مهارتهای اجتماعی

دانلود پایان نامه

راس (1976) بیان میکند که یک نقص ذهنی وجود دارد که بیشتر کودکانی دارای ناتوانی در یادگیری با آن مواجهاند و آن عدم توانایی در تمرکز دقت و توجه بر مطلب مورد بحث است (عابدی، 1391). شکل 2-1 حوزههای مهارتی مرتبط با ناتوانیهای یادگیری را نشان میدهد که یکی از آنها مهارت دقت و توجه است.
زبان دریافتی و بیانی
پردازش دیداری- حرکتی
پردازش شنیداری/ صوت شناسی
پردازش دیداری
توجه
حافظه
فراشناخت
مهارتهای مطالعه و سازماندهی
مهارتهای اجتماعی
ناتوانیهای
یادگیری
شکل 2-1. حوزههای مهارتی مرتبط با ناتوانی یادگیری (اقتباس از واوریک و همکاران، 2004)
توجه به یک سری عملیات پیچیده ذهنی اطلاق میشود که شامل تمرکز کردن یا درگیر شدن نسبت به هدف، نگه داشتن یا تحمل کردن و گوش به زنگ بودن در زمانی طولانی، رمزگردانی ویژگیهای محرک و تغییر تمرکز از هدفی به هدف دیگر است (عابدی و ملکپور، 1389). وقتی فرد محرک خاصی را انتخاب میکند و خود را برای دریافت آن و ایجاد عکسالعمل معین در مقابل آن آماده میسازد در این صورت گفته میشود دقت او به سوی امر معینی جلب شده است. به عبارت دیگر، توجه عبارت است از قدرت تمرکز کافی بر کاری برای جایدهی آن در مغز و دریافت ویژگیهای اساسی محرک. دقت مقدم بر ادراک، یادگیری و تفکر است. در برخورد با عالم خارج، ابتدا ذهن و حواس ما روی امر خاصی تمرکز پیدا میکند بعد آن را ادراک نموده و نسبت به آن فهم و بصیرت پیدا میکنیم و در جریان تفکر یا حل مسئله آن را مورد استفاده قرار میدهیم. دقت یا توجه یک فعالیت روانی پایه است که به فرد امکان میدهد تا آمادگی شناختی و رفتاری دقیقی را در مقابل یک محرک یا فعالیت طولانی در خود حفظ کند و اطلاعات لازم را کسب نموده و واکنش لازم را ارائه نماید. توجه به دقیق بودن، وضوح، نو بودن، مناسب بودن محرک و همچنین میزان انگیزش فرد بستگی دارد. از نقطه نظر عصب – زیست شناختی، توجه یا دقت به وسیله فرآیند هوشیاری، تمرکز حواس، پایداری و رفتار سازگارانه حمایت میشود. دقت و توجه انتخابی به تدریج، همزمان با ناحیه پیشانی در طی سالهای اولیه کودکی رشد مییابد. توجه و دقت در تمام فرآیندهای ذهنی مورد نیاز است، همچنان که فعالیتهای ذهنی دقت را جلب مینماید. بیتوجهی و اختلال دقت و تمرکز حواس، موجب اختلالهایی در ادراک، به خاطر آوردن، تشخیص درست، یادگیری و شکل دادن به مفاهیم میگردد که این نیز موجب عملکرد پایین دانشآموز در مدرسه میشود (اهرمی و همکاران، 1390). به عبارت دیگر، یکی از فراوانترین مشکلات در میان کودکان که موجب کاهش کارایی آنان در مدرسه می گردد فقدان توجه است. البته به خاطر این که توجه معمولا در رابطه با برخی از فعالیتهای دیگر ارزیابی میشود تشخیص اجزای توجه و اندازهگیری آن مشکل است. بخشهای متعدد مغز در پردازش توجه اثر دارند که این کار را با تنظیم و اولویتبندی محرکهای پردازش شده توسط سیستم اعصاب مرکزی انجام میدهد. توجه برای عملکرد شناختی، ذهن و رفتار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا حتی کم توجهیهای کوچک هم بر یادگیری تأثیر میگذارند (عابدی و همکاران، 1391).
میزان توجه یادگیرندگان به موضوع درس از عوامل اصلی در امر آموزش و یادگیری است به طوری که بندورا تأکید میکند که مرحله ابتدایی هر یادگیری با توجه آغاز میشود و اگر توجه کافی وجود نداشته باشد یادگیری فرد خدشهدار میگردد. توجه یکی از مهمترین فعالیتهای عالی ذهن است و به تنهایی یکی از جنبههای اصلی ساختار شناختی است که در ساختار هوش، حافظه و ادراک نیز نقش مهمی دارد. نارسایی توجه یکی از هستههای اصلی ناتوانیهای یادگیری است. پژوهشها نشان دادهاند کودکان دارای اختلال یادگیری نسبت به کودکان بهنجار در جستجوی دیداری عملکرد ضعیفتری دارند. حتی بعضی از یافتهها نشان میدهد نارسایی توجه در این افراد تا سنین بزرگسالی نیز ادامه دارد (رجبی و پاکیزه، 1391). عدم توجه و حواسپرتی یک پدیده روانی است که عوارض متعددی از جمله افت در عملکردهای حرفهای و تحصیلی، افزایش احتمال بروز اختلالات روانی نظیر اضطراب و افسردگی، ناامیدی، احساس تنهایی و بی هدفی در زندگی را به دنبال دارد. حواسپرتی به عنوان یک حالت تنفر یا ناسازگاری با هر نوع تجربه تکراری مثل کار روزانه یا برخورد با افراد کسل کننده و ملالآور و بیقراری زیاد در شرایطی که رهایی از ثبات یکنواختی امکانپذیر نیست، تعریف میشود. عامل حواسپرتی، کم توجهی و نقص انگیختگی یکی از مشکلاتی که کودکان با اختلال ریاضی با آن مواجه هستند (نریمانی،1391).
استر (2003) بیان کرده است که ناتوانی یادگیری ریاضی میتواند با مشکلاتی در توجه همراه باشد. فرآیند رشد این کودکان در کسب دقت و توجه طبیعی دچار تأخیر یا وقفه شده است. هالاهان و کافمن (1994؛ به نقل از امانی و همکاران، 1391) دریافتند دانش آموزان دارای مشکلات توجه برای تکمیل تکالیف نمیتوانند به مدت کافی بر آنها تمرکز کنند، آنان فراخنای توجه کوتاهی دارند، به طور آشکار نمیتوانند محرکهای اضافی را غربال کنند، نمیتوانند در برابر محرکات نامربوط مقاومت کنند و آنان شدیدا حواس پرتاند؛ به علاوه این افراد حساس و بیشفعال هستند. مطالعه استر (2003) بر روی 8 نوجوان مبتلا به ناتوانیهای یادگیری و 8 نوجوان عادی همگن نشان داد که افراد دارای ناتوانیهای یادگیری در توجه بصری انتخابی، تغییر توجه، و توجه پایدار از عملکرد ضعیفتری برخوردار هستند. گارسیا و همکاران نشان دادند که توانایی توجه شنیداری انتخابی کودکان مبتلا به ناتوانیهای یادگیری در مقایسه با کودکان بهنجار کاهش نشان می دهد (رجبی و پاکیزه،1391). صبحی قراملکی (1375) هم در پژوهشی نشان داد که کودکان دچار اختلالات یادگیری در توجه بینایی و شنوایی و توجه انتخابی عملکرد ضعیفی دارند.
کودکان مبتلا به ناتوانیهای یادگیری پس از ورود به مدرسه با محیط و موقعیتهای پر چالش شنیداری مواجه میشوند که توجه مورد نیاز آنها را برای یادگیری تحت تاثیر قرار میدهد. تحقیقات نشان میدهد که توجه شنیداری برای یادگیری ضروری و پیش نیاز یادگیری ادراکی است. از آنجایی که توانایی توجه همراه با تمرکز مهارتی است که همه افراد به ویژه دانشآموزان برای یادگیری به آن نیاز دارند، این کودکان برای دریافت آموزش مناسب باید قادر باشند که به دستورالعملها توجه و بر روی جزییات تمرکز نمایند و یاد بگیرند که تنها محرک هدف را انتخاب کرده و از محرکهای رقابتی چشمپوشی نماید. این رویه توجه شنیداری انتخابی نامیده میشود. توجه انتخابی به ما کمک میکند تا تعداد محرکها را که در واحد زمان پردازش نموده و محدود نماییم. همچنین، از فرد انتظار میرود که توانایی تقسیم توجه بین دو یا چند ورودی، و یا به عبارتی توجه و کنترل دو یا چند وظیفه (همانند نکتهبرداری در حین گوش کردن) را نیز در یک زمان داشته باشد که این رویه را توجه شنیداری تقسیم شده مینامند (امیریانی و همکاران، 1390). افروز (1385) عواملی را که در کمیت و کیفیت دقت و توجه افراد دخیل هستند به دو دسته برونی و درونی تقسیم کرده است:
عوامل برونی دقت و توجه
تغییر و حرکت) تغییراتی که در محیط پیرامون به صورت کمی یا کیفی انجام میپذیرد بیش از یکنواختی و سکون توجه فرد را به خود جلب میکند. تغییراتی که در محرکهای سمعی و بصری ایجاد میشود موجب جلب توجه بیشتر شاگردان میگردد. اینگونه تغییرات شامل تغییر صدای معلم هم میشود.
تکرار) منظور از تکرار این است که محرک خاصی برای جلب توجه مخاطبان به صورت سمعی و بصری در فواصل معین و شرایط و موقعیتهای متفاوت تکرار میشود. مثلا معلم تعریف خلاصه موضوع خاصی را در فواصل معین و در ساعات مختلف تکرار میکند. این تکرار، توجه دانشآموزان را جلب مینماید و لذا نسبت به موضوع حساس میشوند. بدیهی است تکرار موضوع یا مساله خاص زمانی میتواند موجبات دقت بیشتر را فراهم کند که در شرایط و موقعیتهای متفاوت و با تنوع و تازگی به صورتهای مختلف صورت پذیرد.
شدت) مقصود از شدت یا قدرت، آن است که محرک ارائه شده به صورت فوقالعاده قوی توجه همگان را به خود جلب کند. صدای بلند، رنگ تند و خیره کننده، تصویر بزرگ و غیره میتواند به راحتی توجه دیگران را جلب نماید. به عنوان مثال وقتی معلمی برای آموزش بهداشت دندان یک جفت دندان مصنوعی فوقالعاده بزرگ را با خود به کلاس میبرد، به راحتی توجه همه کلاس جلب میشود.
تضاد) استفاده از رنگهای متضاد، تاریکی و روشن، اندازههای فوقالعاده بزرگ و فوقالعاده کوچک و غیره بیش از محرکهای هم آهنگ توجه ما را به خود جلب میکند.
تازگی) هر محرکی که برای ما از نظر کمی و کیفی تازگی داشته باشد، بیش از محرکهای عادی توجه ما را به خود جلب میکند.
عوامل درونی دقت و توجه

مطلب مشابه :  شاخص آزادی اقتصادی