علیرغم فرض روشن و واضح بودن بسیاری از تعاریف و مفاهیم حقوق مسئولیت مدنی در محدوده این تحقیق، بمنظوررعایت ساختار شکلی پایان نامه، مفاهیم و تعاریف مهم و مورد بحث در ادامه تشریح
می گردد.

پایان نامه

بند اول: مفهوم مسئولیت مدنی

 

مسئولیت بر دو قسم است: اخلاقی و حقوقی. مسئولیت حقوقی خود به دوشاخه، مدنی و کیفری تفکیک گردیده و مسئولیت مدنی نیز خود بر دو قسم مسئولیت قراردادی و غیر قراردادی تقسیم شده است. در هر موردی که شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد، می گویند در برابر او مسئولیت مدنی دارد.[1] مسئولیت به معنای ضمان، متعهد بودن و موظف بودن است و مسئول کسی است که فریضه ای بر ذمه دارد و اگر به آن عمل نکند بازخواست می شود. لفظ «مسئولیت مدنی» معادل (Responsibilite civile)
در زبان
فرانسوی است[2] و به تعبیری عبارت است از ضرورت پاسخ گویی توسط شخصی که از تعهدات و وظایف خود تخلف نموده است، چه این تعهدات حقوقی باشند و چه جنبه اخلاقی و معنوی داشته باشند. در حقوق امریکا اصطلاح مسئولیت با خطا و تقصیر درهم آمیخته و مسئولیت ناشی از
خطا (
Tortuous Liability) یا به اختصار «حقوق خطاها» (Torts Law) نامیده می شود.[3]

در قانون مسئولیت مدنی مصوب 7 اردیبهشت ماه سال 1339 تعریفی از مسئولیت به میان نیامده است. در حقوق نیز از عبارت «مسئولیت مدنی» تعریف یکسانی به چشم نمی خورد. گاهی این عبارت در معنای کلی و به مفهوم «مسئولیت مدنی» در برابر «مسئولیت کیفری» استعمال شده[4] که عبارت است از الزام شخص به تحمل مجازات کیفری، هنگامی که با بزه کاری خود نظم اجتماعی را مختل کرده است.
در این مفهوم همه عناوین الزامات خارج از قرارداد شامل غصب، اتلاف، تسبیب، استیفا، استفاده بلاجهت و اداره کردن مال غیر و خسارات حاصله از عدم اجرای تعهد قراردادی و زیان های ناشی از جرم زیر چتر عنوان کلی «مسئولیت مدنی» قرار می گیرند. ولی عده ای هم، دایره مفهوم «مسئولیت مدنی» را محدودتر از این می بینند و برای برخی الزام های خارج از قرارداد مثل غصب و اسیفاء و استفاده بلاجهت و اداره کردن مال غیر بحث مستقلی را مطرح نموده اند[5].

در قانون مدنی به جای مسئول و مسئولیت از ضامن و ضمان استفاده شده است. در حقوق اسلامی نیز از مسئولیت جبران خسارت به ضمان تعبیر شده است و منظور از ضمان، ثبوت اعتباری چیزی در ذمه کسی است[6]. بنابراین باکمی تأمل می توان بیان نمود که بحث مسئولیت و رفع مسئولیت یا مصونیت که در حقوقی امروزی متداول است با بحث ضمان رایج در کلام فقها می تواند نزدیک و همسان سازی شود.

بنابراین مسئولیت مدنی، مسئولیتی است که در برابر ایجاد خسارت به وجود می آید و به وجود آورنده خسارت را ناگزیر از جبران خسارت می نماید و مسئولیت مدنی، مسئولیت پرداخت خسارت است پس هر جا که شخص در برابر دیگری مسئول یا متعهد به جبران خسارت باشد، در آنجا مسئولیت مدنی وجود دارد[7]. عبارت «مسئولیت مدنی» در قانون تعریف نشده است؛ اما در ماده یک ق.م.م مصوب 1339 آمده است: «هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا درنتیجه بی احتیاطی به جان یا سلامتی یا مال یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق دیگر که به موجب قانون برای افراد ایجاد گردیده لطمه ای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود است».

بنابراین در هر مورد که شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد، در برابر او مسئولیت مدنی دارد. این تعریف هم آن قدر کلی است که شامل تمام شقوق الزامات ناشی از عقد، شبه عقد، جرم و شبه جرم می شود. پس لازم است مسئولیت و دسته بندی های مختلف آن را به طور خلاصه بیان کنیم.

[1]. کاتوزیان، ناصر، الزام های خارج از قرارداد، ج اول، چاپ هشتم، دانشگاه تهران، 1386، ص 46.

مطلب مشابه :  بررسی ذهن آگاهی بر پایه ی علمی

[2]. صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب اله، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد) چاپ دوم، سمت، 1390، ص 61.

[3]. کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص 47.

[4]. صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب اله، همان منبع، ص 61.

[5]. کاتوزیان، ناصر، همان منبع، ص 72.

[6]. گرجی، ابوالقاسم، مقالات حقوقی، ج دوم، انتشارات دانشگاه تهران،1369، ص 257.

[7]. امیری قائم مقامی، عبدالمجید، حقوق تعهدات، جلد اول، نشر میزان،1378، ص 157.

متن کامل :

 

دسته بندی : داغ ترین ها