تحلیل عشق

عشق وقتی که میاد، روح و جسم رو بی قرار می کنه و به تصرف خود در میاره. عشق دقیقا چیه؟ قابل اندازه گیریه؟ میشه اونو از راه اسکن کردن مغز یا آزمایش کردن خون بررسی کرد؟ میشه مثلا با عکس ورداری “ابتلای مریض به عشق” رو تشخیص داد؟ اصلا عشق با بدن ما چه می کنه؟

بدن آدم چجوری با عشق روبرو می شه؟

فرماندهی مغز بر عشق

دویچه وله نوشت: در ادبیات، هنر یا زبون عادی مردم کوچه و بازار هر بعضی وقتا صحبت از عشق شده، پای قلب به بین اومده؛ قلبی که با دیدن معشوق به تپش افتاده و در حال بیرون زدن از سینهه یا با از دست دادن معشوق، زخم خورده و شکسته شده. گرچه در این تعبیر جاافتاده قلب و عشق پیوندی جدا نشدنی با همدیگه دارن، اما واقعا اون اندامی که افسار عشق رو در دست داره، مغز انسانه. دوناتلا مارازیتی، استاد دانشگاه پیزا، که خود دو بار عاشق شده و قدرتی رو که عشق ایجاد می کنه، به شخصه تجربه کرده بود، علاقمند شد که پدیده عشق رو بیشتر جستجو کنه.

اون در سال ۱۹۹۹ نتایج تحقیقی رو منتشر کرد که در اون نشون داده شده بود، سطح سروتونین، از ناقلای عصبی که نقش آروم بخش داره، در کسائی که به گفته خود عاشق هستن خیلی پایین تر از میزان طبیعیه. طبق این تحقیق سطح سروتونین در بدن این افراد درست در همون سطحی بوده که در بدن افراد گرفتار به مشکل وسواس دیده می شه. در این تحقیق که در مجله New Scientist به چاپ رسید، اشاره شده بود که هر دو گروه (عاشقا و مبتلایان به مشکل وسواسی فکری یا عملی) به طور زیاده روی دسته ای نسبت به یک چیز یا یک شخص احساس نگرانی و وسواس از خود بروز میدن.

این گروه تحقیقاتی با تکیه بر یافتهای خود عنوان کردن که شیمی مغز کسائی که رفتارهای وسواس گونه از خود نشون میدن، مثلا روزانه به دفعات خیلی زیاد دست هاشان رو می شویند یا به طور غیرعادی تمایل به نظافت یا کنترل همیشه شعله های گاز دارن، با افرادی که تازه عاشق شدن، شباهت داره. دوناتلا مارازیتی و تیمش ۲۴ زن و مرد رو که در طول ۶ ماه پیش از این تحقیق عاشق شده بودن با ۲۴ زن و مرد داوطلب دیگه که یا تنها یا در رابطه عاشقانه دراز مدت و با ثبات بودن، مقایسه کردن. اولین یافته این دانشمندان این بود که در بدن زنان و مردها عاشق به طور قابل توجهی میزان هورمون کورتیزول که موقع استرس ترشح می شه، بالاتر از گروه دیگره.

مردها عاشق ملایم تر، زنان عاشق مهاجم تر

دوناتلا مارازیتی دریافت که میزان تستوسترون، مهمترین هورمون مردانه، در مردها عاشق کمتر از این جور مردانه. عوضش میزان ترشح این هورمون در بدن زنانی که عاشق هستن، در مقایسه با بقیه زنان بیشتر می شه. به گفته دکتر مارازیتی در این وضعیت مردها بیشتر مثل زنان و زنان بیشتر مثل مردها می شن، “انگار که طبیعت می خواد اون چیزی که می تونه بین زنان و مردها فرق داشته باشه رو از بینببره، چون در این مرحله زنده ماندن [و جفت یابی] مهمتره.”

اما عاشق شدن تنها دلیل ایجاد این تغییرات در بدن هستن؟

بعضی پژوهشگران پس از پخش این تحقیق، تغییرات هورمونی در بدن رو به میزان بالای رابطه جنسی نسبت دادن که در این مرحله رخ می ده. روبروی با در نظر گرفتن این نکته که در حالت عادی میزان تستوسترون در مردها به هنگام افزایش رابطه جنسی بالا میره، در اون زمان در تحقیقای دیگه این نکته مطرح شد که اگه طبق گفته “منتقدان” تغییرات هورمونی پس افزایش رابطه جنسی به وجود میاد، پس باید در مردها عاشق میزان ترشح تستوسترون بالاتر برود و نه اون طور که طبق تحقیقای دکتر مارازیتی نشون داده شده، کمتر شه.

عشق آتشین یه جور اعتیاده؟

تا کنون تحقیقات زیادی نشون دادن که هنگام شکل گرفتن احساس عشق آتشین به روشنی بخشایی از مغز فعال شده و فعالیت بخشای دیگه کمتر می شه. سمیر زکی و آندریاس بارتلز از کالج دانشگاهی لندن دو تن از اولین پژوهشگرانی بودن که موفق به شناسایی این بخشا شدن. اونا به داوطلبان شرکت کننده در این تحقیق عکسایی از کسائی رو که عاشق شون بودن، نشون دادن و با هم مغز اونا رو با دستگاه ام آر ای اسکن کردن. در این تحقیق دیده شد که بیشتر از همه ۴ نقطه در سیستم لیمبیک (سامانه عصبی احساسی) فعال بودن.

پژوهشگران نگاه کردن که این واکنش خیلی مثل به واکنشیه که هنگام مصرف کوکائین در مغز ایجاد می شه. دکتر بارتلز می نویسد: «بین عشق و اعتیاد همپوشانیایی هست. مثل اینکه که اعتیاد از بخشایی از مودولای مربوط به عشق در مغز سوءاستفاده می کنه.» یافتهای علمی مشخص کرده ان که در زمان عاشقی دوپامین، از ناقلای عصبی، مرکز لذت مغز رو فعال می کنه. این درست مثل به فرایندیه که مواد اعتیادآور مثل کوکائین، هروئین، نیکوتین، آمفتامین یا دیگه داروهای اعتیادآور ایجاد می کنن.

بدن آدم چجوری با عشق روبرو می شه؟

هورمونا، موتور عشق

قوه باعث عشق رو شاید به درستی بشه هورمونا دونست، گرچه که با این حال نمیشه به تنهایی از یک یا دو هورمون مشخص و تغییرات اونا سخن گفت. در ارگانیسم بدن آدم سیستم کنترل هورمونی به هم پیوستهه طوری که هر تغییر روی کل سیستم اثر میذاره. کریستوف کک، پژوهشگر آلمانی، عاشقی رو یک “احساس استرس مثبت” توضیح می کنه که در اون بیشتر از همه غده تیروئید و هورمونای جنسی و استرس موثر هستن.

در موقعیتای اروتیک غده هیپوفیز که در زیر مغز قرار داره، هورمونی به نام اکسی توسین رو ترشح می کنه که مثل در ایجاد انقباضات رحمی، آسون کردن ورود اسپرم به رحم و هم تحریک اندام جنسی نقشی مهم اجرا می کنه. اکسی توسین به هنگام ارگاسم و هم وضع حمل باعث انقباض عضلانی می شه.

تا کنون تحقیقات زیادی در مورد ویژگیای این هورمون که اونو “هورمون عشق”، “هورمون ارگاسم” یا “هورمون وفاداری” هم می نامند، انجام شده. این تحقیقات نشون دادن که اکسی توسین باعث وابسته شدن و ایجاد احساس عشق و اعتماد بین دو نفر می شه و اونا رو به داشتن یک رابطه مشترک با دووم و داشتن بچه تشویق می کنه. یکی دیگه از هورمونای مطرح در زمان عاشقی، وازوپرسینه. این هورمون گردش شدیدتر خون در اندا مای جنسی رو باعث می شه و هم کمک می کنه تا پس از ارگاسم فرد به خوابی عمیق فرو رود.

رنگ رخسار خبر می ده از سر درون

رنگ رخسار عاشق خوب از بی تابی داخلی اون خبر می ده. هنگام نگاه معشوق یا چیزی مربوط به اون، تصویر به مغز عاشق مخابره و در اونجا بررسی می شه. پس از اون مغز پیامایی رو به رگای خونی در صورت می فرستد که باعث شل شدن عضلات اونا می شه. اینطوری مویرگا منبسط شده، خون بیشتری در اونا به جریان میفته و پس صورت قرمز می شه. عرق کردن کف دستا هم یکی دیگه از نکات جذب توجه کنندهه. مغز پیامایی رو به غدد عرق به ویژه در ناحیه زیربغل و کف دستا می فرستد تا عرق بیشتری تولید کنن. این واکنشا به گفته دکتر کریستان زاندر، متخصص پوست، به هنگام تحریکات ذهنی در زمان دلباختگی عادی هستن.

وقتی عشق چشم آدم رو کور می کنه

این که قدیمیا به فکر بودن، عشق آدم رو کور می کنه، بی حکمت نبوده. تحقیقای علمی نشون دادن که عاشق شدن واقعا چشم آدم رو بر کم و کم و کسریای معشوق می بندد. تیم پژوهشی دکتر آندریاس بارتلز دریافتند، وقتی که آدما به کسائی که عاشقشان هستن، نگاه می کنن مدارهای عصبی که در حالت عادی با آزمایشای انتقادی از بقیه در رابطه هستن، غیرفعال هستن.

“عشق تنها سه سال طول می کشه”

با توجه به تئوریای تکامل، باور بر اینه که احساس جذابیت بین ۶ ماه تا ۳ سال عمر داره که وقتی کافیه واسه این که مرد در کنار زن بمونه. این زمان لازمه تا زن بتونه باردار شده، وضع حمل کرده و نیازای راحت نوزاد رو برآورده کنه. عشق آمیزه ای از کارکرد منتقل کنندگان عصبی، هورمونا، رفتار و تجربه. دکتر بارتلز تأکید می کنه که تنها اقلیت کوچیکی از آدما واسه تموم عمر در کنار شریک زندگی شون باقی می مثل. این عصب شناس کالج دانشگاهی لندن هیچ دستور العمل خاص علمی رو واسه طولانی تر کردن تاریخ مصرف عشق نمی شناسد.