تحلیل پوششی داده ها [1]DEA

اندازه­گیری کارایی به خاطر اهمیت آن در ارزیابی عملکرد یک شرکت یا سازمان همواره مورد توجه محققان بوده است. در سال 1957 فارل با استفاده از روشی مانند اندازه گیری کارایی در مباحث مهندسی اقدام به اندازه گیری کارایی برای یک واحد تولیدی کرد. موردی که فارل برای اندازه گیری کارایی مدنظر قرار داد شامل یک ورودی و یک خروجی بود. فارل از مدل خود برای تخمین کارایی بخش کشاورزی آمریکا در مقایسه با سایر کشورها استفاده کرد. با وجود این، او در ارائه روشی که در برگیرنده ورودی ها و خروجی های متعدد باشد موفق نبود.چارنز، کوپر و رودز دیدگاه فارل را توسعه داده و مدلی را ارائه کردند که توانایی اندازه گیری کارایی با چندین ورودی و چندین خروجی را داشت. این مدل تحلیل پوششی داده ها نامیده شد و اولین بار در سال 1976 در رساله دکتری رودز و به راهنمایی کوپر با عنوان «ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ملی آمریکا» در دانشگاه کارنکی مورد استفاده قرار گرفت و در سال 1978 در مقاله ای با عنوان «اندازه گیری کارایی واحدهای تصمیم گیرنده» ارائه شد (مهرگان، 1391: 57).

یکی از روش های پرکاربرد در سنجش کارایی فنی سازمان ها، تحلیل پوششی (فراگیر) داد ه ها است. تحلیل پوششی داده ها یک تکنیک ناپارامتریک کلاسیک و مبتنی بر برنامه ریزی ریاضی می باشد که برای مقایسه ارزیابی کارایی مجموعه ای از واحدهای تصمیم گیری مشابه به کار می رود و مزیت قابل توجه آن، عدم نیاز آن به تعیین مشخصات پارامتریک (همچون تابع تولید) برای بدست آوردن امتیازات کارایی است

تحلیل پوششی داده ها[2]، روشی مبتنی بر برنامه ریزی خطی است که بر اساس آن می توان به اندازه گیری کارایی[3] واحدهای همگن، بدون نیاز به مشخص نمودن تابع تولید نمود. به عبارت دیگر در این روش، منحنی مرزی کارا، از یک سری نقاط که به وسیله برنامه ریزی خطی تعیین می گردند، برای ارزیابی کارایی نسبی واحدهای تصمیم گیری[4] که وظایف یکسانی را انجام می دهند (مانند ادارات دولتی یک وزارتخانه، مدارس، بیمارستان ها، فروشگاه های زنجیره ای، شعب بانک ها، بیمه ها و کلیه مواردی که در آن ها واحدهای تصمیم گیری همگنی وجود دارند)، به کار می رود (مومنی، 1389). برنامه ریزی خطی مورد استفاده در این روش، بعد از یک سری بهینه سازی، مشخص می کند که آیا واحد تصمیم گیرنده مورد نظر، روی خط کارایی قرار گرفته است و یا خارج از آن قرار دارد. بدین وسیله واحدهای کارآ و ناکارآ از یکدیگر تفکیک می شوند؛ اما درنظر داشته باشید که کارایی به دست آمده نسبی بوده و مطلق نمی باشد. برای مثال، چنانچه کارایی واحدی به میزان 100% محاسبه گردد، تنها به این معناست که این واحد در مقایسه با سایر واحدها، از کارایی نسبی برخوردار بوده و به هیچ وجه بیانگر کارایی مطلق آن در استفاده از داده های خود برای تولید ستاده، نمی باشد (Forster, 2005).

مطلب مشابه :  خانواده و تاثیر آن در بهداشت و اختلال روانی

تکنیک تحلیل پوششی داده ها، تکنیکی است که به کمک آن می توان واحدهایی که کارهای مشابه انجام می دهند و منابع (ورودی) و مصارف (خروجی) مشابهی دارند را از لحاظ کارایی مقایسه کرده و ضریب کارایی هر واحد را به صورت کمی به دست آورد. خصیصه ها و قابلیت های ویژه و منحصر به فرد روش تحلیل پوششی داده ها در چند سال اخیر منجر به توسعه سریع این تکنیک در حوزه ها و سازمان های مختلف گردیده است (کیانی مقدم و همکاران، 1392). این تکنیک از سال 1978 با پایان نامه دکترای «ادوارد رودز» باعنوان ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ملی آمریکا در سال 1976 در دانشگاه کارنگی مورد استفاده قرار گرفت. این روش برای ارزیابی کارایی نسبی واحدهای تصمیم گیری که وظایف یکسانی انجام می دهند، به کار می رود. زمانی که به علت فعالیت ها عوامل محیطی متفاوت، داده و ستاده­های متعددی وجود داشته باشد، دیگر مقیاس معمول کارایی یعنی ستاده تقسیم بر داده مناسب نیست. این تکنیک یک روش مبتنی بر تجربه می باشد که نیازی به مفروضات و محدودیت های سنتی سنجش کارایی ندارد. از زمان معرفی، این روش به طور گسترده در تمام سازمان ها اعم از انتفاعی و غیرانتفاعی و…  استفاده شده است. اگر یک واحد تصمیم گیری تنها دارای یک نهاده و یک ستاده باشد، کارایی این واحدها از طریق تقسیم ستاده به نهاده به دست می آید. در حالتی هم که نهاده و ستاده های چندگانه وجود داشته باشد، در صورت وجود قیمت (ارزش) هر یک از نهادها و ستاده­ها می­توان از طریق تقسیم مجموع وزنی ستاده­ها به مجموع وزنی نهاده­ها، کارایی را مشخص کرد. چارنز و کوپر و رودز در ساخت مدل تحلیل پوششی داده­ها به یک رابطه تجربی در ارتباط با تعداد واحدهای با تعداد واحدهای مورد ارزیابی و تعداد ورودی­ها و خروجی­ها به صورت زیر رسیده اند:

مطلب مشابه :  پایان نامه : پایان نامه ارشد: نقش انسجام اجتماعی در پیشگیری از جرم

(تعداد خروجی ها + تعداد ورودی ها)3 ≥  تعداد واحدهای مورد ارزیابی

عدم به کارگیری رابطه فوق در عمل موجب می شود که تعداد زیادی از واحدها روی مرز کارا قرار گرفته و به عبارت دیگر دارای امتیاز کارایی یک گردند، بنابراین قدرت تفکیک مدل به این ترتیب کاهش می­یابد (بیات ترک، 1391). به تعبیر دیگر تحلیل پوششی داده ها به عنوان یک ابزار مانا و استوار که در ارزیابی عملکرد سازمان هایی مانند شرکت های تجاری، بیمارستان ها، آژانس های دولتی، مؤسسات آموزشی و… به کار می رود شناخته می شود که معیار واحدی از کارایی برای هر واحد نسبت به همتایان فراهم می کند (El-Mashaleh et al, 2010).

[1] -Data Envelopment Analysis

[2] Data Envelopment Analysis (DEA)

[3] Efficiency

[4] Decision Making Units

پایان نامه تحلیل کارایی شرکتهای بیمه خصوصی کشور

متن کامل در سایت زیر

دسته بندی : داغ ترین ها