مشارکت روستاییان

دانلود پایان نامه

5-روند تحولات برنامه
های اعتبارات خرد در ایران:
هرچند کمک به همنوع قدمتی به بلندی عمر بشر دارد و انسان
ها از دیرباز به انحاء مختلف به رفع نیازهای یکدیگر مبادرت می
ورزیدند ولی روند این کمک رسانی به صورت رسمی و سازمان یافته نبوده است.
اگر بخواهیم روند تحولات کمک
های کوچک را در ایران پیگیری نماییم 3 دوره قابل تشخیص است.
1-قبل از انقلاب
2-بعد از انقلاب تا سال 1376
3- سال
های فعلی
برای آشنایی بیشتر، به بررسی هر دوره پرداخته می
شود. دوره اول، با اولین صندوق قرض
الحسنه که در سال 1348 در مسجد قدیمی لرزاده تهران به نام صندوق قرض
الحسنه ذخیره جاوید تاسیس شد، آغاز گردید.
اگرچه این صندوق با جمع آوری کمک
های افراد خیر، به نیازمندان کمک بلاعوض می
کرد، اما به مرور کمک را به عنوان سرمایه
ای در جهت پرداخت وام بدون بهره قرض
الحسنه به کار گرفت.
دوره دوم: بعد از انقلاب آغاز شد و تا سال
های اخیر ادامه یافت. در این دوره، انگیزه
های سیاسی در گسترش اعتبارات خرد جای خود را به انگیزه
های اقتصادی و کمک به محرومین داد و به سرعت به حجم آن افزوده شد.
… از سال 1364 کمیته امداد نیز با توزیع وام
های خودکفایی به منظور ایجاد اشتغال در بین خانوارهای فقیر، به عنوان یک نهاد جدید توزیع کننده اعتبارات خرد، اضافه شد و در سال 1373 نیز بانک کشاورزی، طرح حضرت زینب کبری (س) را به منظور ایجاد اشتغال در بین زنان روستایی بی
سرپرست و با کمک کمیته امداد آغاز کرد. اگرچه با گذشت زمان، اعتبارات خرد هدفمند شد، زنان سهم بیشتری نسبت به دوره قبل می
بردند و هر سال برحجم ارزش وام
های پرداختی آنان افزوده می
شد، اما در نیمه دوم این دوره تورم، اثرات منفی خود را به جای گذاشت و نه تنها از افزایش واقعی آن کاست، بلکه، فقر بیشتر جامعه، کمک
های مالی افراد خیر به صندوق
های قرض
الحسنه کاهش یافت. بطوری که برخی تعطیل شدند و این امر در حالی بود که فقر بیشتر جامعه و افزایش جمعیت، تقاضا برای وام را افزایش می
داد. با ادامه تورم و انتقال بخشی از قشرهای متوسط جامعه به قشر فقیر و همچنین افزایش بیکاری، دوره سوم آغاز شد، زیرا تقاضا برای وام افزایش یافت و این در حالی بود که بانک
ها توان تامین نیاز جامعه را نداشتند. بنابراین باید نهادهای اعتباری ایجاد می
شدند که به مشارکت مالی مردم به دلیل تضعیف قدرت مالی بانک
ها… و مشارکت اجرایی آنان به منظور جلوگیری از گسترش بخش دولتی، متکی باشد همچنین وام
ها را با شرایط سهل
تر پرداخت کند و در نهایت هدفمند باشد، تا از این طریق، اشتغال بیشتری ایجاد شود. ضرورت تحول در ساختار اعتبارات خرد، زمینه را مساعد کرد تا تلاش
هایی در ایجاد موسسات اعتباری و یا طرح
های اعتباری آغاز شود که همچنان ادامه دارد. وجود تورم و اثر منفی آن برکاهش ارزش واقعی پول که موجب کاهش ارزش واقعی اعتبارات خرد روستایی شد و همچنین افزایش فقر که با سیاست آزادسازی گسترش یافت به همراه افزایش بیکاری، موجب شد تا تقاضا برای اعتبارات خرد بیشتر شود. بنابراین ضرورت داشت تا سیاست جدیدی اتخاذ گردد. به همین دلیل، ایجاد نهادهای جدید اعتبارات خرد با ساختار متفاوت از نهادهای موجود، از سال 1376 گسترش یافت. یکی از این نهادها، صندوق مشارکت زنان روستایی می
باشد که توسط دفتر امور زنان جهاد ایجاد شده است. آثار تشکیل صندوق مشارکت زنان روستایی، استفاده بهینه از پس
اندازهای کوچک در جهت ایجاد مشاغل خانگی برای زنان و در نتیجه کاهش فقر است. همچنین وجود مشارکت که یکی از ویژگی
های صندوق می
باشد موجب افزایش روحیه مشارکت در روستا می شود و زمینه را برای همکاری بیشتر در طرح
های دیگر و جذب سریع تکنولوژی برتر مساعد می
کند که غیرمستقیم اثر فقرزدایی دارد و در نهایت رقیبی برای رباخواران در روستاست خصوصاً که رباخواری برای وام
های کوچک بیشتر رواج دارد، زیرا با سرمایه کمتر سود بیشتری را برمی
گرداندند. از طرفی برای وام گیرنده مقدور نیست به بانک
ها مراجعه کند. (خزاعی، 1381)
بطور کلی، جریان کمک دولت به روستا بعد از پیروزی انقلاب، شدت بیشتری یافت و روستاهایی که عملاً از دریافت برخی خدمات محروم شده بودند، در صف اول دریافت کمک از جهادگران و نیروهای انقلابی قرار گرفتند و روستاییان از دولت توقع توجه بیشتر و تخصیص اعتبارات بیشتری را دارند، در حالی
که دولت مشارکت اقتصادی بیشتر روستاییان را در کنار مشارکت سیاسی آنها انتظار دارد. (طالب، 1377، 6)
با نگاهی به تجارب سازمان
های «اعتبارات خرد» این سازمان
ها را نمی
توان تنها نهادی اعتباری دانست، بلکه اهداف، اولویت برنامه
های آن در ردیف سازمان
های توسعه
ای است. چراکه 3 هدف توانمندسازی، پایداری و ایجاد و گسترش فعالیت
های درآمدزا از شاخص
ترین اهداف این سازمان
ها به شمار می
رود.
در توانمندسازی که ریشه در این عقیده دارد که منابع انسانی از مهمترین عوامل توسعه است، برای مبارزه با فقر، ابتدا 
احساس خودباوری و اتکا به نفس در افراد ایجاد می
شود.
منظور از پایداری نیز، تداوم برنامه
های اعتبارات خرد است.
به همین دلیل یکی از ویژگی
های متمایزکننده برنامه
های اعتبار – پس انداز از سایر نظام
های رسمی اعتباری، مسئله پایداری است. شاخص
های پایداری در فعالیت این برنامه
ها را می
توان در مواردی چون کاهش وابستگی به منابع مالی بیرونی، کاهش هزینه
های معاملاتی و حذف نرخ
های بهره یارانه
ای نام برد.(عباس رحیمی، 1381)
منظور از گسترش فعالیت
های درآمدزا این است که برنامه
های اعتبار خرد پتانسیلهایی برای فقرزدایی، متنوع
سازی، منابع درآمدی و ایجاد اشتغال فراهم می
آورد.
متنوع
سازی منابع درآمدی منجر به ایجاد اشتغال برای وام
گیرندگان می
شوند. این اشتغال را می
توان در دو گروه طبقه
بندی کرد. اشتغال کوتاه مدت و ناپایدار که تحت عنوان فعالیت
های درآمدزا هم شناخته می
شود و اشتغال دائمی و پایدار که نه تنها باعث ایجاد اشتغال برای فرد وام
گیرنده، بلکه باعث ایجاد اشتغال برای دیگران نیز می
شود. این نوع از فعالیت
ها با عنوان کسب و کارهای خرد و کوچک هم شناخته می
شوند. اگر هدف برنامه ایجاد اشتغال پایدار باشد، بهتر است برای ارائه خدمات مالی به این گونه از فعالیت
ها تمرکز شود. این برنامه
ها برخلاف برنامه
های اعتباری گذشته، اهمیت خاصی به کارایی و پایداری می
دهند. در این راستا سعی شده وابستگی به منابع بیرونی کاهش یابد زیرا این کمک
ها ناپایدار است و در بلندمدت به دلیل تغییر در اهداف و سیاست
گذاریها نمی
توان به آن اتکاء کرد (معظمی و دیگران، 1384).
به دیگر سخن هدفهای موردنظر در واگذاری اعتبارات خرد را چنین نیز می
توان برشمرد: ایجاد فرصتی برای فعال شدن توان کاری فقرا، ایجاد زمینه برای تولید و کسب درآمد پایدار، جلوگیری از غارت کشاورزان فقیر روستایی توسط رباخواران و سلف خران محصولات کشاورزی و نهایتاً توانمندسازی فقرا بویژه زنان فقیری که از توان کار برخوردارند، اما از داشتن سرمایه و ابزار کار محرومند. اعطای اعتبارات کوچک با به فعلیت درآوردن توان کاری و مهارتهای فقرا‏ باعث به حرکت درآوردن دندانه
ای از چرخ اقتصاد ملی شده و ازتبعات محتوم فقر یعنی جهل و فساد و نابسامانی
های اجتماعی، هرچند در مقیاس کوچک خواهد کاست. در کشورهایی که از روش اعطای اعتبارات خرد همزمان با روش بسیج اجتماعی و مشارکت روستاییان در کارها استفاده کرده
اند و راه
اندازی فعالیت
ها را با مشارکت کامل خود مردم انجام داده
اند، این روش در پایدار بودن برنامه
های فقرزدایی و موفقیت آن تأثیر بسزایی داشته است. (معروفی و حمیدی، 1380، ص 12 و 11).
اگر اعتبارات در قالب برنامه منسجم و جامع براساس شرایط اقتصادی و اجتماعی بهره
بردار و براساس نیاز و توان و تقویت سطح مهارت آنها مورد توجه قرار گیرد، می
توان به اهداف فوق
الذکر رسید و تکنولوژی
 مناسب تولید و فعالیت را به همراه اعتبار موردنیاز فراهم کرد. اگرچنین عمل شود، هم اعتبار تزریق شده به فعالیت از بازدهی مطلوبی برخوردار خواهد شد و هم این که بهره
وری عوامل تولید و فعالیت را به همراه اعتبار موردنیاز فراهم کرد. در نهایت بهره
وری تولید و خدمات در سطح مورد قبولی قرار خواهد گرفت. این نگرش سیستمی و جامع می
تواند بهره
بردار را از چرخه فقر و تنگدستی نجات دهد. (رحمانی اندبیلی، 1381، 306).

مطلب مشابه :  ابزارها، نقش دین در تشریع و قانونگذاری،

فصل سوم:
1. روش تحقیق