قدرت های منطقه ای

دانلود پایان نامه

ارمنستان پیش از سال ۱۴۵۴ یک پادشاهی توانگر با فرهنگی پرمایه بود که در برهه ای از زمان همه سرزمینهای میان دریای سیاه و خزر را در بر می گرفت. مردم ارمنستان در طول تاریخ زرتشتی مزداپرست بودند که با شاخه زرتشتی زروانی ساسانیان تفاوتی داشت. ارمنی های زرتشتی بیشتر بر پرستش مهر تاکید داشتند ولی پس از آن دین مسیحیت در این منطقه رواج یافت. در سال ۳۰۱، ارمنستان نخستین کشوری بود که مسیحیت را دین رسمی کشور برگزید (دوازده سال پیش از روم).پس از سرنگونی پادشاهی ارمنستان در سال ۴۲۸ میلادی، این منطقه از نو بخشی از ایران شد. ارمنستان مدتهای زیادی جزئی از ایران بوده است و فرهنگ آن از ایران تاثیر زیادی پذیرفته است،در دور دوم جنگهای ایران و روسیه تزاری در سال ۱۲۰۶ هجری خورشیدی که زمان فتحعلی شاه قاجار رخ داد، سپاه ایران به فرماندهی عباس میرزا از ارتش روسیه شکست خورد. سپس در پی پیمان نامه ترکمانچای، یافت روابط تاریخی ایران و ارمنستان یکی از قدیمی ترین و طولانی ترین روابط میان ملتها است. ارامنه معتقدند در طول تاریخ بهترین رفتار را از ایرانیان سراغ دارند.(نوری زاده،155،1389)
سابقه رابطه این دو کشور همسایه به حدود 3000 سال پیش بر می گردد. در تاریخ ارمنستان نمی توان بدون آشنایی با تاریخ ایران بطور دقیق مطالعه کرد. پس از پایان جنگ جهانی اول و استقلال ارمنستان در 28 مه 1918 روابط ارمنستان با ایران وارد مرحله ای نوین شد. ارمنستان در این زمان از ناحیه غرب مورد تهدید ترکیه قرار داشت و در شرق و بر سر مناطق قره باغ وزنگه زور در جنگ با آذربایجان بود. در مرزهای شمالی ارمنستان و گرجستان بر سر مناطق آخال کلک و سوری اختلافاتی را داشتند و در داخل ارمنستان نیز بلشویکها تلاشهایی را برای ساقط کردن حکومت جمهوری آغاز نموده بودند. به همین دلیل جمهوری ارمنستان اهمیت ویژه ای را به روابط خود با ایران می داند و انتخاب و اعزام پرنس هوسپ آر نموتیان به تهران به عنوان سفیر ارمنستان در ایران نشان از اهمیتی داشت که ایروان به روابط خود با تهران می داند. (وزارت امور خارجه «موضوع ارمنستان » 1388 ،165)جمهوری ارمنستان با 29800 کیلومتر مربع مساحت، در جنوب غربی منطقه قفقاز و با کمی فاصله از سواحل جنوب شرقی دریای سیاه واقع شده و همچون کمربندی بین مرزهای جمهوری اسلامی ایران از یک سو و جمهوریهای آذربایجان و گرجستان از سوی دیگر گسترده شده است. این کشور از جنوب با جمهوری اسلامی ایران، از جنوب غربی با جمهوری خود مختار نخجوان، از غرب با ترکیه و از شمال با گرجستان و از شرق با جمهوری آذربایجان مرز مشترک دارد.کشور ارمنستان کشوری کوهستانی است که در شمال فلات ایران، در غرب فلات ارمنستان و جنوب سلسله جبال قفقاز واقع شده است. ارتفاع میانگین کشور ارمنستان از سطح دریا 1800 متر است و تنها 10 درصد شهر هایارمنستانکمتر از 1000 متر ارتفاع دارند. بلندترین قله ارمنستان آراگاتس است که در شمال غرب این جمهوری واقع است و 4090 متر ارتفاع دارد.
نقشه 3-1- موقعیت جغرافیایی کشور ارمنستان
منبع: National online project
مهمترین دریاچه کشور ارمنستان دریاچه سواندر شرق این کشور واقع شده است و نقش بسیار چشمگیری در اکوسیستم منطقه ایفا می کند و چون در ارتفاع 1924 متری از سطح دریا قرار گرفته است، یکی از مرتفع ترین دریاچه های آب شیرین بزرگ جهان است. با توجه به کوهستانی بودن این کشور رودهای ارمنستان اکثرا کوتاه و دارای جریان بسیار سریع هستند. اکثر رودهاییارمنستاناز طریق رود ارس یا رودهای کورا یا آخوریان به دریای خزر سرازیر می شوند،مهمترین رود های ارمنستان عبارتند از رود کوراکه از گرجستان سرچشمه می گیرد و به خزر می ریزد، رود آخوریانکه در مرزهای ارمنستان با ترکیه قرار دارد، رود هرازدان که از شهر ایروان می گذرد، رود آرپاکه به دریاچه سوان وصل می شود، رود وروتاندر جنوب این کشور. رودهای این کشور اگرچه می توانند به عنوان منبع خوبی برای تامین انرژی الکتریسته و آب مصرفی کشور به کار روند، ولی به واسطه وجود آبشارها، سرعت زیاد آب جاری و پهنای کم آنها قابل کشتیرانی ندارندطبق آخرین سرشماری(2010)
پس از جنگ جهانی دوم اهمیت استراتژیک ارمنستان افزایش یافت و برای مقابله با تهاجم احتمالی ناتو از طریق ترکیه، صدها واحد از نیروهای نظامی متعارف بلوک شرق در کشور ارمنستان استقرار یافت. پس از فروپاشی شوروی و ایجاد کشور های مشترک المنافع، هر چند احتمال تقابل میان نیروهای روسیه و غرب تا حد زیادی اهش یافته است ولیکن با توجه به این امر که مرز میان کشور ارمنستان و ترکیه هنوز نیز یکی از اصلی ترین محل های تلاقی بزرگترین قدرت های هسته ای جهان یعنی جامعه مشترک المنافع و ناتو می باشد، پس می توان گفت از اهمیت استراتژیک کشور ارمنستان از این نظر کاسته نشده است. از سوی دیگر مسائل جدیدی مطرح شده که اهمیت استراتژیک کشور ارمنستانرا برای امنیت ملی کشورهای منطقه دو چندان کرده است.(منبع پیشین،157)یکی ازاین مسائل که می تواند برروی امنیت ملی روسیه و برخی دیگر از کشور های منطقه تاثیر مستقیم داشته باشد، طرح تئوری پان تورانیسم است که براساس آن کلیه ممالک ترک زبان از مرزهای چین تا بالکان با یکدیگر متحد شده وامپراتوری بزرگی را تشکیل می دهند که کلیه ترک زبان ها را تحت یک پرچم واحد گرد می آورد.طبیعی است که تحقق یک چنین اندیشه ای باعث ایجاد یک امپراتوری بزرگ ترک در اوراسیا شده و کلیه معادلات استراتژیک را در منطقه به هم خواهد ریخت و تاثیر قابل توجهی بر امنیت ملی تمامی کشور های منطقه خواهد داشت. در این میان تنها کشوری که جلوی تحقق یک چنین اندیشه ای را می گیرد جمهوری کشور ارمنستان است که همچون کمربندی بین ترکیه و جمهوری ترک زبان قفقاز و آسیای مرکزی قرار گرفته و ارتباط آنان را مختل نموده است.
3-1-1-دین وفرهنگ
بیشترین جمعیت مردم ارمنستانرا نژاد ارمنی تشکیل می دهد که حدود 98% جمعیت کشور است. ارامنه از زمان قدیم در جنوب منطقه قفقاز ساکن هستند و آنان نیز همانند ایرانیان خود را آریایی می دانند. مردم ارمنی از نظر فرهنگی شباهت های زیادی با ایرانیان دارند و این برگرفته از تاریخ این دو کشور است. ارامنه تا سال 1990 یعنی پس از فروپاشی شوروی دائمآ بین دو کشور ایران و شوروی(روسیه) تقسیم می شدند، گاهی زیر سلطه ی ایران و گاهی هم روسیه، از این رو فرهنگ و آداب روسی نیز در بین آنان دیده می شود.زبان مردم ارمنستان ارمنی است که همانند هر زبان دیگر دنیا دارای گویش های مختلفی است. زبان ارمنی در سال 406 میلادی توسط مسروپ ماشتوتس اختراع شد این زبان برگرفته از 39 حرف می باشد.(واعظی،178،1386)
ارامنه ساکن در خارج کشور جمعیتی بیش تر از ارامنه داخل دارند؛ یک میلیون و صد و سی و یک هزار ارمنی در روسیه، 560 هزار ارمنی در ایران، 556 هزار ارمنی در آمریکا و 540 هزار ارمنی در فرانسه ساکن هستند. این کشورها به ترتیب بیش ترین ارامنه جهان را دارا می باشند. پرطرفدارترین ورزش در ارمنستان شطرنج است و بعد از آن می توان به بسکتبال و فوتبال اشاره کرد. هنر و موسیقی نزد ارامنه جایگاه ویژه ای دارد، ساز دودوک سازی است ارمنی که امروزه شهرت جهانی دارد.روش و منش زندگی ارمنی ها مانند دیگر اروپاییان است. مردم ارمنستان نسبت به مردم آذربایجان احترام بیشتری به مسافران ایرانی می گذارند. باتوجه به ارتباطات فرهنگی گسترده این دو منطقه با ایران ، شاید این مسئله مربوط به حمایت های تلویحی ایران از ارمنستان در جنگ با آذربایجان باشد.www.armanestan.co))
زبان ارمنی یکی از شاخه های مستقل زبان هند و اروپایی است که با زبان فارسی روابط خویشاوندی نزدیک دارد. به روزگار اشکانیان، ایرانیان و ارمنیان به راحتی زبان یکدیگر را درک می کردند. بسیاری از واژه های پهلوی اشکانی هم اکنون نیز در زبان ارمنی مشاهده می گردد. داستانها و افسانه های ایرانی و ارمنی شباهت بسیار بهم دارند و از یکدیگر متاثر گردیده اند. آرش کمانگیر با جانفشانی و فداکاری و با پرتاب تیر مرز ایران و توران را تعیین کرد و هایگ کمانگیر با تیری که در چشم بعل دوخت ارمنیان را نجات داد.زبان ارمنی یکی از زبانهای آریایی است که با زبان پارسی پیوندی ناگسستنی دارد. متجاوز از یک سده است که پژوهشگران به مطالعه زبان ارمنی پرداخته اند و با تعداد بیشماری از واژه های پارسی در زبان ارمنی برخورد کرده اند. پاره ای از خاورشناسان پس از مشاهده این واژه های همانند، گمان کردند زبان ارمنی، مانند زبان اوستایی و پهلوی یکی از شعبه های زبان ایرانی است. کتاب پیتو یا پیتوئیتس را باید جزو قدیمی ترین آثار ادبیات مکتوب ارمنی به شمار آورد. در این کتاب که یگانه سند ادبی تاریخ باستان ارمنی است درباره ی هومر، هسیودس، مناندروس و ویوریپدوس سخن به میان آمده و مطالبی درباره ی فولکلور یونانی نگاشته شده است.در شعر نیز ارامنه سابقه ی درخشانی برجای گذاشته اند. سبک شعری لیریک ارمنی عنوان خود را ازواژه ی یونانی “لیرابر” گرفته است که به معنای ساز چهار سیمی و یا هفت سیمی است. شعر لیریک ارامنه قرن ها دارای محتوای مذهبی بوده و در آنها حضرت مسیح و مریم مقدس و یا روحانیون طراز اول کلیسا، تحسین وتقدیس شده اند.با این حال اشعار غیر مذهبی لیریک نیز اولین بارتوسط داوتاک سروده شده است. پس ازوی شاعرنامی ارمنی گریگور نارگاتسی که خود یک روحانی کلیسا بود از این سبک بهره جست و اولین شاعری بود که در این سبک شعری مظاهر طبیعی، گل سرخ، سوسن، شبنم، دریای گل و غیره را وصف نمود. (نوری زاده ،1376،600) 94 % از مردم ارمنستان مسیحی ارمنی بوده که پیرو کلیسای اچمیادزین می باشند. مذهب ارامنه در میان مسیحیان نزدیکترین شاخه به مذهب ارتدکس بوده و شباهتهائی نیز میان کلیسای اچمیادزین و کلیسای ارتدکس وجود دارد.لیکن بطور کل مسیحیان ارامنی خود را پیرو مذهب گریگوریانس (گریگورلوساوریچ ) اولین رهبر مذهبی ارامنه که ایرانی الاصل نیز بوده است دانسته و از نظر مسائل مذهبی مستقل عمل می نمایند.ارمنستان بعنوان اولین کشوری است که مسیحیت را در اواخر قرن سوم میلادی بعنوان مذهب رسمی کشور برگزیده و طی تاریخ پر فراز و نشیب خود ، کلیسای ارمنی تاثیر زیادی در حفظ هویت ملی ارامنه داشته و گاه نیز نقش رهبری سیاسی و اجتماعی را برعهده داشته است .بدلیل تاثیر فرهنگ مارکسیستی حاکمدر زمان شوروی ، مردم زیاد با مفاهیم دینی آشنا نیستند لیکن پس از استقلال مقامات کلیسای ارمنی تلاش نموده است که مردم را با مفاهیم دینی آشنا نمایند.اگرچه رهبران دینی مورد احترام مقامات سیاسی می باشند لیکن در صحنه سیاست کشور مقامات کلیسا از حوزه قدرت خارج بوده وتاثیر گذار نمی باشند. (نوری زاده،195،1389)
مصادف با1700 مین سالگرد پذیرش مسیحیت تلاش زیادی بعمل آمد تا ارمنستان به دنیا معرفی گردد تا بدینوسیله از درآمدهای توریستی بهره مند شود. رهبران مذهبی نیز در صدد نفوذ بیشتر خود وپر رنگ نمودن نقش مذهب در ارمنستان بودند لیکن استقبالضعیف وکمتر از حد انتظار بود و فقط حدود 25000 توریست از 300000توریست پیش بینی شده به این کشور جهت شرکت در مراسم 1700 مین سالگرد پذیرش مسیحیت سفر کردند. در ارمنستان همچنین جوامع کوچکی از پیروان مذهب مسیحی ارتدکس، اسلام، یهودی و زرتشتی نیز وجود دارد. به نظر می رسدبزرگترین اقلیت مذهبی در یزدیها باشند که مذهبی آمیخته از اسلام ومسیحیت می باشد. یزدیها را کردهای ارمنستان که حدود 60000 نفر می باشند تشکیل می دهند.ارمنستان از سمت شمال با گرجستان که یک کشور غیرمسلمان می باشد همسایهاست، بهمین دلیل ارمنستان مرز بین دنیای اسلام و مسیحیت تعریف شده است.
((www.armanestan.co
3-1-2- موقعیت ژئوپلیتیک ارمنستان
ارمنستان به دلایل موقعیت ژئوپلیتیکی در منطقه قفقاز جنوبی از دیدگاه امنیتی حائز اهمیت می باشد. می باشد. بر اساس این نگرش نشان می دهد که نگرش امنیتی دولتمردان ارمنستان بیشتر از موقعیت جغرافیایی و ژئوپلتیک این کشور در منطقه قفقاز و مسائل تاریخی ملت ارمنی اهمیت دارد. شکل جغرافیایی ارمنستان که به صورت یک باریکه کم عرض از شمال به جنوب کشیده شده در پدید آمدن این تلقی بسیار مهم بوده است. ارمنستان در یک منطقه کوهستانی واقع شده و در حد فاصل بین ناحیه ای در جنوب این کشور به نام قپان تا منطقه مغری در مرز با ایران عرض این کشور تنها 45 کیلومتر است. تامین انرژی نیز یکی از مسائل مهم و تاثیر گذار در دیدگاه امنیتی ارمنستان محسوب می شود زیرا این کشور از منابع انرژی محروم و امنیت عرضه انرژی برای آن از اولویت برخوردار است. انرژی و سوخت قبلاً از طریق خطوط لوله از روسیه و از میان کشورهای آذربایجان و گرجستان به ارمنستان وارد می شد. ولی امروزه انرژی تنها بواسطه خط لوله از طریق گرجستان وارد این کشور می شود که تکاپوی نیازهای داخلی را نمی دهد. علاوه بر آن به علت وجود منازعات قومی در گرجستان واردات گاز و سوخت از این کشور همیشه باعث نگرانی مقامات ارمنی بوده است.البته امروزه ارمنستان با تمهیداتی خاص درپی حل مشکل سوخت خود است. این کشور بر اساس توافق انجام شده با ایران ، با اتمام پروژه خط لوله گاز 140 کیلومتری ایران به ارمنستان در سال 2009که 40 کیلومتر آن در خاک ارمنستان می باشد روزانه 10 میلیون متر مکعب گاز با تعهد سالانه ایران به مقدار یک میلیارد و یکصد میلیون متر مکعب گاز دریافت می کند ولی باز هم در این زمینه نگرانی دارد. (گل افروز،1388 ،73) مشکل دیگری که امنیت ارمنستان را در منطقه تهدید می کند رقابت شدید قدرت های منطقه ای است. مقامات ارمنی معتقدند برای حفظ ثبات داخلی و پیشرفت کشورشان و ایجاد صلح و ثبات در قفقاز باید منافع بازیگران ذی نفوذ در منطقه مورد توجه قرار گیرد. (حیدری،97،1383)
3-1-2-1-موقعیت ارمنستان قبل از شوروی (سابق)
سرزمین نخستین و زادگاه ارمنیان میان دریای مازندران و آمودریا و دریاچه آرال بوده است ، و بنابر وندیداد (بخشی از اوستا) همین سرزمین خاستگاه آریاییان است، و از همین روی ارمنیان یکی از تیره های آریایی هستند. به قولی در اوایل هزاره دوم پیش از میلاد گروه کثیری از اقوام آریایی از شمال دریای مازندران به سوی جنوب به حرکت درآمدند. بخشی از آنان که ارمنیان بودند، چون به سرزمینی رسیدند، که بعدها، ارمنستان نامیده شد، در آن سرزمین اقامت گزیدند، دسته دیگر به حرکت خود به سوی جنوب ایران ادامه دادند. ارمنیان امروزه در بسیاری از شهرهای ایران منجمله ارومیه و اصفهان و اهواز و … سکونت دارند.آرمن هااز نژاد هندو اروپایی بوده و در قرن 6 یا 7 پیش از میلاد به سرزمین اورارتو وارد شدند، آنجا را فتح کردند و زبان خود را در آنجا رواج دادند. نام ارمنستانبرای اولین بار در کتیبه داریوش در بیستون که مربوط به سال 521 پیش از میلاد است دیده می شود..
درنظام حکومتی ایران در روزگار هخامنشیان سومین جایگاه بعد از پارس ها و مادها از آن ارمنیان بود. روابط ایرانیان و ارمنیان در روزگار اشکانیان بسیار صمیمانه تر و نزدیک تر گردید و یک شاخه از سلاطین اشکانی نزدیک به چهارصد سال در ارمنستان سلطنت کردند. در سال 428 میلادی سلسله اشکانیان در ارمنستان منقرض شد. امیران ارمنستان به اطاعت دولت ساسانی درآمدند. یزدگرد دوم در سال 447 میلادی دستور داد که ارمنیان باید دین مسیح را ترک گفته پیرو دین زرتشت گردند. پافشاری پادشاهان ساسانی برای تغییر دین ارمنیان باعث گردید که ارمنیان و ایرانیان که دو برادر هم خون و هم نژاد بودند از یکدیگر فاصله بگیرند. پس از ظهور اسلام، این کشور به تصرف نیروهای عرب در آمد و خلفاءجانشین ساسانیان شدند و حکام آنان در ارمنستان حکومت کردند (هفتم میلادی) از آن پس ارمنیان طولانی ترین سابقه استقلال خود را تجربه کردند. تا این که به هجوم ترکان سلجوقی استقلال خویش را از دست دادند. در این دوران قشر عظیمی از ارمنیان که حاضر نبودند تن به سلطه سلجوقیان نهند با مهاجرتی عظیم به سمت سیلیسیه رفته و در انجا حکومت تحت عنوان ارمنستان جدید پایه گذاری کردند و استقلال خود را به مدت سه قرن حفظ کردند .با قدرت گرفتن امپراتوری عثمانی در آسیای صغیر از یک سو و حاکم شدن صفویه بر فلات ایران از سوی دیگر و تقسیم ارمنستان به دو قسمت در سال 1639میلادی فصل جدیدی در تاریخ ارمنیان آغاز می شود که تاثیرات بسیاری در روند جمعیت ارمنیان داشته است.عمده ترین تحول جمعیتی که برای ارمنیان ساکن در ارمنستان در این دوران قابل ذکر است کوچ گروه عظیمی از ارمنیان ساکن در این منطقه به سرزمین های مرکزی فلات ایران بوده است. این کوچ گسترده که به دلیل جنگهای ایران و عثمانی و ترغیب شاه عباس صفوی صورت گرفت، باعث گردید که تعداد قابل توجهی از ارمنیان در مناطق غربی و مرکزی ایران سکونت گزینند.دولت روسیه که گرجستان را به سال 1802 م . تصرف کرده بود، بسوی ارمنستان آغاز پیشرفت کرد. نتیجه معاهده اندرینوپل(1828)وجنگهای1853-1855و1877م،سبب شدتا مملکت ارمنستان امروزه بین ترکیه و روسیه و ایران تقسیم گردیده است.(http://www.armen12.com)
نتیچه جنگهای روس وایران و روس وعثمانی سبب گردید تا ارامنه ساکن درآسیای صغیرتحت حاکمیت سلاطین عثمانی دوران فاجعه آمیزی را آغاز کردند و طی قرن های 17 و 18میلادی آنها تلاشهایی را برای رهایی از یوغ امپراتوری عثمانی انجام دادند. رفتار سرکوب گرانه عثمانی باعث بروز قیام های مردمی ارمنیان علیه امپراتوری عثمانی در سالهای پایانی قرن 19 و دهه اول قرن بیستم گردید. منطقه ای که جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی در آن تشکیل شد تا سال ۱۸۲۸ بخشی از خاک ایران بود. در آن تاریخ ایران پس از شکست از ارتش روسیه با امضاء عهدنامه ترکمنچای این منطقه را نیز (در بند ۴ عهدنامه) به روسیه واگذار کرد. این منطقه تا سال ۱۹۱۷ در امپراتوری روسیه باقی ماند و با وقوع انقلاب اکتبر در آن سال، حکومت ولادیمیر لنین به اقلیت ها اجازه جدایی داد و ارمنستان نیز خود را مستقل از روسیه اعلام کرد. طی جنگ ترکیه و ارمنستان و نسل کشی ارامنه از سوی ترکیه عثمانی کشور ارمنستان با خطر نابودی روبرو شد تا این که بلشویک ها در سال ۱۹۲۰ وارد منطقه کنونی ارمنستان شده آن را تسخیر کردند. در آن تاریخ این منطقه به عنوان یکی از جمهوری های شوروی نامیده شد.جمهوری ارمنستان در اثر جنگ با ترکیه تلفات زیادی داده بود و استالین به ارمنیان بیرون از جمهوری اجازه مهاجرت به جمهوری سوسیالیستی تازه را داد. طی سال های ۱۹۴۶ تا ۱۹۴۸ در حدود ۱۵۰ هزار ارمنی به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان مهاجرت کردند. بیشتر آن ها از پناهندگان یا ساکنان ارمنی ساکن قبرس، فرانسه، یونان، عراق، لبنان و سوریه بودند.http://fa.wikipedia.org/wiki))
3-1-2-2-موقعیت ارمنستان در زمان شوروی سابق
در 29 نوامبر سال 1920 با ورود نیروهای بلشویکی به ارمنستان، صفحه ی تازه ای در تاریخ این کشور ورق خورد و جمهوری سوسیالیستی در این کشور ایجاد گردید و در دسامبر 1922ارمنستان به عضویت جمهوری فدراتیو سوسیالیستی ماوراء قفقاز در آمد. در سال 1936 براساس قانون اساسی جدید اتحاد جماهیر شوروی، با حذف جمهوری ماوراء قفقاز، جمهوری سوسیالیستی ارمنستان به عنوان یکی از جمهوری های اتحاد شوروی سابق مطرح گردید. در سال 1987 در نتیجه ی سیاست گلاسنوست که توسط میخاییل گورباچف مطرح گردید، ارمنستان شاهد تظاهرات بر علیه فساد و بی کفایتی مسئولین حزب کمونیست ارمنستان بود. یک سال بعد گروهی از روشنفکران ارمنی که کمیته ی قره باغ را تشکیل داده بودند، تقاضای خود را درباره ی جدایی منطقه ی قره باغ کوهستانی از آذربایجان و الحاق آن به ارمنستان تسلیم حزب کمونیست کردند. پیامدهای این تقاضا منجر به اقدامات شدیدی بر علیه ساکنین ارمنی شهر صنعتی سومگائیت آذربایجان و کشتار عده ای از آنان شد.(منتظمی،91:1374)
3-1-2-2-1- مناقشه ی قره باغ
قره باغ ولایتی است تاریخی در آذربایجان و در شمال رود ارس که قلمرو آن از کوه های قفقاز صغیر آغاز می‏شود و تا اراضی واقع در بین رودهای‏ کورا و ارس امتداد می‏یابد. اراضی ولایت تاریخی قره باغ در حال حاضر کلا در ترکیب دولت‏ جمهوری آذربایجان قرار دارد. قسمت کوهستانی قره باغ به قره باغ‏ کوهستانی موسوم است که به صورت استان خودمختار در تقسیمات‏ کشوری جمهوری آذربایجان اداره می‏شود. استان خودمختار قره باغ کوهستانی در هفتم ژوئن سال 1923 شکل‏ گرفت و مساحت استان 4400 کیلومتر مربع-حدود 1/5 درصد از کل مساحت‏ جمهوری آذربایجاناست.از نظر تقسیمات داخلی، این استان به 5 ناحیه‏ (رایون)به نام های زیر تقسیم می‏شود: عسگران، مارتونی، هادروت، شوشا، مارداکرت. به استثنای چند آبادی،ساکنان 12 محله را نیزکلا آذربایجانی‏ها تشکیل‏می‏دادند.محله های دیزاخ، ورند، چیله بیرد، خاچین و طالش نیز از آبادیهای آذربایجانی و ارمنی‏نشین تشکیل شده بود. در بعضی از آبادیها، آذربایجانی‏ها و ارامنه در کنار هم زندگی می‏کردند. در سال 1813 در پی امضای معاهده گلستان، قره‏ باغ کوهستانی به انضمام سایر شهرهای شمالی رود ارس، به دولت روسیه‏ تزاری واگذار شد. پس از انحلال خانات قره باغ در سال 1822، بجای آن‏ ایالتی به نام قره باغ تشکیل شد. این ایالت در سال 1850 با تبدیل شدن به‏ بخش شوشا در ترکیب ایالت کاسپی قرار گرفت.در سال 1883 در ترکیب بخش‏ شوشا، ناحیه‏های جدیدی به نام جوانشیر و جبرائیل به وجود آمد.این‏ تقسیمات اداری قره باغ تا سال 1921 پابرجا بود.در اثنای تشکیل جمهوری‏ ارمنستان شوروی، قسمت بزرگی از قره باغ تاریخی، به نام زنگه زور در سال 1921 به این جمهوری الحاق شد. در سال 1923 نیز مناطق کوهستانی‏ قره باغ در اختیار ارامنه قرار گرفت و ارامنه در آن ساکن شدند. به این ترتیب استان خودمختار قره باغ کوهستانی معروف به ناگورنو قره باغ به وجود آمد.( امیراحمدیان،27:1372)
هنگام تشکیل جمهوری ارمنستان در سال 1920، فرمانداری ایروان و فرمانداری تفلیس نیز جزو خاک آذربایجان بود.براساس مندرجات تقویم آذربایجان، در سال 1920 کل مساحت این جمهوری‏ 67/97297 کیلومتر مربع بوده در حالی که مساحت کنونی آن 86600 کیلومتر مربع است. به عبارتی، آذربایجان مساحتی برابر 67/10697 کیلومتر مربع یا 11 درصد از اراضی خود را از دست داده است. مناطقی که از آذربایجان جدا و به ارمنستان ضمیمه شد، قسمت‏های جنوبی ارمنستان در جنوب دریاچه سوان تا مرز ایران را شامل می‏شود. و همین، سبب جدایی‏ جغرافیایی آذربایجان و نخجوان شد.این قسمت ولایت زنگه زور نام دارد که‏ درپی اجرای سیاست های استالین به خاک ارمنستان ضمیمه شد.از آنجایی که ارامنه، مسیحی بوده و با اقوام روسی شوروی سابق همبستگی دینی داشتند، همیشه دارای پایگاه محکم‏ و قوی در بین روسها بودند.بنابراین موازنه قدرت، همیشه به سود ارامنه بود.درهمین حال پارلمان ارمنستان با تصویب قانونی در تاریخ 11 سپتامبر 1989 الحاق استان خودمختار قره باغ کوهستانی واقع در خاک جمهوری‏ آذربایجان را به خاک ارمنستان اعلام کرد.این اقدام در پی تظاهرات ارامنه به‏ رهبری افراطیون ارمنی صورت گرفت. آنان خواستار بازگشت ایالت تاریخی‏ آرساخ که مدعی بودندجزو ارمنستان شرقی است به خاک ارمنستان بودند.پس از صدور اعلامیه الحاق قره باغ به ارمنستان، پارلمان آذربایجان نیز در سال 1991 خودمختاری قره باغ را لغو و اداره آن را به دولت مرکزی‏ آذربایجان واگذار کرد.از سال 1988 تاکنون درگیریهای بسیاری بین دو جمهوری بر سرمساله‏ قره باغ به وجود آمده و در نهایت سبب بروز تشنج در منطقه شده است.شاید بتوان گفت هیچ موضوعی به اندازه ی مناقشه ی قره باغ درمناسبات ژئوپلیتیکی ارمنستان با جمهوری آذربایجان و ترکیه مهم وتاثیر گذار نیست.به گونه ای که کیفیت مناسبات هر یک ازدو دولت آذربایجان وترکیه با ارمنستان می توانددرکیفیت مناسبات دو جانبه بین جمهوری آذربایجان و ترکیه نقش آفرین باشد. (ولی قلی زاده، 96:1389)
نقشه 3-2- موقعیت جغرافیایی قره باغ
منبع: armenica.org
3-1-2-3-موقعیت ارمنستان پس از فرو پاشی شوروی (سابق)

مطلب مشابه :  بررسی فرضیه اصلی