عوامل موثر در یادگیری

دانلود پایان نامه

علاوه بر عوامل برونی یا محیطی، دسته دیگر از عوامل که عمدتا شخصی و درونی است در ایجاد و یا گسترش توجه، فوقالعاده موثر هستند. این عوامل عبارتاند از:
عادت) بعضی از افراد در اثر عادت، به موضوع خاصی بیش از سایر موضوعات توجه میکنند. برای نمونه، عادت به گوش دادن به حرفهای معلم و عادت به انجام تکالیف در ساعات معین.
آمادگی روانی) آمادگی قبلی برای توجه به موضوعی خاص، موجب دقت بیشتر فرد میشود. مثلا وقتی که فردی با آمادگی قبلی به کلاس یا سینما میرود انتظار میرود که دقت بیشتری نسبت به دیگران داشته باشد.
نیازهای اساسی) همواره موضوعات یا مسائل که به گونهای در ارتباط با نیازهای اساسی و فطری فرد باشند بیش از سایر مسائل توجه او را به خود جلب میکنند. نیازهای اساسی مهمترین محرک برای جلب توجه و دقت انسانهاست. وقتی معلم به زبان مهر و عطوفت سخن میگوید بچهها با تمام وجود به او توجه میکنند.
رغبت و انگیزه) بچهها بر اساس تجارب گذشته و امیال و آرزوهای خود به محرکهای مختل توجه میکنند. تمایلات درونی و انگیزه شخصی در امر توجه و دقت نقش تعیین کنندهای دارد، یعنی با این که شدت محرک میتواند توجه فرد را به خود جلب کند، اما چنانچه مورد رغبت و علاقه او نباشد، بلافاصله توجه فرد به امر دیگری معطوف میشود.
ادراک) همیشه صرف برخورداری از آمادگی لازم، انگیزه وافی و توجه کافی موجب یادگیری موثر نمیشود. به عبارت دیگر برای این که انسان بتواند موضوع یا مطلبی را یاد بگیرد باید بتواند آن را به نحو مطلوب درک کند. گرچه توجه پایه و اساس ادراک است، اما صرف توجه و یا دقت به یک موضوع باعث ادراک آن نمیشود. ادراک به یک معنا مفهوم یافتن محرکهای مختلفی است که به حواس ما میرسد. در واقع، تا محرکهای مختلف سمعی و بصری معنا و مفهومی نیابند ادراک آنها مقدور نخواهد بود. ادراک مفاهیم مختلف به عوامل گوناگونی از قبیل تجارب قبلی، سرعت انتقال، قدرت تجزیه و تحلیل، بازشناسی زمینه و کمیت و کیفیت محرکها بستگی دارد.
روش یکپارچه و یا روابط کل و جز) یافتههای روانشناسی حاکی از آن است که یادگیری سراسری یا کلی موثرتر از یادگیری جزیی است. به نظر طرفداران مکتب «گشتالت» ما وقتی برای نخستین بار به چیزی نگاه میکنیم یا به مطلبی گوش میدهیم، ابتدا هیئت کلی را درک کرده، سپس اجزا یا عناصر تشکیل دهنده آن را درک مینماییم. بر این اساس در فرآیند یادگیری و فعالیتهای آموزشی لازم است ابتدا شاگردان را با طرح زمینه کلی مطالب و موضوعات آشنا ساخت و سپس به تشریح اجزای آن پرداخت. در هر حال آغاز یادگیری از کل، بهتر و آسانتر صورت میپذیرد تا از اجزا و عناصر.
ممارست و تمرین) یکی دیگر از عوامل موثر در یادگیری، تمرین و ممارست است. بسیاری از مطالبی که فرد برای نخستین بار میآموزد، برای این که در ذهن او به صورت پایدار باقی بماند لازم است آنها را در دفعات مختلف، در موقعیتهای متعدد و به اشکال متنوع تکرار کرده، و به صورت ذهنی و عینی تمرین نماید. بدون تکرار و تمرین لازم، یادگیری به صورتی که بایسته و شایسته است حاصل نمیشود.
تنبیه و تشویق) بدون تردید تشویق و تنبیه از مهمترین عوامل موثر در یادگیری به شمار میآید، چرا که انسان اصالتا موجودی است تشویقپذیر و تنبیه گریز. تشویق و تنبیه دو اهرم بسیار مهم برای کنترل، تعدیل و تقویت رفتار انسان است و ما در زندگی روزمره، همواره به طور مستقیم و یا غیر مستقیم، آگاهانه و ناآگاهانه به گونهای از سوی دیگران مورد تشویق و یا تنبیه قرار میگیریم. استفاده نادرست و نابجا از تشویق و تنبیه نه تنها نمیتواند در دراز مدت موثر واقع شود، بلکه ممکن است اثرات نامطلوبی نیز به همراه داشته باشد؛ به خصوص زمانی که رفتار تشویقی فرد متاثر از احساسات و هیجانهای زودگذر بوده، تنبیههایی که اعمال میکند برخاسته از خشم و عصبانیت و برآشفتگی روانی باشد. تنبیه بدنی اضطراب زیادی در کودکان ایجاد میکند و این اضطراب میتواند از عوامل بازدارنده یادگیری موثر باشد. همین طور، اضطراب زیاد موجب اختلال در حافظه و خطای ادراک میشود.
یادآوری و فراموشی) حفظ، یادآوری، تشخیص موضوعات و به کار بستن آموختههای پیشین، مهمترین فعالیت ذهنی انسان در زندگی فردی و اجتماعی است. اصولا بدون یادآوری آموختهها، تعلیم و تربیت نمیتواند معنا و مفهومی داشته باشد. بعضی روانشناسان حافظه را یکی از اشکال یادگیری و یا نتیجه و دلیل یادگیری میدانند. در مباحث مربوط به ماهیت و ساختار هوش از حافظه به عنوان مهمترین عامل نام برده میشود. «گیلفورد» روانشناس مشهور آمریکایی نیز زمانی که الگوی تازهای از هوش ارائه میکند، حافظه را اساسیترین عملیات هوش میداند. واقعیت این است که حافظه چه به صورت کوتاه مدت و چه به شکل بلند مدت آن اعم از این که سمعی و بصری یا عملی و حرکتی باشد، به مثابه بستر تبلور و هوشمندی آدمی مطرح است. بدون حافظه امکان ارزیابی و آزمون هوش مقدور نخواهد بود.
همان طوری که ذکر شد، توجه عبارت است توانایی غربال کردن اطلاعات به منظور حفظ تمرکز بر روی امور در دست اجرا. برخی از دانشآموزان در حفظ توجه به اطلاعات مهم ناتوان هستند که این مساله قدرت یادگیری را کاهش میدهد (یادگیری ساسکاچوان، 2004). جدول 2-3 مشکلات ناشی از ضعف توجه را نشان میدهد.
جدول 2-3 مشکلات ناشی از ضعف توجه
توجه
توجه متمرکز (توجه نمودن)
جاماندن بعد از پس رفت در تکالیف
اجتناب از خیالبافی
حفظ تمرکز
آغاز تکالیف
توجه انتخابی (تمرکز بر روی محرکهای مهمتر)
انتخاب محرکهای مرتبط و مناسب
توجه به جزئیات مهم یا مرتبط
تداوم توجه (تمرکز برای یک مدت زمانی قابل قبول)
کامل کردن تکالیف
توجه طی یک دوره زمانی گسترده

مطلب مشابه :  راهکارهای توسعه