندگی را در جاهای مختلف می بینیم، مانند: فرزندخواندگی به عنوان رابطه ای مبتنی بر فیض، به گونه ای تلویحی در نوشته های یوحنا درخصوص «فرزند شدن» و در اعطای مجدد حقوق کامل خانوادگی به پسرگمشده ودر کاربرد و مکرر عنوان پدر برای خدا از سوی عیسی.

تبنی (فرزندخواندگی) در عصر جاهلیت نیز معمول بود. که بعضی از کودکان را به عنوان فرزند خود انتخاب می کردند و آن را پسر خود می خواندند و به دنبال این نام گذاری تمام حقوقی را که یک پسر از پدر داشت، برای وی قائل می شدند، از پدر خوانده ارث می برد و پدر خوانده نیز وارث او می شد، و تحریم زن پدر یا همسر فرزند در مورد آنها حاکم بود.

3-1-1-فرزندخواندگی پس از ظهور اسلام:

فرزندخواندگی در نظام حقوقی اسلام باید بیان نمود که شریعت اسلام فرزندخواندگی را به مفهومی که اعراب دوره جاهلیت از آن اراده می کردند و فرزند خوانده (دعی) را از همه مزایای فرزند حقیقی برخوردار می نمودند، منسوخ و باطل گردانید. نفی فرزندخواندگی در دین مبین اسلام به داستان «زیدبن حارثه» از قبیله «بنی عبدود» مربوط می شود.

[1] کاتوزیان، ناصر،1379 ش، دوره مقدماتی حقوق خانواده، ص453، نشر دادگستر، چاپ اول، تهران، پائیز.

[2] همان، ص453.

[3] سوره قصص، آیات 9-7.

دانشکده حقوق

پایان نامه برای دریافت درجه ارشد  در رشته حقوق

گرایش فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

بررسی فقهی و حقوقی فرزند خواندگی با تاکید بر قانون جدید

حمایت از کودکان بی سر پرست و بد سرپرست

 

 

http://www.payanname.net/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7/

دسته بندی : داغ ترین ها