مقاله درمورد سیستم، ترین، بیشتر

دانلود پایان نامه

کنده و با خود حمل می کنند . با توجه به لیتولوژی بستر جریان مقدار و حجم خود انتقالی متفاوت است . از مهم ترین این ویژگی ها می توان دمای توده یخ –تراکم وسرعت آنرانام برد(عبداللهی،1387،ص67)
بخشی ازاین مواد و بار یخچالی –ریزدانه است،امابخش اعظم آن شامل ذرات درشت دانه ازقبیل شن،قطعه سنگ وحتی بزرگترازآن است . بنابراین صفحات یخی موادی که با خود حمل می کنند حین انجام عمل فرسایش در مسیر راه بخشی از بار خود را ته نشین می کند . بخشی از مواد حمل شده مسیر طولانی را طی کرده و در مجاورت حواشی یخچال نهشته می شوند . حاصل این نهشته گذاری ایجاد لندفرم های توابعی از قبیل مورن ها ، دروملین ها ، اسکر ها ، کتل ها ، رسوبات دریاچه ای و دشت های یخی آبرفتی است(عسگری،1372،ص76)
2-13-3- سیستم بادی
سیستم بادی حاصل دخالت نیرویی است که از جریان هوا منشاء می گیرد . این نیرو هر اندازه باشد همیشه و در همه جا نمی تواند از نظر شکل سازی در ایجاد ناهمواری نقشی ایفا کند . همانند آبهای جاری ، بخشی از این نیرو به مصرف گرما و مالش می رسد . چنانچه در شرایط مساعد هنوز نیروی مازادی داشته باشد توانایی جابه جایی ماسه های بسیار ریزدانه را خواهد داشت . فقط در چنین شرایطی است که می توان از سیستم بادی سخن به میان آورد . آزمایش های متعدد نشان داده است که چنانچه در نواحی خشک ، سرعت بادی به حداقل 4.5 متر بر ثانیه برسد می تواند به عنوان عامل فرسایش مورد توجه باشد . از این مرحله به بعد تغییرات میزان سرعت ، تغییرات نحوه ی عملکرد سیستم بادی رابه دنبال خواهدداشت . اگرمیزان سرعت افزایش یابد سیستم در مرحله ی کاوشی قرار می گیرد . ولی در صورت کاهش سرعت ، سیستم تراکمی خواهد بود . آثار مراحل حمل و کاوش و تراکم در بیابان های نواحی خشک به فراوانی مشاهده می شوند(علائی،1384،ص47)
2-13-4-اشکال و فرایند سیستم بادی
در سطح بیابان ها ، دشت های ریگی یکی از فراوان ترین عارضه ی سیستم کاوشی باد است که درعکس های هوایی به خاطرتیرگی رنگ آنهاقابل تشخیص اند . هنگامی که طوفان ها به ذرات ماسه ای سختی مسلح باشند،براثرضربات آنهابه تدریج شیارهای موازی درمسیرحرکت بادهابه وجودمیآیندکه اصطلاح عمومی آنهایاردانگ است . در حد فاصل شیارها ، تپه های طولی نامتقارنی وجود دارد که در جهت حرکت باد کشیده شده اند . سنگ های تخریبی و تبخیری ، مناسبترین شرایط را در پیدایش یاردانگ دارا می باشند . مشخص ترین نمونه این عارضه در ایران ، در دشت مرکزی لوت وجود دارد که کلوت و کلوتک نامیده می شوند. بر اثر شدت فرسایش باد و فرسودگی های تپه ها ، اشکال قارچی شکل به وجود می آیند . قلوه سنگ های سه وجهی و حفره های متراکم کندوی زنبور عسل ، چهره های دیگری از سیستم کاوشی باد می باشند(عبداللهی،1387،ص67)
اهمیت نقش سیستم بادی ، بیشتر در چهره تراکم ماسه ها در اشکال متنوع ظاهر می شود . فراوان ترین شکل تراکم ماسه ، در پناه موانع سنگی یا گیاهی به وجود می آیند . مهم ترین این اشکال شامل : پیکان ماسه ای و نبکا در اندازه های متفاوت می باشند . مرتفع ترین نبکاهای ایران در مغرب دشت لوت و متراکم ترین آنها در جازموریان شناخته شده اند .
فراوان ترین تپه های متحرک ماسه ای ،‌پیکرا یا برخان نام دارد که بیشتر بر سطح دشت های هموار ریگی تشکیل می شود . بدنه های هلالی شکل و دو بازو در جهت بادهای مسلط دارند . حجم برخان ها متفاوت است و حداکثر آنها تا 80 متر شناخته شده است . هر اندازه حجم آن ها کوچکتر باشد جابجایی به وسیله ی باد آسانتر و سریع تر صورت میگیرد . از اتصال این عارضه برخان های مرکب دیگری تشکیل می شوند که مهم ترین آنها : برخانهای w شکل ،‌برخانهای عرضی و برخانهای طولی می باشند . برخانهای عرضی در امتداد عمود بر جهت بادهای اصلی و برخان های طولی در امتداد همین بادها شکل می گیرند . تپه های مارپیچی با راس بسیار تیز نیز وجود دارند که سیف یا شمشیر نامیده شده اند .
از تراکم انواع تپه های ماسه ای ، مجموعه های ماسه ای کوچک تا بزرگی تشکیل می شوند که در بیابان های مختلف دنیا اسامی متفاوتی دارند . این توده های ماسه ای در صحرای آفریقا ارگ ، در عربستان نفود ، در آسیای مرکزی قوم و در ایران ریگ نامیده می شوند . ریگ ها وسعت های متفاوتی دارند که از چندین کیلومتر مربع ، تا حداکثر 500000 کیلومتر مربع در عربستان شناسایی شده اند(قاهری،1378،ص90)
ریگ ها از لحاظ شکل عوارض از تنوع زیادی برخوردارند . از مهم ترین نوع این ریگها ،‌می توان از دراآ نام برد که از رشته های موازی با دالان های وسیع تشکیل شده است . اگر این دالان ها از ماسه پوشیده شده باشند آن را فیج و در صورتی که بدون ماسه باشند گاسی نامیده می شوند . بزرگترین اشکال ماسه ای را هرم های ماسه ای به وجود آورده اند که دارای قله ای تیز و بازوهای متعددی در اطراف می باشند . بین هر دو بازوی مجاور ، حفره ای نسبتا گود و مدور وجود دارد . ارتفاع این هرم ها معمولا از 300 متر تجاوز نمی کند ، اما در دشت لوت ایران ، هرم های عظیمی وجود دارند که ارتفاع آن ها از 450 متر بیشتر است وحتی درچندمورداز 470 مترنیزمتجاوزشده است . هنگامی که رشته های ماسه ای به صورت متقاطع چهارضلعی هایی بسازند،آنهاراآکله مینامند . مطالعات نشان داده اندکه تقریباتمام اشکال ماسه ای،ازبرخانهاتشکیل شده اند(محمودی،1368،ص76)

مطلب مشابه :  در بازارهای جهانی

2-13-5- سیستم رودخانه ای
2-14-ویژگی های سیستم رودخانه ای از لحاظ انرژی
در ژئومورفولوژی رودخانه ای ،‌انرژی رودخانه ها و جریانات رودخانه ای بیشتر
حائز اهمیت هستند . هر سیستمی که دارای انرژی باشد می تواند در جابه جایی آن سیستم نقش داشته باشد . رودخانه ها انرژی زیادی به خصوص در مواقع فعال شدن دارند . انرژی رودخانه ای بیشتر صرف حفر بستر ، حمل مواد و فرسایش داخلی آن می شود . انرژی رودخانه ای زمانی بیشتر می شود که سطح آب در حال حرکت نسبت به مقصد در سطحی بالاتر قرار بگیرد . بنابراین انرژی پتانسیل سیستم های رودخانه ای ، از فاصله ی عمودی آن نسبت به سطح دریا مشخص می گردد .
با کاهش اختلاف ارتفاع ، انرژی رودخانه کاهش می یابد و با افزایش ارتفاع ، انرژی رودخانه ای افزایش می یابد(محمودی،1368،ص75)
2-15- سیستم دامنه ای
2-15-1-فرآیند ها یا حرکات دامنه ای ; جابجایی مواد بر روی دامنه
محصول عوامل هوازدگی بر روی سنگ بستر ، تولید رگولیت و انواع مختلف رسوبات است که به صورت مواد منفصل در روی سطح زمین دیده می شود . نیروی کشش زمین به طور پیوسته ، تمامی مواد را به سمت پایین می کشد . سنگ بستر معمولا در محل خود ثابت می ماند ، اما محصولات هوازدگی در روی سطح دامنه ها بر اثر نیروی جاذبه از محل و موقعیت اولیه ی خود بر اثر انواع فرایند ها به موقعیت جدید جابجا می شوند . بنابراین خاک ، رگولیت و اغلب رسوبات در مقایسه با سنگ بستر در مقابل نیروی جاذبه بیشتر حساس بوده و مستعد به حرکت و جابه جایی هستند(مقیمی،1383،ص23)
انواع مختلف حرکات دامنه ای تحت کشش جاذبه رخ می دهد که در حالت کلی حرکت مواد بر اثر سنگینی نامیده می شود . موادی که بدین طریق جابجا می شود از نظر ضخامت از چند سانتیمتر تا چندین متر و از نظر میزان سرعت از یک میلی متر در سال تا بیش از یک کیلومتر در ساعت متغیر است(مقیمی،1384،ص54)
حرکات دامنه ای فرایندی مهم در تغییرات سطح زمین محسوب می شوند و عواملی در رخداد نوع و شدت آنها دخیل است که از جمله آنها می توان به شیب و مقدار آن ،‌جنس مواد تشکیل دهنده ، نوع اقلیم و وجود یا عدم وجود پوشش گیاهی اشاره کرد .

جدول شماره2-2- انواع حرکات دامنه ای بر حسب سرعت و حجم
نوع فرایند
مواد
مقدار شیب
انواع حرکات دامنه ای و ویژگیهای اساسی آنها
 
شرایط مناسب
سرعت
حجم و مقدار آب
خزش خاک
خاک و مواد ریز
خیلی ملایم
شرایطی که منجر به گسیختگی خاک شده و موجب حرکت رو به پایین آن شود ، مانند گرم و سرد شدگی یا تر و خشک شدگی
خیلی آرام
خشک
سولیفلکسیون
خاک اشباع ، شن و ماسه و سنگ هوازده
ملایم
شرایط کوهستانی و آب و هوای سرد ، در واقع جائیکه ذوب شدگی موجب خزش لایه سطحی اشباع موجود در روی زمین منجمد زیرین می شود .
آرام
اشباع
جریان گلی
گل روان همراه با شن و ماسه و قلوه سنگ
ملایم
حجم زیادی از مواد منفضل و کاملا اشباع بعد از بارندگی شدید ، که به صورت جریانی با حالت پلاستیک درآید. در نواحی خشک و نیمه خشک شایع است .
سریع
اشباع
زمین لغزه چرخشی انتقالی
توده های زیادی از سنگ و مواد منفضل
نسبتا تند
سنگ های توده ای واقع در روی سنگ های سست و اشباع
سنگهای سطحی واقع در روی سطح لغزش که در سطوح بستره و یا گسل شکل میگیرد .
آرام تا نسبتا سریع
مرطوب
افتانها یا
سقوط سنگ
سنگها و قطعات ویژه
خیلی تند
دامنه هایی که مواد سنگی آنها دارای درز و شکاف کافی بوده و بر اثر یخ زدن و ذوب شدن دچار ریزش می شود .
خیلی سریع
 
ماخذ:کاظمی،33،1383

مطلب مشابه :  کشورهای در حال توسعه، تولید ناخالص داخلی، در بازارهای جهانی

2-16- سیستم ساحلی
قلمرو فرسایش ساحلی نوار متغیری است که دریاها و دریاچه های کره زمین را در بر گرفته است . دریاها ممکن است جزر و مد داشته باشند . نواری که در اثنای مد از آب پوشیده می شود استران نام دارد. حداکثر ارتفاع مد به 20 متر نمی رسد . مجموعه ی وسعت نوار ساحلی در حدود 150000 کیلومتر مربع است . این نوار از نظر فرسایشی بسیار فعال است . مهم ترین اعمال فرسایشی شامل اعمال مکانیکی و شیمیایی و زیستی است . منشاء اعمال مکانیکی امواج و جریانهای دریایی است . بادهای نیرومندی مولد امواج و جریانهای دریایی اند . امواج فشاری به سمت ساحل به امواج آزاد تبدیل می شوند و هر یک ویژگی خاص خود را دارند . این ویژگیها از میزان سرعت و مدت وزش و پهنه ی تحت تاثیر باد حاصل می شوند . شکل ساحل و توپوگرافی زیر آب تغییرات مهمی در امواج به وجود می آورد . اگر در مسیر حرکت امواج موانعی وجود داشته باشند امواج انعکاسی به وجود می آیند . انعکاس امواج بسته به شکل مانع و زاویه ی برخورد متفاوت خواهد بود . هنگامی که امواج در ساحل در هم می شکنند نیروی فراوانی آزاد می شوند و همین نیرو عامل مهم شکل زایی در سواحل است . اگر ساحل ، دریابار داشته باشد ، آثار مکانیکی امواج با سواحل ملایم تفاوت خواهد داشت . امواج با فشار زیاد بر جدار سنگی دریابار درهم می شکنند . سپس در برگشت تحت تاثیر پدیده ی مکندگی قرار می گیرند . دخالت امواج اغلب ریزش هایی در دریابارها به وجود می آورند . امواج مسلح به رسوبهای ریز و درشت سواحل سنگی را سایش می دهند . قلمرو تخریب مکانیکی بر اثر باران امواج گاهی بر دهها متر در ورای خط ساحلی کشانده می شود . آثار امواج ، به دلیل تداوم ، بیش از سایر اعمال مکانیکی است(میرمحمودی،1384،ص19)
جریان های ساحلی نیز یکی دیگر از عوامل فرسایش دریایی اند . منشاء این جریان ها جزر و مد و امواج اند . در صورتی که امواج آب موازی ساحل باشند برگشت آنها به صورت سطحی و عمقی خواهد بود و اعمال متفاوتی را انجام می دهند . ولی چنانچه جریان امواج نسبت
به ساحل مایل باشد در امتداد ساحل حرکت می کنند . هنگام عبور آب از گذرگاههای تنگ ، سرعت رفت و برگشت افزایش می یابد . در خلیج های دهانه ای پیشروی مد دریا
با مقاومت آب های ورودی روبه رو می شود ، ولی نهایتا آنها را به سمت عقب ( بالارود ) می راند . برعکس ، در اثنای جزر ، آب بیشتر به دریا بازمی گردد . در فصل گرم ، ذوب یخ های ساحلی حجم عظیمی از آب را به دریا باز می گرداند . رفت و برگشت آبها اثر قابل توجهی در شکل زایی سواحل دارند . اثر این جریانهای محلی به مراتب بیش از اثر جریانها عمومی اقیانوس هاست .
اعمال شیمیایی و زیستی نیز در تحول سواحل نقشی به عهده دارند . فعالیت شیمیایی آب به علت وجود نمک های محلول در آن است . مهم ترین دخالت اعمال شیمیایی از طریق انحلال کربنات کلسیم و هوازدگی انجام می شود . بیشترین اثر در اثنای مد ، بر سطح استران ، بیشتر به صورت حفره های متعدد ظاهر می شود . رسوب کربنات کلسیم در داخل ماسه های ساحلی آنها را به ماسه سنگ تبدیل می کند .

دیدگاهتان را بنویسید