تلفیق و انواع تلفیق

تلفیق :

واژه تلفیق[1] به معنای در هم آمیختن، درهم تنیدن، یکپارچه کردن و وحدت بخشیدن است منظور از تلفیق برنامه های درسی، ارتباط دادها؛ درهم آمیختن برنامه­درسی و به منظور تحقق، هدف و انسجام در تجریات یادگیری دانش آموزاست. شومیکر1989،ترجمه پارسا1382)

2-2-2-1- واژه هایی که معمولا برای تلفیق مورد استفاده قرار میگیرد:

الف- تلفیق برنامه درسی عبارتند از یک روش سازماندهی کلی مواد یادگیری می­باشند و یا مهارت­های  زندگی که برای همه شهروندان ضروری ­هستند و هدف آن این است که بر دانش­آموزان کمک کند تا یاد بگیرند چگونه در یک زندگی دموکراتیک مشارکت کنند(بینه ،1997)

ب- برنامه درسی درهم­تنیده یک هدیه­ای بزرگ به معلمین باتجربه است و در واقع مثل گرفتن یک فضای جدید است که یک تدریس را جالب و مهیج می­سازد به ما کمک می­کند تا افق­های دور را ببینیم همچنین به دانش آموز کمک می­کند که روی یادگیری خود کنترل داشته باشد(شومیکر،1991)

ج- تلفیق فرایندی است که در درون دانش­آموز اتفاق می­افتد و برنامه تلفیقی، برنامه­ای است که فعالیتهای یادگیری برای کمک به آن فرایند می­کند(اودری ودیگران،1996 ،به نقل ازاحمدی،1380)

م- مهرمحمدی 1378 می­گوید تلفیق به معنای درهم آمیختن حوزه های محتوایی با موضوعات درسی است که در نظام­های آموزشی­ سنتی به ­طور جداگانه و مجزای از یکدیگر در برنامه­های ­درسی گنجانده شده­اند لذا دو دیدگاه در مورد تلفیق وجود دارد:

  • تلفیق از بیرون یعنی تلفیق محتوا یا فرایندها یا شیوه­های برنامه­درسی که توسط برنامه­ریزان برای دانش آموزان صورت می­گیرد .
  • تلفیق از درون معنی تلفیقی که توسط برنامه­ریزان تهیه نشده بلکه فرایندی است که در ذهن دانش آموزان حاصل می­شود(احمد ی،1380)

2-2-3- تاریخچه تلفیق

سابقه پیدایش­ و ظهور برنامه­های درسی تلفیقی بر سابقه پیدایش ظهور رشته­ برنامه درسی منطبق است به عبارت دیگر این مبحث دارای تاریخی به درازای تاریخ برنامه­ریزی درسی است(مهرمحمدی، 1383 )

شاید اولین جرقه توجه به برنامه­ریزی درسی میان­رشته ای را بتوان به سال،1895) مربوط دانست که درنشست انجمن ملی هربارت در این سال موضوع ایجاد تمرکز در سازماندهی برنامه درسی با توجه به نظریه دوره­های فرهنگی هربارت به بحث گذاشته شد(مهرمحمدی،1383)

نمونه بارز از تجربه های طراحی برنامه درسی­تلفیقی در این دوران(قرن بیستم) مربوط به فردریک بوسنر استاد دانشگاه تربیت معلم ­دانشگاه­ کلمبیاست­ در کتابی ­تحت عنوان برنامه­درسی ابتدایی به شرح­ دیدگاه­ خود پرداخت اندیشه کلیدی ­در آرای ­بوسنران ­است­ که موضوع های درسی ­و برنامه ­درسی امری­ واحدی  نیستند، بلکه موضوعات درسی باید تسهیل کننده و یاری دهنده و دانش­آموزان در انجام فعالیت­های خاص یا دست­یابی به درک و فهم لازم نبست به یک مساله باشند. برنامه­درسی طراحی شده ­توسط ا­و حول 9محور تحت عنوان حوزه­های فعالیت زندگی، سازماندهی شده بود و از این رو می­یابد باید آن را از مصادیق برنامه­های درسی ­موجود فعالیت محور دانست.

2-2-4- اصول تلفیق:

با تامل در ماهیت انسان که یادگیری­اش صورت نمی­گیرد، مگر از طریق مشارکت فعال در این مورد مهارت های تفکر که مهمترین ابزار یادگیریاند باید مورد توجه­ باشند و نیز ماهیت جهان که در این زمینه دو دیدگاه تکنولوژیکی و کلی­نگری مطرح می­گردد و ماهیت تربیت که لزوم ایجاد شرایط ­محیطی مناسب برای پرورش استعدادها را ایجاب می­کند، برخی اصول مشترکی استخراج می­شود که می­تواند به عنوان مبنای تلفیق در برنامه های درسی در نظر گرفته شود(هاشمیان نژاد،1383)

رابطه متقابل پدیده­ها در جهان هستی، شیوه­های کسب معرفت در انسان، سرعت تحولات جهانی و انفجار دانش وجود استعداد تفکر در انسان، در نتیجه قابلیت پرورش ­این ­استعداد از جمله مواردی است که می تواند به عنوان اساس تلفیق در برنامه لحاظ شود. نگرش تکنولوژی به رابطه متقابل همه پدیده­ها با هم و با کل هستی اشاره می  کند و هستی را بعنوان یک ارگانیزم واحد و به هم پیوسته در نظر می­گیرد در این معنا یادگیری نیز مفهوم خاصی مییابد و آن درک رابطه­هاست تا جایی که می­توان گفت چنانچه در جریان یادگیری، فراگیر نتواند رابطه­ها و رابطه­ی هر جزء یا کل ­و همچنین رابطه­ای ­اجزاء ­با هم را کشف ­کند. کاربرد واژه­ای یادگیری در این مورد مصداق خواهد داشت ­چنانچه موارد فوق در تعلیم و تربیت  لحاظ شود ثمره­ای آن انسانی خواهد بود، که توانایی لازم برای زندگی موفق در عصر حاضر را خواهد داشت. در ادبیات تعلیم و تربیت فرد تربیت شده به کسی اطلاق می­شود که دارای شایستگی­های خاصی می­باشد .بررسی این صلاحیتها به عنوان مبنای طراحی برنامه­درسی تلفیقی و جهت­دهی به آن نقش هدایت کننده خواهد داشت(هاشمیان نژاد، 1383)

2-2-5- انواع تلفیق

تلفیق به طور کلی معنی درهم آمیختن­حوزه های محتوایی یا موضوع­های درسی، که نسبت نقطه­های آموزشی به طور جداگانه و مجزا از یکدیگر در برنامه درسی مدارس گنجانده شده اند. هدف اساسی تلفیق میزانی است که تجربه­های یادگیری و دانش­آموزان تا حدی از تفوق و پراکندگی خارج شود و در ارتباط با یکدیگر قرار گیرد.

مرور به منابع تخصصی و همچنین کوشش­های عملی که در تاریخ برنامه­های درسی در این زمینه به عمل آمده است حکایت از آن دارد که امر تلفیق و درهم تنیدن برنامه­های درسی به مشکلی واحد و یکنواخت انجام نشده، و در واقع روشهایی متنوع و متفاوت که هرکدام از قابلیت­ها و امتیازهایی  برخوردارند که به کارگرفته شده است. دست اندرکاران برنامه­ریزی درسی لازم است از اشکال و انواع گوناگون تلفیق برنامه های درسی آگاهی داشته باشد و از آنها متناسب موقعیت­هایی که با آنها روبرو می­شوند سودجویند. دسته بندی گوناگون از انواع ­و اشکال تلفیق برنامه­های ­درسی توسط صاحب­نظران ارائه شده است که بررسی شرح بعضی از آنها موضوع در این نوشتار است این بررسی همچنین خوانندگان را با مفاهیم و اصطلاحات متنوع که برای توصیف اشکال مختلف تلفیق به کارگرفته شده اند آشنا می­سازد(مهرمحمدی ،1378)

مطلب مشابه :  موانع فرا راه انتقال فناوری و تجاری سازی آثار دانشگاهی

شوبرت که از صاحبنظران بنام  قلمرو و برنامه درسی است و در بحث مربوط به انواع سازماندهی برنامه درسی به پنج مورد به شرح زیراشاره می کند:

  • موضوع­های مجزا : در واقع مبین سازماندهی سنتی و رشته­ای برنامه­درسی است .
  • حوزه­های گسترده معرف یک ماده درسی است که از طریق پیوندزدن، یا جوش دادن چند حوزه محتوایی به یکدیگر شکل می­گیرد، مانند هنرهای زبانی یا مطالعات اجتماعی.
  • پروژه ها یا سازماندهی پروژه­ای برنامه­ درسی­معین: آن نوع سازماندهی است که دانش­آموزان را با موضوعی فراگیر به نام پروژه روبرو می­کند. که یادگیری حول محور آن، مستلزم برقراری ارتباط میان حوزه های گوناگون محتوایی است. این روش سازماندهی به لحاظ تاریخی عمدتا در دوره ابتدایی کاربرد داشته است. به عنوان مثال ­پروژه یا موضوع فراگیری می­تواند باغ وحش باشد که انجام مطالعه حول این محور می­تواند ابعاد ریاضی، زیست شناسی، اجتماعی و اقتصادی داشته باشد و محتوا این حوزه ها را به هم در آمیزد.
  • هسته اصلی : معرف برنامه درسی است که با استفاده از مسائل اجتماعی به عنوان محور سازماندهی برنامه امکان ­پیوند میان­ حوزه های­ محتوایی ­گوناگون را فراهم­ می­سازد. این ­نوع­ سازماندهی ­به ­لحاظ تاریخی ­بیشتر در طراحی برنامه­درسی ­در سطح متوسطه ­کاربرد دارد. به طور مثال ­از مسائلی مانند جنگ ­و صلح ­و تخریب محیط ­زیست گرسنگی درجهان ازدیاد جهت و تبعیضهای نژادی  به عنوان محور سازماندهی  برنامه و یادگیری استفاده می­شده است .
  • تلفیق: معرف عمیق­ترین سطح تلفیق بوده زمانی تحقق می­یابد که دانش­آموز یا گروهی ­از دانش­آموزان با مبنا قرار دادن علایق و نیازهای خود به برنامه درسی و تجربه­های یادگیری شکل میدهند این نوع از تلفیق در واقع معرف مفهوم پیشرفت گرایانه، یا کودک محوری تلفیق است. جاکوبز از جمله صاحب نظرانی است که به بحث درباره گونه­های ممکن در طراحی برنامه درسی تلفیقی پرداخته و در دسته بندی خود 6 نوع سازماندهی برنامه درسی را به شرح زیر معرفی کرده است.

الف- رشته محور[2]: سازماندهی سنتی برنامه ­درسی که حتما آن موضوع­های درسی یا حوزه­های ابتدایی به شکل مجزا از یکدیگر در زمانهای متصل عرضه می­شوند.

ب- رشته­های موازی[3]: سازماندهی برنامه­درسی به گونه­ای که معلمان در تدریس محتوایی مربوط به رشته خویش هماهنگی لازم را با معلمان سایر دروس­ها به عمل می­آورند و با روش­ها و مباحث دارای تناظر و تشابه  بر اساس نظم وتوالی تفاهم نشده و به دانش­آموزان عرضه شود.

ج- واحدهای درسی یا درس­های شکل گرفته از رشته­های مکمل یکدیگر : به نوعی سازماندهی برنامه درسی اشاره دارد که طی ­آن، حوزه­های محتوایی نزدیک به یکدیگر یا مکمل هم در یک قالب یک واحد درسی مستقل طراحی و عرضه می­شوند نمونه حوزه­های محتوایی نزدیک مجموعه حوزه­هایی هستند که  با ترکیب آنها می­توان واحدی درسی تحت عنوان علوم انسانی تدوین کرد و نمونه حوزه هایی محتوایی مکمل واحد درسی مستقلی است که به بحث درباره اخلاق در علم می پردازد.

د- واحدهای درسی یا درسهای میان­رشته ای: معرف کوششی است که در جهت ایجاد وحدت میان تمام یا بخش اعظم از مواد درسی که در برنامه­درسی مدارس گنجانده­اند. این مهم با استفاده از مفهوم یا موضوعی که قابلیت ایجاد چنین پیوندی را داشته شده انجام می­شود.

م- الگوی روزتلفیق شده[4]:در این الگو سازماندهی، پرسشها و علایق دانش­آموزان به جای محتوای تجویز شده توسط مراجع جهت فعالیتهای یادگیری را تعیین می­کند در حقیقت این الگو توجیه می­کند یا برنامه یک روزه از روزهای هفته درمدارس به شکل روییدنی، یا از پیش تعیین نشده برخورد  شود و دانش­آموزان در تصمیم­گیری درباره فعالیتهای خود محوریت پیدا کنند.

ن- برنامه کامل[5]:معرف حد اعلا و افراطی تلفیق است که در آن برنامه درسی براساس تجربه­ها، پیشینه، علایق­ و پرسشهای دانش­آموزان شکل می­گیرد به این رویکرد در برنامه­درسی از آن جهت برنامه کامل تلفیق گفته می شود که هدف آن، تلفیق تمام و کمال میان­ زندگی و موجبات­ دانش­آموزان ­و آنچه که ­در مدرسه اتفاق می­افتد است. جاکوبز شکلهای 6گانه فوق را که معرف تلفیق برنامه درسی نیز می­باشند برروی پیوستاری که شرح ذیل نمایش داده و همچنین تاکید می­کند که مدراس، و نظام­های آموزشی باید بتواند از شکلهای مختلف به تناسب بهره جویند و حتی به تلفیق و ترکیب شکلهای تلفیق نیز دست بزنند

مطلب مشابه :  پایان نامه : ضرورت تعیین سن کبربرای برخورداری اطفال ازنظام خاص دادرسی صغار

[1] Integration

[2] Dis cipline based

[3] parallel

[4] Intergrated day model

[5]

صاحب­نظر دیگری که به دسته­بندی اشکال تلفیق پرداخته  است کیس نام  دارد  ولی در  نوشتاری با عنوان تفکر جدی درباره تلفیق­ برنامه­درسی ­چهار نوع  سازماندهی تلفیقی ­برنامه درسی را به شرح  ­زیر شناسایی کرده است.

1-تلفیق محتوا[1]: معرف تلفیق محتوای مربوط موضوع­های درسی مختلف با استفاده از یک مفهوم یا موضوع وحدت بخش است.

2- تلفیق مهارتها و فرایندها[2]: حکایت از سازماندهی برنامه­درسی یا محوریت مهارت­ها و قابلیت­های فرایندی دارد.

3- تلفیق مدرسه و فرد: معرف کوششی است که در جهت ایجاد تلفیق میان زندگی خارج از مدرسه دانش آموزان(زندگی­واقعی) و زندگی یا حیاتی که او در درون نظام­آموزشی تجربه می­کند این نوع تلفیق به عبارت دیگر درصدد است تا دنیای بیرون از مدرسه فرد را به دنیای درون مدرسه پیوند بزند محوریت این سازماندهی برنامه درسی یا پرسشها و مسائل،  موضوع­های مورد علاقه و محسوس و ملموس دانش­آموزان است.

4- تلفیق­کل­گرا[3]: ناظر به ایجاد پیوند میان ­تمام­ اجزاء و مولفه­های تجربه­های است که­ دانش­آموزان در نظام آموزشی کسب می­کند این تجربه­ها در بردارنده تجربه­های پیش بینی­شده یا قصد شده و تجربه­های قصد نشده و مرتبط با حوزه برنامه­درسی پنهان است. مجموعه این تجربه­ها باید مکمل، موید و همخوان با یکدیگر باشد پس از آشنایی با انواع دسته­بندی­های درباره تلفیق می­توان تلفیق را به دو شاخه­ی کلی تقسیم کرد.(هاشمیان نژاد،1383)

الف)تلفیق محتوامدار     ب)تلفیق مهارت محور

الف)تلفیق محتوا محور[4]: تلفیق محتوا محور به موضوعات درسی و شکستن مرز محتوای بین علوم تاکید دارد و با اصطلاحاتی چون بین­رشته ای، فرارشته­ای، موازی، مانند این­ها مشخص می­شود هدف آن یادگیری محتوای سطح بالا و عقاید کلی است. به طوری که درک عمیق و کلی از موضوعات موقعیت­های خاص حاصل نشده

ب)تلفیق مهارت محور: معرف سازماندهی تلفیقی با هدف تقویت مهارت­های فرایندی از قبیل تفکر انتقادی و نوشتن، ارتباط برقرارکردن و امثال آن است در حقیقت یکی مهارت فرایندی به محور وحدت بخش حوزه های مختلف محتوایی­تبدیل می­شود(نیپوفیک سوواک،1995)به عبارتی این نوع تلفیق کاربردی عملی است و هدف­ آن افزایش توانایی دانش­آموزان در جهت فراگیری مهارتهای تفکر و راهبردهای کلی همراه با کاربرد وسیع آنها در موضوعات ­درسی است، تا در نتیجه توانایی درک موقعیت­ها و نهایتا حل مساله را کسب کنند و در این رویکرد همه موضوعات درسی به وسیله مهارتهای تفکر با یکدیگر مرتبط و به صورت یک کل تصور می شود آن چه در یک زمینه از برنامه ها به کار می­رود در زمینه های دیگر تقویت می­شود یا تعمیم می­یابد. بدین ترتیب یک مهارت به­گونه­ای ­تفاوت ­و به طرق گوناگون با استفاده از محتوای خاص، فرایند یادگیری، درک ارتباط، انتقال تعمیم ­و تکرار و تقویت، تحلیل، خلق و قضاوت و بررسی را می­پیماید و به کسب مهارت­های تفکر منتهی می­شود. در این رویکرد یادگیرنده­ به­ کارگیری مهارت­هایی­ را در انواع زمینه­های ­آموزشی­یاد می­گیرد و درنهایت انتقال­ کاربرد و تعلیم­ آموخته ها را در هر یک از موضوعات ­درسی و همچنین ­در زندگی واقعی­ فرا می­گیرد(مانندمطالعات­اجتماعی) بنابراین ­می­توان ­گفت برنامه­درسی تلفیقی­ در معنی وسیع­آن نه­ تنها به معنای تلفیق موضوعات درسی است بلکه شامل تلفیق مهارت­ها، محتوا نیز می باشد بر این اساس با دو دیدگاه تلفیق از برنامه درسی مواجه خواهیم شد.

الف) برنامه درسی محتوامحور       ب)  برنامه درسی مهارت محور

برنامه درسی محتوامحور: این برنامه  شامل ­محتوا و مفاهیم اساسی دانش ­درباره جهان ­است در این یادگیری محتوا برای همه­ی دانش­آموزان از ابتدایی تا متوسطه ضرورت دارد و به این معنی که حتی در مقطع ابتدایی که ظاهرا تاکید بر مهارت­هاست، بر محتوا هم تمرکز دارد. در سطح متوسطه نیز برنامه ­درسی حول محور محتواست هرچند گاهی دو یا چند موضوع به صورت مرتبط با هم مانند اطلاعات اجتماعی _ تدریس می شوند(بین رشته­ای )

برنامه درسی مهارت محور : شامل استراتژی­ها و مهارت­های یادگیری براساس نقش آن­ها در کمک به دانش آموزان در دو مورد زیر است.

  • کسب محتوای برنامه درسی تدریس شده
  • توسعه مهارتها تفکر و یادگیری مستقل

تلفیق در این نوع برنامه­درسی به این معناست که مهارت­های تفکر در حین آموزش محتوا تدریس می­شوند بنابراین در همه­ی موضوعات درسی­و همه­ی پایه­ها قابل کاربرد هستند، این امر سبب می­شود که ارتباط بین دروس برای دانش­آموزان روشن­تر گردد.

هدف اساسی از تلفیق مهارت­ها و یا محتوای آن است که حوزه­های مختلف گوناگون با هدف رشد قابلیت های خاص ­مانند سازماندهی ­اطلاعات حل­مساله در دستور کار قرار گیرند و این مهارتها را برای دانش آموزان از حالت خشک، بی روح، انتزاعی و مجرد در نتیجه به معنا خارج کند.

lete program