تولید ناخالص داخلی

دانلود پایان نامه

مردم ارمنستان در نهایت در21 سپتامبر 1991 با شرکت دریک رفراندوم بی سابقه رای به استقلال ارمنستان از اتحاد جماهیر شوروی دادند و در اکتبر همان سال لئون پطروسیان با پیروزی در انتخابات، ریاست جمهوری این کشور را به عهده گرفت.مناقشه این کشور با جمهوری آذربایجان بر سر منطقه قره باغ، از سال 1988 آغاز شد و پس از استقلال این دو کشور در سال 1991 دامنه درگیریها افزایش یافت. پس از امضای پیمان صلح در ماه می سال 1994، نه تنها منطقه قره باغ، بلکه بخش مهمی از جمهوری آذربایجان تحت تصرف نیروهای ارمنی درآمد. اقتصاد هر دو کشور به سبب چندین سال جنگ متحمل صدمات فراوانی شد. اگر چه پس از استقلال ارمنستان بصورت جدی از جانب کشورهای بزرگ سرمایه داری از جمله ایالات متحده امریکا حمایت شده است ولی هنوز سیستم اقتصاد این کشور به صورت قابل ملاحظه ای متأثر از سیستم سوسیالیستی می باشد و بصورت کل از قید این نظام رهایی نیافته است و دلیل عمده آن هم تأثیرگذاری سیاستهای روسیه در عرصه های مختلف این کشورمی باشد.مرزهای سرزمینی ارمنستان ونیز ایده ذهنی که از وطن ملی درارمنستان رایج است هنوز به اشباع دست نیافته است.درعمل ارمنستان بیشترین اختلافات مرزی رابا جمهوری آذربایجان دارد وهنوز مرزمابین دوجمهوری به طوردقیق حل وفصل نشده است.ارمنستان وجمهوری آذربایجان حدود یک قرن است که برسر منطقه قره باغ دردشمنی بایکدیگر قراردارند، دراوایل قرن بیستم نزاع هایی مابین این دوبه وجود آمدو نهایتا” درزمان شوروی سابق این منطقه درچارچوب تقسیمات اداری جمهوری سوسیالیستی آذربایجان قرارگرفت که البته همواره با اعتراض ارامنه مواجه بود.(زرگر،18،1387)
پس ازفروپاشی شوروی واستقلال دوجمهوری ارمنستان وآذربایجان اختلافات دوطرف مجددا”آغاز شد وزمینه برای نزاعی دیگر فراهم گشت . منطقه قره باغ که درچارچوب سرزمین جمهوری آذربایجان واقع گشته از نظرقومی دارای اکثریت ارمنی بوده، و همواره خودرادرپیوند باارمنستان دیده وخواهان پیوستن به خاک ارمنستان بوده اند.این جمهوری به دلیل موقعیت جغرافیایی وهمچنین وجود ارامنه درخارج از ارمنستان که علاقه فراوانی به تجارت دارند ، همواره دارای توانایی مطلوب درعرصه تجارت بوده وعمده ترین درآمد این کشورازطریق صادرات واردات کالاحاصل میشود .پس ازآنکه مناقشه قره باغ کوهستانی میان اینکشوروجمهوری آذربایجان بوقوع پیوست،جمهوری ارمنستان توسط آذربایجان وترکیه ازلحاظ اقتصادی محاصره شدوحمل ونقل که قبلا ازطریق آذربایجان صورت می گرفت،متوقف شد.ازآنجایی که جمهوری آذربایجان مهمترین وبهترین راهی بود که این جمهوری را به سایر کشورهای منطقه وصل می نمود،مبادلات تجاری درارمنستان دچارافت زیادی شد.پس از آنکه راه مواصلاتی این کشور(ازطریق آذربایجان ) مسدود گردید،ارمنستان توجه خودرا به دولت ایران معطوف نمودودراثر همکاری با کشورایران ، پل مقری روی رود ارس، احداث گردید و هردوکشوردروازه های گمرکی خویش را روی آن تأسیس کردندوبا انجام دادن این کار تااندازه ای سهولت برای تاجران ارمنی فراهم شد ودرحال حاضر هزاران کیلوگرم کالا وهزاران مسافرازطریق این پل عبورکرده ومیزان مبادلات تجاری دوکشوردرحال افزایش درطی چند سال اخیر می باشد. ایجاد وتأسیس پل مقری به میزان قابل ملاحظه ای مشکلات اقتصادی جمهوری ارمنستان را رفع نموده وازتأثیرتحریم های جمهوری آذربایجان وکشورترکیه به اقتصادارمنستان تااندازه ای کاسته است. درحالیکه میزان واردات این کشوردرسال 1992 بالغ بر300 میلیون دلار بوده،تنها حدود30میلیون دلار کالا از آن کشورصادرشده است، اگر مقایسه کنیم واردات ارمنستان تقریبا ده برابر صادرات آن میباشدکه خود این مسئله نشان دهنده اتکاء جمهوری ارمنستان بر واردات می باشد. جمهوری ارمنستان عمدتا طلا ،جواهر ،آلومینیوم ،وسایل حمل ونقل ووسایل الکتریکی رابه کشورهای ایران، روسیه،ترکمنستان وگرجستان صادرنموده ودرمقابل برای رفع مشکلات اقتصادی وضروریات اولیه خویش ،غلات وسایر مواد غذایی وحامل های انرژی را ازکشورهای ایران، روسیه، ترکمنستان ،گرجستان،ایالات متحده امریکا وکشورهای عضواتحادیه اروپا وارد می نماید. ازآنجایی که جمهوری ارمنستان دارای از کوهستانی ترین منطقه قفقاز جنوبی می باشد وتنها 20 درصداز خاک این سرزمین قابل زرع میباشد،زمینه های رشد زراعت دراین کشورمساعد نیست لذا سیاست حکومت این جمهوری طی سالهای متمادی این بوده که توجه خود را بیشتر بر روی صنعت متمرکز نموده است. ازجمله 20%درصد خاکی که برای زراعت مساعد می باشد ،دردامنه کوه ها وجود داشته واین مسئله پیشبرد امورزراعت را مشکل تر ساخته است .ازاین نقطه نظر فعالیت های زراعتی دراین کشوربیشتر درزمینه باغداری ،تولید میوه وسبزیجات تمرکز یافته وفعالیت های وسیعی درزمینه تولید گل وصادرات آن به خارج ازکشورشروع شده است، ارمنستان ازجمله یکی از صنعتی ترین جمهوری های عضواتحاد شوروی سابق بود و در بخش صنعت حدود43 درصدنیروی کاررا درارمنستان به خودجلب کرده وسهم اساسی درتولید ناخالص داخلی داشته است.، دراین کشوربخشهای الکترومیکانیک ،الکترونیک ،ابزارآلات وصنایع خودروسازی ازجایگاه خوبی برخوردار است. ارمنستان درعرصه صنایع سبک رشد قابل ملاحظه ای نموده است و80%ازتولیدات مربوط به صنایع سبک به سایر کشورهای منطقه صادر می شود. این کشور درعرصه صنایع غذایی نیز دارای یکی از غنی ترین منابع آب معدنی جهان می باشد. دربخش صنایع این کشوربا یک سلسله مشکلات مواجه است که عمده ترین مشکل ،کمبود انرژی است. این کشور ازنظر منابع انرژی فقیر ومیتوان گفت که بیشتر متکی ووابسته به خارج است که گازرا ازسیبری وترکمنستان وهمچنان نفت وذغال سنگ را نیز ازکشورهای خارجی وارد میکند.به همین دلیل تولید برق این کشوراز14.5میلیاردکیلو وات ساعت درسال 1985 به 9.5میلیاردکیلووات ساعت درسال 1991 کاهش یافته است.درسال 1990 حدود 50هزارتن ذغال سنگ تولیدو570هزارتن مصرف شده است. همچنین از4.35میلیون تن نفت مصرفی این کشوردرسال 1990،تنها 292هزارتن آن درداخل پالایش شده است درهمین سال4.88میلیاردمترمکعب گازبه مصرف رسیده که 170ملیون مترمکعب آن درداخل تولید شده است. این کشورازلحاظ داشتن منابع معدنی کشوربسیارغنی بوده که اکثرمنابع مذکورپس از فروپاشی شوروی سابق از کارافتاده اند.ارمنستان دارای منابع زیرزمینی مهمی از قبیل مس ،سرب ،زینک ،آهن وطلا میباشد. این کشوردارای منابع بزرگ سنگهای ساختمانی ازقبیل مرمر ،گرانیت ،چخماق وسنگهای آهکی می باشد که قسمت زیادی از سنگهای معدنی جمهوری ارمنستان به کشورهای خارجی صادر میشود.درحال حاضر حکومت ارمنستان مصمم است تا ظرفیت استخراج مس ومولیبدنیوم را بالاببرد. ارمنستان قبل از فروپاشی شوروی سابق یک کشورصنعت محوربود ولی پس ازفروپاشی شوروی سابق ومناقشه قره باغ کوهستانی که ازسوی ترکیه ، وآذربایجان مورد تحریم اقتصادی قرارگرفت وهمچنان مرزهای کشورهای مذکوربه روی شهروندان این کشورمسدود شد وضعیت اقتصادی این کشورروبه وخامت گرایید ونرخ تورم رشد قابل ملاحظه ای نمود اما پس از آتش بس درسال 1994 م مشکلات اقتصادی این کشورنسبتا کاهش یافته وکمکهای ارامنه که درسایرکشورهای جهان بسرمی برند دربهبود وضعیت اقتصاد مردم ارمنستان نقش قابل ملاحظه ای دارد.(http://fa.tpo.ir/documents/document)
3-1-2-3-1-موقعیت جغرافیایی ارمنستان
جمهوری ارمنستان درخشکی محصوراست ودرجنوب قفقاز میان دریای سیاه ودریای مازندران برسرراه اروپا وآسیا قرارگرفته است. مساحت این جمهوری 29800 کیلومتر وجمعیت آن حدود 7/3 میلیون نفر است که 95 درصد آنان ارمنی هستند. تاریخ ارمنستان ورفتارهای ارامنه بیش از هرقوم دیگری ازوضعیت جغرافیایی آنان متاثر است. ارمنستان سرزمین کوهستانی وصعب العبوری است. قله ارارات به ارتفاع 5200 مترمرتفع ترین نقطه آن است. کمبود زمین های قابل کشت همراه با زمستان های طولانی وطاقت فرسا ازویژگیهای جغرافیایی این سرزمین است. این جمهوری قسمت کوچکی ازغرب فلات ارمنستان راشامل می شود که دربین فلات ایران وآسیای صغیر قرارگرفته است.(امیراحمدیان،95،1376)ارمنستان ازجنوب به ایران، ازجنوب غربی به جمهوری خودمختار نخجوان، ازغرب به ترکیه واز شرق به جمهوری آذربایجان محدودشده است. ارمنستان یکی از صنعتی ترین جمهوری های شوروی سابق بود.
3-1-2-3-2-موقعیت نسبی ارمنستان
ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است.بزرگ ترین دریاچه این کشور دریاچه سوان است که آب شیرین دارد و پهنه نسبتاً بزرگی از بخش میانی کشور را پوشانده است.پهناوری ارمنستان ۲۹٬۸۰۰ کیلومتر مربع (۱۴۲امدر جهان) است.جمهوری ارمنستان به وضوح نشان دهنده ساختار عمومی یک اقلیم قاره ای خشک است.«اوان شرپن» آمارشناس روس وکاشف قفقاز که درآغاز قرن نوزدهم میلادی از ارمنستان دیدن کرده است، می نویسد:«که درناحیه ارمنستان یک مسافر ممکن است دریک روز ازنواحی سرد قطبی به گرمای مداری برسد یعنی مسافرتی به اندازه یک چهارم دورکره زمین» همه انواع اقلیم های موجود درقسمت وسیع اروپایی روسیه رامی توان درقلمروکوچک ارمنستان مشاهده کرد. دوره تابش خورشید بسیارطولانی است وبه حدود 2500 ساعت درسال می رسد.این کشوردرشمال با جمهوری گرجستان،درجنوب باجمهوری اسلامی ایران،درشرق باجمهوری آذربایجان ودرغرب با کشورترکیه دارای مرز مشترک میباشد.دشت آرارات وحوزه سوان طولانی ترین دوره تابش خورشید را داراهستند حدود 2700 ساعت درسال، کوتاه ترین دوره تابش خورشید درنواحی کوهستانی زون جنگلی قراردارد.جمهوری ارمنستان حدود 190 کیلومتر بادریای خزروحدود 160 کیلومتربا دریای سیاه فاصله دارد اما این دریاها اثر مخصوصی دراقلیم ارمنستان ندارند، نقش عمده را توده های هوایی به عهده دارند که رطوبت را از عرض های منطقه معتدله به همراه می آورند.(امیراحمدیان،194،1381)
3-1-2-3-3-وسعت و شکل
ارمنستان کشوری کوهستانی و پرباران است و نیز یک کشور محاط در خشکی است. بزرگ ترین دریاچه این کشوردریاچه سوان است که آب شیرین دارد و پهنه نسبتاً بزرگی از بخش میانی کشور را پوشانده است. پهناوری ارمنستان 29.800 کیلومتر مربع است.فلات ارمنستان سرزمین بلندی است که قسمتی از شرق ترکیه، جنوب گرجستان، جنوب غربی جمهوری آذربایجان، و تمامی اراضی جمهوری ارمنستان را در برمی گیرد. مساحت تقریبی این فلات ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع است. سطح آن را فلات توف و گدازه نوزیستی (قره باغ)، چاله های زمین ساختی (آرارات) و رشته کوه های چین خورده (زنگه زور، دره له یَز) و کوه های آتش فشانی (جاواختی، آرسیان) تشکیل می دهد. این فلات دارای تعدادی کوه آتش فشانی است (آرارات بزرگ به ارتفاع ۵۱۶۵ متر، سبحان ۴۴۳۴ متر، آراگاتس۴۰۹۰ متر). فلات ارمنستان از خاک های بلوطی روشن، زرد و بلوطی پررنگ پوشیده شده است و در این فلات مواد معدنی ارزشمندی از جمله کرومیت، آلونیت، طلا، مس، سیانور، منگنز، فلزات پلی متال، نمک سنگ و تعدادی دیگر، وجود دارد.آب و هوا: اقلیم فلات ارمنستان قاره ای نیمه مداری است. میانگین دمای آن در ژانویه بین ۳- تا ۱۵- درجه سانتی گراد و در ژوئن بین ۱۵ تا ۲۰ درجه و در چاله ها تا ۲۵ درجه سانتی گراد است. میانگین بارندگی سالانه آن ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی متر است که در چاله ها از ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی متر در سال در نوسان است.رودهای ارمنستان :سرچشمه رودهای ارس، کُر، زاب بزرگ (شاخه چپ رودخانه دجله) و فرات در فلات ارمنستان قرار دارد. دریاچه های مهم فلات ارمنستان عبارتند از: سوان و وان. دریاچه سوان در شرق این کشور واقع شده است و نقش بسیار چشمگیری در اکوسیستم منطقه ایفا می کند و چون در ارتفاع ۱۹۲۴ متری از سطح دریا قرار گرفته است، یکی از مرتفع ترین دریاچه های آب شیرین بزرگ جهان است. پوشش گیاهی و محیط زیست پوشش گیاهی در چاله ها، گیاهان بیابانی خشک و نیمه بیابانی کوهستانی و در امتداد رودها، چمنزارها و بیشه زارهاست.اراضی واحدهای پرجمعیت، آبیاری می شود. در دامنه های مرطوب کوه ها، در ارتفاع ۸۰۰ تا ۱۴۰۰ متری، دشت های کوهی و در ارتفاع ۱۰۰۰ تا ۲۳۰۰ متری، جنگل های بلوط و کاج، چشم انداز غالب را شکل می دهد. قله های آرارات بزرگ و سبحان، از برف های دائمی و یخچال های طبیعی پوشیده شده است.http://fa.wikipedia.org/wik))
3-1-2-3-4-توپوگرافی ومرزهای سیاسی
درخصوص وضع توپوگرافی یا همان ترسیم عوارض خارجی زمین می بایست مباحث ژئوپلیتیک، مباحث توپوگرافیک، با عنایت به مرزها وناهمواری ها که عامل موثر برشکل گیری مسایل نظامی وسیاسی کشورها هستند مورد مطالعه قرار گیرند. درواقع مرزها معمولاً به صورت های طبیعی وسیاسی قابل تقسیم ومطالعه اند.
نقشه 3-3- توپوگرافی جمهوری ارمنستان
منبع: maps of world.com
بطور کلی مرز طبیعی مبین پیوستگی وتجانس وضعیت جغرافیایی یک کشور است.مرزسیاسی به مرزهای هوایی وزمینی وآبی واز لحاظ صوری به مرزهای محدب ومقعر ومستقیم تقسیم می شود، براساس حقوق بین الملل ،فضای هوایی کشورها به موازات مرزهای زمینی وآبی آنها تعیین می شود. مرزهای آبی نیز مطابق با حقوق بین الملل دریاها، به مرزهای آبی درآبهای آزاد وآبهای بسته ورودخانه های قابل کشتیرانی وغیر قابل کشتیرانی تقسیم می شود.(اطاعت،43،1376)تعریف مرزهای سیاسی مهمترین عامل تشخیص و جدایی یک واحد متشکل سیاسی ازواحدهای دیگر است . در ضمن وجود همین خطوط است که وحدت سیاسی را در یک سرزمین کهممکن است فاقد هر گونه وحدت طبیعی یا انسانی باشد، ممکن می سازد. خطوط مرزی،خطوطی اعتباری و قراردادی هستند که به منظور تحدید حدود یک واحد سیاسی بر روی زمینمشخص می شوند .بنابراین ،مرزها از بحثهای اصلی و مهم جغرافیای سیاسی به شمار میرود. چنانچه منظور از واحد سیاسی دولت باشد، خطوطی که سرزمین یک دولت را ازدولت همسایه جدا میسازند، به مرز بین المللی معروفند.(میرحیدر،165،1378) مرزهای بین الملل،در شکلدهی مناسبات سیاسی و اقتصادی میان دولتها نقش برجسته ای داشته و همچنین کنش متقابل مرزنشینان را به شدت تحت تاثیر قرار می دهند . شکوفایی و زوالشهرها و حوزه نفوذ آنها در مجاورت مرز بستگی به این دارد که خط مرزی نقشهای جدیدیبرای آنها پدید آورد و یا آنکه حوزه طبیعی آنها را برهم زند.
3-1-2-3-5- اقوام و جمعیت
هم اکنون جمعیت کشور ارمنستان 3.2 میلیون نفر است که یک سوم آن یعنی نزدیک به 1 میلیون نفر از آنها در ایروان ساکن هستند. شمار کل جمعیت ارمنیان جهان نزدیک به 9 میلیون نفر است که از این تعداد 5.7 میلیون نفر خارج از جمهوری ارمنستان امروزی زندگی می کنند. از این نظر ارمنیان در شمار ملتهایی قرار می گیرند که بیشتر از نیمی از آنان خارج از سرزمین مادری زندگی می کنند. از نظر ترکیب قومی ارمنستان جمعیت یکپارچه دارد و بیش از 93 درصد از جمعیت این جمهوری را ارمنیان تشکیل می دهند.آخرین آمار میزان جمعیت ثابت جمهوری ارمنستانمیلیون ۲۷۰ هزار نفر است. مطابق گزارش خدمات آمارگیری ملی جمهوری ارمنستان به آرمن پرس، ۲ میلیون 759 هزار نفر در مناطق شهری و یک میلیون یک میلیون و 113 هزار نفر از جمعیت جمهوری ارمنستان درایروان پایتخت این کشور زندگی می کنند. ۱۴۱ هزار نفر در استان آراگاتزودنی، ۲۸۳ هزار نفر در استان آرماویر، ۲۴۰ هزار نفر در گقارکونیک، ۲۸۱ هزار نفر در لوری، ۲۷۹ هزار نفر در استان کوتایک، ۲۸۱ هزار نفر در استان شیراک، ۱۵۲ هزار نفر در استان سیونیک، ۵۵ هزار نفر در وایوتس دزور و ۱۳۴ هزار نفر در استان داووش زندگی می کنند و 164 هزار نفر در مناطق روستایی زندگی می کنند، طبق آخرین آمار اعلام شده توسط وزارت بهداشت ارمنستان درصد جمعیت ارمنستان را زنان تشکیل می دهند.
متوسط تعداد اعضای خانواده در ارمنستان8/3 نفر است و 3/2 کل جمعیت کشور را رده سنی 15 تا 64 سال تشکیل می دهند.64 درصد از خانواده ها دارای سرپرست مرد می باشد و 80 درصد کودکان زیر 18 سال با والدین خود زندگی می کنند.پایتخت ارمنستان شهر ایرواناست که بیش از یک سوم کل جمعیت کشور را تشکیل می دهداز دیگر شهر های مهم ارمنستان شهرهای گیومری، آبویان، وانادزور، اجمیادزین، آشتاراک کاپان گوریس،آپاران، آرتاشات، هرازدان، ایجوان، آماسیا، مارالیک ، مارتونی، ماسیس، الاوردی و وادنیس را می توان نام برد.(www.armanestan.com(
نقشه 3-4- نقشه سیاسی ارمنستان
منبع: maps of world.com
3-1-2-3-6-فرصت ها وتهدیدهای ژئوپلیتیک
ایران پس از فروپاشی شوروی کوشیدتا از رهگذر ارتباط و تماس مستقیم با کشورهای منطقه قفقازوارد این منطقه شودتاحضورو نفوذ مستمری درآن بیابد.از این رو ایران درنخستین روزهای پس از فروپاشی شوروی (سابق) جمهوری های تازه استقلال یافته به ویژه کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز را به رسمیت شناخت.جمهوری اسلامی ایران نیز بلافاصله پس از اعلام استقلال از طرف این جمهوری ها شروع به تاسیس نمایندگی های سیاسی خود در این کشورها کرد.با توجه به اینکه منطقه قفقاز در طول تاریخ همواره صحنه رقابت قدرت ها و پل ارتباطی میان اروپا و آسیا بود.برای ایران اهمیت بسیاری داشته است اما پس از استقلال سه کشورجدید درقفقاز، با توجه به تحولاتی که پس از جنگ سرد به وجود آمدبراهمیت این منطقه افزوده شد.بطوری که برخی از صاحب نظران قفقاز را مکمل ژئوپلتیک ایران نامیده اند.(واعظی، 1388 ، 68- 67)
قفقاز برگ برنده ایران برای بازی با قدرتهای منطقهای است.ایران در شمال غرب با منطقه قفقاز همسایه است که یکی از بحرانیترین مناطق جهان است.گره کور بحران قره باغ، اوستیای جنوبی، آبخازیا در این منطقه قرار دارند.درگیری آذربایجان و ارمنستان، که هر دو همسایه ایران بشمار می روند، سبب انسداد راه آهن قفقاز شده است که زمانی ایران از طریق جلفا می توانست به آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و روسیه و سپس اروپا متصل شود.این ظرفیت از سال 1990 به علت درگیری دو جمهوری همسایه(آذربایجان و ارمنستان) بر سر مساله قره باغ کوهستانی از دسترس ایران خارج شده است.جمهوری خود مختارنخجوان که بخش برونگان جمهوری آذربایجان است وتوسط خاک ارمنستان از بدنه اصلی و قلمرو آذربایجان جدا می شود، سرزمینی بحران خیز است که ناگزیر با استفاده از خاک ایران، اززمان آغاز درگیری دو جمهوری که درآستانه فروپاشی شوروی صورت گرفت، با خاک اصلی ارتباط برقرار می کند.اگر چه این موقعیت برای ایران از نظر ژئوپلیتیکی امتیاز محسوب می شود، ولی ایران نتوانسته است از این موقعیت بهره برداری کند.رابطه نزدیک ایران با ارمنستان، کشوری کوچک که ایران درسیاست خارجی خود به علت ترس از گسترش پان ترکیسم با آن روابط نزدیک برقرارو آذربایجان مهم از نظر ژئوپلیتیکی را از دست داد، به برگ بازی بین غرب و شرق در منطقه تبدیل شده است.
دراندیشه های پان ارمنی، «ارمنستان بزرگ» سرزمینی است که از دریای خزر تا دریای مدیترانه کشیده می شود و قفقاز را از ساحل غربی دریای خزر (قلمرو کنونی جمهوری آذربایجان) تا شرق دریای سیاه (گرجستان) را در بر می گیرد و از جنوب شمال غرب ایران تا جایی که در آن کلیسا وجود دارد، تا جنوب دریاچه ارومیه را شامل می شود. این مورد بر روی جلد کتاب جغرافیای ارمنستان چاپ شده است. در برابر، اندیشه پان آذریسم و پان تورانیسم در منطقه قفقاز جمهوری آذربایجان، سراسر ارمنستان و بخش شرقی گرجستان(جایی که در آن ترکهای بورچالی ساکنند)، استانهای آذربایجان شرقی، غربی، زنجان، اردبیل، تا قزوین و در برخی نقشه ها تا نزدیکی تهران را در بر می گیرد. در صورت ندادن پاسخ محکم و مستدل این موارد سبب خواهند شد در آیندهدر این دوکشور نسلهایی بر سر کار بیایند که در باور آنها بخشی از سرزمین آبا و اجدادی آنها در اشغال ایران است. بدین ترتیب این دو قلمرو با هم تداخل دارند و برخی مواقع با «کردستان بزرگ» که کردهای عراق تعریف می کنند روی هم منطبق می شوند. این منطقه دارای چنین ویژگی هایی است که در حال پروراندن نسلی هستند که با هم در یک منطقه بشدت متکثر از نظر قومی و مناقشات ارضی ایران را احاطه می کنند.در منطقه قفقاز ایران با چالشهای جدی دیگری روبروست که حضور قدرتهای غربی و قدرتهای منطقه ای است که برخی اوقات با تضاد منافع و گاهی با تشریک منافع در منطقه حضور دارند. روسیه و ترکیه برای حضور در منطقه ایران را مانعی بر سر راه می بینند و سپس هر دو با هم نیز در تضادند، هر چند تا حدودی ترکیه از بازیگران منطقه ای و اروپا و آمریکا از بازیگران فرامنطقه ای توانسته اند با کنار زدن ایران، روسیه را نیز از منطقه منزوی کنند. بنابراین ایران از نظر فرهنگی و اقتصادی با ترکیه و از نظر اقتصادی و استراتژیک با روسیه در تضاد بوده و در نهایت در شرایط کنونی نقشی بسیار کمتر از توان بالقوه ای دارد که بر آن پافشاری می کند. در مجموع معادلات قفقاز با رقابت ایران و روسیه برای بردن و کشیدن خط لوله انتقال نفت و گاز منطقه از قلمرو خود، زمین را به حریف غربی و اروپایی واگذار کرده و از این نمد کلاهی برای خود نتوانستند دست و پا کنند.روسیه با ایران در بخش انرژی و استراتژیک رقابت پنهان و آشکار دارد.روسیه ادعا می کندکه ایرانی اتمی را درجنوب خودتحمل نخواهد کردواز این منظر امتیاز عضویت در جی 8 را بدست می آورد، جایگاهی که از هیچ منظری توان دستیابی به آن را ندارد ولی از رانت ایران بدست می آورد.قققاز از نظر اقتصادی وابستگی زیادی به غرب دارد. اروپا قفقاز را در ساختار همسایه خود قرار داده و با آن تعامل دارد. خط لوله انتقال نفت باکو- تفلیس – جیهان که ایران ادعا می کرد هرگز اجرایی نخواهد شد و بهترین، ارزانترین و امن ترین و اقتصادی ترین راه، قلمرو ایران است، بدون استفاده از قلمرو ایران کشیده شده و نفت را به بازار اروپایی در مدیترانه می رساند. اگر اندکی کنکاش می شد معلوم می گردید که باگذرازقلمروایران از طریق دریای خزر (که حتی پیش از کشیده شدن خط لوله از سوی برخی محافل به تهدید بسته شدن در شرایط برخورد با منافع ملی ایران را مطرح می کردند) به خلیج فارس می رسید و باید با بارگیری توسط کشتی های تانکر های نفت با گذر از تنگه هرمز(که ایران تهدید به بستن آن می کند) گذشته وارد دریای عمان و عرب می شد تا به تنگه باب المندب برسد(که امروزه دزدان دریایی سومالی آن را در کنترل خود دارند و از نا امنترین مسیرهای کشتی رانی است) و از آنجا با گذر از دریای سرخ به کانال سوئز می رسید و با پرداخت هزینه ای گزاف به دریای مدیترانه به همانجایی می رسید که کشورهای آن هزینه اکتشاف، بهره برداری از چاههای نفت (پروژه بزرگ قرن) و ساخت خط لوله را پرداخته بودند. این مسیر حدود 7000 کیلومتر طول و دارای پیچیدگی های امنیتی و فنی بود. در حالی که مسیر کنونی 1740 کیلومتر و بدون اشکال و خطرات و پیمودن مسیر طولانی یاد شده است. در مورد خط لوله ناباکو نیز نباید نسنجیده اظهار نظر کرد. سیاست خارجی شفاف، درست و سنجیده می تواند به ارتقای جایگاه یک کشور در عرصه بین الملل منجر شود.( امیراحمدیان،بهرام، 1392)
در قفقاز اقوام متعددی زندگی می کنند. در جمهوری آذربایجان حدود 70-80 درصد مسلمانان پیرو شیعه هستند، ولی این بدان معنا نیست که همانند مردم مسلمان ایران پایبند کلیه اصول مذهب شیعه هستند. از این منظر راه خطا خواهد بود که پنداشته شود عنصر چسبندگی قوی است، بلکه با نگاهی به همه جوانب معلوم می شود که این مورد نه تنها ما را به هم پیوند نخواهد داد، بلکه می تواند سبب دوری بیشتر دو کشور شود. حکومت جمهوری آذربایجان یک حکومت سکولار است و دین از سیاست جداست، در حالی که ایران یک کشور با حکومت دینی و شیعه است. در آذربایجان اندیشه سیاسی دولت بر زبان و ادبیات و موسیقی آذری و تاریخی استوار است که ایران را موجب جدایی آذریهای دو سوی ارس از یکدیگر معرفی می کند که با روسیه آن را از هم جدا کرده اند و این اشتباه تاریخی را آن قدر در کتابها و رسانه ها تکرا کرده اند تا به باوری قوی در بین مردم تبدیل شده است. از این منظر اتکا به فرهنگ مشترک نه تنها ما را به آنها نزدیک نمی سازد بلکه سبب دوری خواهد شد. نوستالژی ایرانیان در برابر قفقاز که همیشه آن را بخش جدا شده از پیکر ایران زمین معرفی می کنند و افسوس می خورند، اندیشه ای بی خریدار در جهان معاصر است و آذربایجان به عنوان کشوری مستقل و عضو سازمان ملل تاب شنیدن این تاثرات را ندارد و به تقویت هر چه بیشتر عناصر ملی و تکمیل تاریخی جدید برای کشوری تازه روی می آورد. همین مورد در باره ارمنستان و گرجستان (تا حدی) مصداق دارد.در قفقاز بدون توجه به اشتراکات فرهنگی، تاریخی و دینی (که در جهان معاصر کمتر بدان توجه می شود) که می تواند ما را از هم جدا سازد، می توان در شرایط برابر با کشورهای منطقه در تعامل بود. ایران کشوری قدرتمند در منطقه است و هرنوع گرایش رو به شمال، کشورهای کوچک را می ترساند و آنها بدنبال یافتن متحدی قدرتمند همچون آمریکا می روند که آنها را از تهدیدات استراتژیک، نظامی و اقتصادی محافظت کند و هم از صدور اندیشه شیعی و اسلام انقلابی جنوب در امان دارد. اکنون بازاری بزرگ در منطقه بر روی ایران گشوده شده است که برای بازگرداندن موقعیت دوره آغازین برقراری ارتباط، نیاز به تدبر و کارشناسی دارد. دیگر نمی توان با سلاح احساسات فرهنگی و دینی روابط را گسترش داد. اگرچه عناصر فرهنگی وحدت بخش می تواند به توسعه روابط یاری رساند ولی همان گونه که گذشت در قفقاز نوع دیگری از روابط باید تعریف شود. ایران مدتهاست حضور کم رنگ تری نسبت به گذشته در بازارهای قفقاز دارد. بهره گیری از تجربیات ترکیه یا همکاری و اشتراک با آنان می تواند زمینه حضور بیشتر ایران را در منطقه ببار آورد. مادام که ایران می خواهد با روسیه در قفقاز همکاری داشته باشد، حضور ایران در منطقه کم رنگ تر خواهد شد. روسیه خود موجب کاهش جایگاه ایران در قفقاز است. هر نوع میانجیگری ایران در مساله قره باغ می تواند به انزوای بیشتر ایران منجر شود، زیرا در این معادله بازی برد- برد متصور نیست. ارمنستان ناگزیر است برای برقراری صلح سرزمینهای اشغالی را باز پس دهد. در هر صورت در این معادله یک بازنده خواهد بود، خواه آذربایجان(که احتمال کمی دارد) یا ارمنستان(که احتمال آن زیاد است) که طرف بازنده روابط خود را با میانجی ای که ایران همسایه باشد از دست خواهد داد. حتی ترکیه نیز صلاح نیست در این مناقشه وارد شود. بهترین میانجی ها، میانجی های بی طرف خارج از منطقه هستند.(منبع پیشین)
در قفقاز دو جریان متقاطع حضور دارند که یکی جریان غربی – شرقی است که از دریای سیاه، قفقاز، دریای خزر، و آسیای مرکزی می گذرد که عنصر ارتباطی آن کریدور ترانزیتی تراسیکاست، و دیگری جریان شمالی – جنوبی است که از اروپای شمالی، روسیه، دریای خزر و ایران می گذرد و آبهای گرم جنوب را در خلیج فارس، دریای عمان به اقیانوس هند و شبه قاره متصل می کند که کریدور ترانزیتی شمال – جنوب عنصر ظاهری پیوند دهنده آن است. از آنجا که روسیه ایران را رقیب خود می داند، در این بازی شمالی – جنوبی سنگ اندازی می کند و با وجود گذشت بیش از ده سال از کریدور ترانزیت شمال – جنوب هنوز این کریدور به بهره وری کافی نرسیده و نخواهد رسید. روسیه این مسیر را برای دستیابی به عمق ژئواستراتژیک در مواقع بحرانی در نظر دارد و علاقه ای به فعالیت اقتصادی و تعمیق روابط ندارد. آینده ایران در پیوستن به ساختارهای جریان غربی – شرقی است که ایران را از تهدید شمالی و انزوای شمال رهایی بخشیده و به ارتقای جایگاه منطقه ای ایران منجر خواهد شد. دوری از روسیه به نفع منطقه و به نفع ایران خواد بود. هر چند واقعیتی است تلخ، ولی باید پذیرفت. روسیه خود مسبب تطویل و تخریب روابط ایران با غرب است. به همین سبب می خواهد خطوط انرژی ما به سمت شرق به سوی پاکستانی برود که کشوری ورشکسته است و می خواهد ما را از دسترسی به اروپا که آینده ما در آن است دور سازد و خود یکه تاز عرصه انرژی باشد.( عطایی، فرهاد،1391)
3-3-تحلیل چشم انداز ژئوپلیتیک ارمنستان
جمهوری اسلامی ایران روابط نزدیک ودوستانه ای با جمهوری کوچک ومسیحی نشین ارمنستان دارد، این درست نقطه مقابل روابط ایران با جمهوری به ظاهر با اهمیت تر وشیع مذهب آذربایجان است. اگرچه روابط نزدیک باایروان درارتباط زیادی با انزوای جغرافیایی واقتصادی ارمنستان دارد، روابط غیرصمیمانه جمهوری اسلامی با جمهوری آذربایجان نتیجه بدگمانی ونبود اعتماد بین دوطرف است، ازنظر تاریخی روابط ویژه روسیه باایران، نه درنیجه وجود منافع مشترک حقیقی بین دوهمسایه بلکه محصول رقابت روسیه با قدرتهای غربی بوده است، روسیه که هنوز درمنطقه قفقاز جنوبی دارای نفوذ قابل توجهی است، مانع نفوذ اقتصادی ایران درارمنستان وگرجستان می شود، ازآنجا که ایروان روابط خارجی خودراباغرب وهمچنین با روسیه گسترش می دهد، ایران نباید روابط نزدیکش رابا ایروان همیشگی بپندارد.( عطایی،119،1391)

مطلب مشابه :  سلامت روان ، انتظارات، شادکامی