دانلود پایان نامه ارشد درباره مجلس شورای ملی، مشروطه خواهی، میرزا آقا، اجتماعی و سیاسی

فعالیت خویش می تواند سازمانی بورژوازی به حساب آید که نشانگر رشد فعالیت های اجتماعی و سیاسی مردم از اقشار و طبقات گوناگون جامعه بوده و به نوعی مردم و خواسته های آنها در انتصاب نمایندگان این انجمن منعکس می شد.»(الموتی،43:1370). و نباید تصور کرد که آنجا صرفا محل بحث و گفتگو می باشد زیرا در گرماگرم انقلاب مشروطیت « عده ای از عناصر آزادیخواه درصدد نهادی کردن انجمن ها برآمدند و می خواستند آنها را به صورت مراکز حکومت ایالتی تبدیل نمایند.»
( برار،1355: 109) .
برخی اقدامات انجمن آذربایجان را حمل بر تمایل مردم و گردانندگان آن به « استقلال قلمداد می نمایند، و اولین اشاره به این امر از زبان سرکنسول انگلیس در تبریز، آقای « راتیسلاو» شنیده میشود. وی چنین نظری دارد که « در اثر برخی اقدامات، انجمن شاید متوسل به بعضی امور شود که اذربایجان را قطعه جداگانه مستقلی سازند»( رضازاده،43:1377). که البته توجیهی نابجا و به دور از انصاف و عقل می باشد این مورد از آنجا ناشی می شود که انجمن در مواردی وکلای آذربایجان در تهران را به دلیل اینکه در آن محل با وجود استبداد قاجاری قادر به انجام برخی امور نمی شد به تبریز فراخوانده است و یا در اثر همین نقشه سیاستگران بیگانه که خوشبختی و سعادت « ملتی فلک زده که لزوم تغییر وضعیت و خاتمه بی ترتیب و بی نمی را حس کرده بود» ( مامونتوف،بی تا:338 ). را به همدستی عمال داخلی خویش، دعوای آذربایجانی و عراقی عنوان می کردند.
از بین سایر نویسندگان در این باره « ژانت آفاری» نیز در جای جای کتابش اشاره به این امر دارد، « نهضت انقلابی آذربایجان به صورت یک نهضت قومی جدایی طلبانه درنیامد هر چند مقاوت کنندگان متوالیا اعلام به گسستن از تهران کردند»(آفار ی،1379).این اعلام متوالی گسستن در منابع آن دوره و ملاحظه متن جرائد و روزنامه های آن امری کاملا ساختگی و همگام با منافع استعماری به نظر میرسد و حقیقت نیز چنین است، مردم و فعالان انجمن در آن دوره، مخالف استبداد و رجعت آن بودند در این راه حسن نیت خود را به اثبات رساندند و تمامی هزینه های انقلاب خونین ایران را بر عهده گرفتند و الحق که از عهده برآمدند.
1-1-9 تشکیل انجمن آذربایجان
با نشر قانون انتخابات در تاریخ 20 رجب 1324 ه.ق، هنوز مهمترین ایالات ایران و شهر دوم مملکت یعنی تبریز به شدت هر چه تمامتر زیر پنجه استبداد قرار داشت این « وضع تبریز شبیه به اوضاع استانبول در زمان سلطان عبدالحمید می باشد»(تقی زاده،163:1379). شروع حرکت مشروطه خواهی در تبریز را باید روز چهارشنبه 28 رجب 1324 ه .ق به حساب آورد. در اثر تحولات جدی در پایتخت و جنب و جوش مردمی ناشی از تکان های شدید حرکت مشروطه خواهی، تبریز علیرغم قرار داشتن در زیر استبداد محمد علی میرزای ولیعهد اندک تکانی خورد ، «آقا میر هاشم، حاج میرزا ابوالحسن پیشنماز، آقا میر علی اکبر پیشنماز، شیخ سلیم، میرزا جواد ناطق، حاج میر مناف صراف به نسبت مئاضعی که داشتند به قونسول خانه انگلیس رفته، مشروطه طلبی نمودند و مردم نهایت ترصد را داشتند»(افشار،11:1378).
برداشت و طرز تلقی متحصنین کنسولگری انگلیس در تبریز از مشروطیت براین اساس استوار است که، « مشروطیت یعنی اینکه امروز مظفرالدینشاه سپس محمدعلی میرزا بعدسلطان احمد پادشاه مملکت ما است و سلطنت از این خانواده بیرون نخواهدشد مشروط بر اینکه هر پادشاه در هر عصری، از شور اهل مملکت تخلف نخواهد کرد و همه کارها باید با شور ملت باشد و دارالشوری از لوازم مشروطیت است»(افشار، 1378،21).بدین ترتیب درخواست اصلی متحصنین تقاضای مشروطیت تامه و تصدیق آن از سوی ولیعهد بوده است.
با ادامه تحصن در کنسولگری و رسیدن اخبار آن به تهران، مظفرالدین شاه قاجار در تاریخ 8 شعبان 1324 ه.ق ، تلگرافی به این مضمون به تبریز ارسال می دارد:
«تربیت و تمدن اهالی تبریز ما را به آورده که در ظرف این مدت که بازارها تماما بسته و مردم در کوچه های محله ارمنستان و قنسول خانه مسجد همجوار جمع بودند و با اینکه خیلی از مفسدین و خائنین موقعی به دست آورده و در خیال افساد عظیمی بودند ابدا صدایی درنیامده و ناملایماتی ظاهر نشد این اهالی مظلوم که عموما فقیر و در دست احتیاج اسیرند و با این حال نجابت و تربیت خود را به انجام رسانده حیثیت خود را نشکسته و در تمامی بازار و اطراف و اکناف شهر از توجه مخصوص عقلاء و دانشمندان و اشخاص با تربیت ابدا حادثه به وقوع نپیوست و امنیت در سرحد کمال بود.»(کرمانی،1349،533).
بعد از این در تلگراف تشکر و قدردانی از مردم تبریز به تاریخ فوق یعنی پنج شنبه هشتم شعبان 1324 ه.ق دستخطی از شاه به ولیعهد رسید: « بتوسط ولیعهد به اهالی مملکت آذربایجان تشکیل مجلس شورای ملی و نظام نامه آن را به شما اجازه مرحمت فرمودیم وکلای شهر تبریز و سایر ولایات به طهران بیایند و به ترتیبات کار مشغول شوند و نسبت به عموم متحصنین قونسولگری عفو عمومی شامل خواهد شد»( کسروی،167:1319). این تلگراف با دستخطی از سوی ولیعهد به راتیسلاو کنسول انگلیس، ارسال گشته و نامبرده نیز آنرا به نام « انجمن عدالت طلبان تبریز» به نزد سران جنبش فرستاد.
بعد از خروج متحصنین مردم تبریز پیش از اینکه منتظر رسیدن نظامنامه انتخابات از تهران بمانند قدمی جلوتر گذاشتند و روز دوشنبه دوازدهم شعبان 1324 ه.ق به همه آنها، « انجمن عدلیه» منعقد شدکه در آن « 17 تا 20 نفر از تاجران و همچنین 2 نفر از علما یعنی آقا میرزا عبدالرحیم اهری و حاج میرزا ابوالح
سن انگجی عضو بودند»( میرزا صالح،14:1372).
1-1-10 اقدامات مهم انجمن آذربایجان
در ادامه مهمترین اقدامات انجمن آذربایجان رابرشمرده و خلاصه ای در مورد آنها شرح داده خواهد شد.

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه درموردمدیریت دانش، رضایت شغل، رضایت شغلی، دانش ضمنی

1-1-10-1 انتخاب و اعزام وکلای آذربایجان به مجلس اول شورای ملی
محوری ترین اقدام انجمن تسریع در اعزام وکلای آذربایجان به مجلس شورای ملی می باشد و این عمل اساسی ترین وظیفه این دوره انجمن آذربایجان می باشد.هیئت نظارت بر انتخابات از طرف انجمن آذربایجان انتخاب شدند و کار انتخاب نمایندگان تبریز در مجلس اول شورای ملی تا به آن حد به درازا کشید که نمایندگان تبریز در روز 23 دیقعده سال 1324 ه.ق به تهران اعزام شدند در این میان حوادثی نظیر رفتن محمد علی میرزا به تهران که در تاریخ 17 شوال 1324 ه.ق انجام شد و مسائل مربوط به بدرقه و اعزام وی باعث سرگرم شدن اعضای انجمن و هیئت نظارت شد باعث تاخیر در انتخاب گردید.انتخابات تبریز بدون درگیری انجام شد که دلیل آن انتخاب وکلا از طرف انجمن و اتحاد و یگانگی اعضای انجمن و نفوذ آن بین مردم بود که مرکز ثقلی بود که به انتخابات و حتی مردم سروسامان میداد، دقت انجمن در انتخاب وکلای تبریز باعث شد تا افرادیکه به آزادی خواهی و طرفداری حقوق مردم معروف بودند، بر خلاف میل دولتی ها به مجلس راه یابند. (دولت آبادی،97:1371).
نمایندگان تبریز در دور اول مجلس شورای ملی عبارت بودند از آقا میرزا فضلعلی آقا ( از جانب طایفه شیخیه تبریز)، حاج امام جمعه خوئی( از جانب متشرعه تبریز) که اولی نماینده ثقه الاسلام و دومی به نیابت از حاج میرزا ابولحسن مجتهد و آقایان مستشاروالدوله و شرف الدوله، حاجی میرزا ابراهیم آقا و حاجی میرزا آقا فرشی، سید حسن تقی زاده، حاج محمد آقا حریری، شاهزاده هدایت ال میرزا، احسن الدوله و عبدالرحیم طالبوف تبریزی و نهایتا میرهاشم دوه چی بودند.
1-1-10-2 بهبود در امور شهر و روابط بین حاکم و انجمن
انجمن به دلیل اعتقاد به ایجاد روابطی مستحکم و بر پایه حسن تفاهم با ادارات دولتی، بعد از عزیمت محمد علی میرزا، از تبریز و در زمان نیابت ایالت از سوی « شاهزاده امامقلی میرزا» برای باراول ضمن رسمیت بخشیدن به وجود خویش، از حاکم تبریز درخواست نمود« علامت مخصمصی فی مابین انجمن و شاهزاده باشد و عرایض که بدون مهر انجمن به حضور مبارک تقدیم نمایند از درجه اعتبارساقط است(انجمن جریده ملی،3:1325). این اقدام از سوی اعضای انجمن مهمترین گام درراستای به رسمیت شناخته شدن این نهاد مردمی-سیاسی از سوی صاحبان قدرت بود که با استفاده از غیبت محمد علی میرزا در تبریز انجام شد.
از طرف دیگر روابط اعضای انجمن نیز تابع مقرراتی می شد و نظم و انضباط افراد و اعضای آن روز به روز بر پایه های یک سازمان منظم استوار میگردید. پس از برقراری رابطه صحیح بین جرم وجزا در داخل انجمن و قراردادن آن بر پایه تحقیق و رسیدگی ، انجمن آذربایجان برای جلوگیری از اتلاف وقت و استفاده بهینه و بهره وری از زمان و با توجه به اولویت امور، اقدام به تشکیل هیئتی جهت رسیدگی به امورات غله ثلث دیوانی و جمع آوری غله می نماید. لازم به ذکر است که مسئله غله و تامین نان مردم به طور صحیح و به دور از کم فروشی و تقلب در پخت آن، یکی از اساسی ترین دغدغه های اعضای انجمن بود. در برخی موارد که احتکارو انبارداری در یک محل به اطلاع انجمن میرسید انجمن اقدام به مداخله و ضبط موجودی انبارهای احتکار شده می نمود و آنها را با قیمت عادلانه ای در اختیار اقشار کم درآمد و به اصطلاح امروزی، « آسیب پذیر» جامعه قرار میداد.
فکر تامین مایحتاج روزانه مردم، اعضای انجمن را به فکر راه های چاره می انداخت در یک مورد به پیشنهاد حاج مهدی کوزه کنانی برای رفع مشکل غله ایده « کمپانی غله» مطرح شد که کاری بی سابقه ودر خور توجه بود. در این طرح قرار بر این شده بود که با حمایت مالی تجار تبریز و تحت نظر انجمن، غله مورد نیاز یکساله اهالی شهر و حومه را از منابعی در خارج از شهر به قیمت عادلانه خریده و در نقاط مطمئنی تحت الحفظ نگهداری نموده و هر موقع که کمبودی از منابع شهری احساس شد ازآن منبع جهت رفع نیاز مردم استفاده کنند(انجمن جریده ملی،2:1325).
با تبدیلشدن انجمن به یک نهاد قانونمند و متکی بر مقررات، ایننهاد مردمی به جهت اعمال کنترل برکارهای حاکم شهر « دو نماینده یا ناظر از سوی خودرا در اداره « بیگلربیگی» و چهار نفررانیز در « دیوانخانه مبارکه» مستقر ساخت»،(انجمن جریده ملی،1:1325).تا وظیفه خود را که همانا کنترل و نظارت بر اعمال حکومت بود به اجرا دربیاورد. وظیفه این ناظرین مشخص بود، آنها ضمن حضور در ادارات فوق، گزارشات کارهای روزانه آن ادارات را به انجمن ارسال می داشتند تا انجمن بهتر بتواند به تصمیم گیری در امور مختلف اقدام کند.
بادیگر اقدام مهم انجمن در جهت سر و سامان دادن به امور حکومتی انتصاب حاکم نظامی بر اردوی آذربایجان بوده است که ابتدا شخص مورد نظر از سوی حاکم معرفی می شدو انجمن نیز درباره آن شخص بعد از تحقیقات مفصل دستور انتصاب صادر میکرد. بر این اساس انجمن، « بنا بر استحقاق شخصی و لیاقت و استعداد علمی و عملی جناب آقای ” قاسم خان امیر تومان ” که وجودی کارآمد وکافی وتکمیل علوم جدیده و تحصیل علم جنگ و فنون نظامی در مدارس دولتی پاریس نموده و سرآمداقران است »( انجمن جریده ملی،3:1325). را بعد از معرفی حاکم، در اسرع وقت به این سمت قبول می نماید.

1-1-10-3 اقدامات اقتصادی انجمن
انجمن آذربایجان از بدو پیدایش آن به مسائل اقتصادی و لزوم توجه به آن با دیدی فراتر از سطح جامعه آن دوره می نگریست. از همان روزی که در زمان تحصن، صندوق اعانه پدید آمد که در آن حتی تاکید شده بود « در اکل و شرب بنا بر مختصرات است»(روزنامه انجمن،3:1325). رویکرد اقتصادی انجمن معطوف به مسائل چندی شد.
مهمترین و راهبردی ترین رویکرد انجمن اعلان نوعی جنگ سرد بر علیه بانیان فلاکت و بدبختی اقتصادی ایران بود بر این اساس انجمن از عموم مردم و وطن پرستان استدعا میکرد که از تولید داخلی حمایت کنند منجمله سه متاعی که در داخل مملکت تولید میشد استفاده کنند که عبارت بودند از اول: پنبه و پشم که زنان بیوه و پیرزنان به ریسیدن آن مشغول بودند دوم : کفش که با چرم ایرانی دوخته میشد و با

مطلب مشابه :  پایان نامه با کلید واژه هایآب زیر زمینی

دیدگاهتان را بنویسید