مهارتهای اجتماعی

دانلود پایان نامه

تداوم تفکر درباره دستورالعملها
تکمیل کردن تکالیف به طور بسیار دقیق
تقسیم کردن توجه (تقسیم کردن دو تکلیف به صورت همزمان)
گوش دادن به معلم و یادداشت کردن به طور همزمان
گوش دادن به دستورالعملها و کامل کردن تکالیف به طور همزمان
سازماندهی موضوعات، فعالیتها، و زمان
به خاطر آوردن دستورالعملها
اقتباس از یادگیری ساسکاچوان، 2004
در دنیا اطلاعات بسیار زیادی برای ادراک کردن وجود دارد. در هر یک از این موقعیتها، فرد درگیر توجه انتخابی است؛ یعنی روی جنبه خاصی تمرکز نموده و جوانب دیگر را نادیده میگیرد. توجه نه تنها انتخابی است بلکه انتقالپذیر است؛ یعنی میتوان توجه را از یک محرک به محرک دیگر جابجا کرد. با این حال چندین عامل در توجه نقش دارند: انگیزش و علایق فرد، جدید بودن محرک، متفاوت و عجیب بودن، اندازه، رنگ، حرکت و آشنا یا متداول بودن محرک (سانتراک، ترجمه فیروزبخت، 1383). توجه یک پیشگوی معنادار برای مهارتهای حل مسائل ریاضی، الگوریتمها و حساب به شمار میرود (میز و کالهون، 2006). یکی از عواملی که احتمالا با اختلال ریاضی مرتبط است، اختلال نقص توجه/ بیش فعالی (ADHD) است که دربر دارنده آمادگی برای بیحوصلگی، کم توجهی و نقص انگیختگی است. بی حوصلگی یک پدیده روانی است که عوارض متعددی به همراه دارد و عمدتا با فقدان تمرکز و توجه مشخص میشود. تادمن و لر (2008) در تعریف بی حوصلگی بیان میدارد که آن یک حالت نارضایتی به محیطی است که به طور نامناسبی چالش برانگیز و بیجذبه است نسبت داده میشود، و معمولا با محدودیت توجه همراه است. وودانویچ و کاس (1990) مدعی شدهاند که در تجربه بیحوصلگی دو عامل متمایز وجود دارد: 1) تحریک بیرونی که به برانگیختگی و تنوع در محیط اطلاق میشود. 2) تحریک درونی که توصیفی از بیعلاقگی و مشکل در حفظ توجه است. سطح پایین انگیختگی یا خوابآلودگی یا بیحوصلگی منجر به کاهش عملکرد ریاضی یا هر فعالیتی که نیاز به توجه و تمرکز دارد، میشود (موحدی و همکاران، 1392). راههای مختلفی برای پی بردن به رابطه بین ADHD و ناتوانی یادگیری ریاضی وجود دارد. یکی از این روشها بررسی تلویحات رفتاری است که ADHD بر یادگیری کلاسی میگذارد. شاید کودکان دارای ADHD قادر نباشند زبان ساختاری کلاس را پردازش کنند و بنابراین در درس ریاضی نمره نیاورند. توجیه دیگر آن است که در این امر، حافظه کاری، کارکرد اجرایی، و عدم توجه و دقت نیز نقش دارند. چندین مطالعه تلاش نمودهاند تا این فرآیندهای مجزا از مولفههای شناختی مختلف را در ایجاد یک نظریه درباره این که چرا ADHD و اختلال یادگیری ریاضی تا این حد رابطه نزدیکی با یکدیگر دارند توجیه نمایند (سوانسون و بیبی- فرانکبرگر، 2004؛ فاشس و همکاران 2005؛ فاشس و همکاران، 2006). با این وجود، به نظر نمیرسد که مشکل توجه و بیش فعالی علت ناتوانی در یادگیری باشد، بلکه ممکن است ناتوانی در یادگیری زمینه را برای بی توجهی فراهم سازد. بنابراین نشانههای مشترک شامل مشکلات توجه و بیش فعالی، ناتوانی یادگیری، تحمل کم در برابر ناکامی، عزت نفس پایین، روحیه ضعیف، ضعف در مهارتهای اجتماعی و فراشناختی، پیشرفت تحصیلی کم، افزایش ترک تحصیل، و ارتقای شغلی ناچیز در هر دو گروه دیده میشود (نوری زاده و همکاران، 1391).
پژوهشها در بعد فراشناختی و خود تنظیمی حل مسئله نشان دادهاند که گروهی از دانشآموزان مبتلا به اختلال ریاضی با این که عملیات مربوط به حل مسئله را میدانند، اما به دلیل مشکلات توجهی دچار اشتباهاتی در توجه به علامتها، ستونها نوشتن کامل اعداد و مجاورت نویسی میشوند و اعدادرا جا میاندازند. بدین ترتیب سرعت و توجه برای حل مسائل ریاضی در دانشآموزان مبتلا به اختلال ریاضی به شکل معنادار نسبت به دانشآموزان عادی پایینتر است (موحدی و همکاران، 1392).
نرخ عدم دقت و توجه در کودکان دچار اختلالات یادگیری
نتایج بررسیهای مختلف نشان میدهد که ارتباط عمیقی بین ناتوانیهای ریاضی و اختلالات مربوط به توجه از قبیل بیش فعالی/ نقص توجه (ADHD) و نقص توجه (ADD) وجود دارد (میز و کالهون، 2006؛ لیون، 1996). نتایج یک بررسی نشان داد که 71 درصد کودکان دچار ADHD ناتوانیهای یادگیری دارند و 26 درصد کودکان ADHD دچار اختلال یادگیری ریاضی هستند (میز و کالهون، 2006). ضمنا، نتایج بررسی شایوتیز و همکاران (1994) بر روی 445 دانشآموز کلاس نهم نشان داد که 15 درصد کودکان دارای ناتوانی یادگیری خواندن دچار ADD هستند. گلدشتاین (1997) نیز ادعا کرد که 30 درصد کودکان دارای ناتوانی یادگیری دچار نقص توجه (ADD) هستند. نهایتا مشخص گردیده است که اختلالات توجه ناتوانیهای یادگیری را تشدید میکنند (لیون، 1996).
ادراک
واژه ادراک به معنی دانستن یا تفسیر اطلاعات میباشد؛ ادراک فرآیندی است که به واسطه آن آگاهی خود را نسبت به آنچه که در خارج از ما اتفاق میافتد افزایش میدهیم. به عبارت دیگر ادراک به عملیات روانشناختی برای کشف معنی یک حس اطلاق میشود. ادراک محرکات شنوایی، لامسه و بینایی را به صورت ساختارمند سازماندهی و سپس تعبیر و تفسیر میکند. کودکانی که ناتوانی ادراکی دارند معمولا برای تعبیر و تفسیر و پیدا کردن معنی محرکهای محیطشان دچار مشکل میشوند. انواع مختلفی از فعالیتهای ادراکی وجود دارند. در ابتدا فرد به محرکها توجه نموده، سپس به کشف محل و جهتی که محرک از آن آمده میپردازد. بعد این محرکهای خاص را از محرکهای پسزمینه جدا نموده و تمیز میدهد. ما وقتی میخواهیم محرک را دنبال کنیم مایلیم آنها را طبقهبندی کرده و به تجربیات گذشته ارتباط دهیم. هنگامی که خلل و یا نقصی در هر کدام از این فعالیتها وجود داشته باشد، پاسخ ناقص را به عنوان ناتوانی ادراکی در نظر میگیریم (محمدی و همکاران، 1388).
همان طوری که عنوان شد ادراک عبارت است از فرآیند سازماندهی و تفسیر اطلاعات حسی جهت معنا کردن آنها. در واقع مغز از طریق ادراک به احساس معنا میدهد. از نظر دیوید مار هدف ادراک، بازنمایی درونی اطلاعات بیرونی است. یک بخش مهم ادراک، مشخص کردن معنای پیامهای حسی است. پیدا کردن چنین معنایی به عوامل نزولی فراوانی مثل علائم دریافتی از بخشهای مختلف مغز، یادگیریهای قبلی، اهداف مشخص، و میزان انگیختگی او بستگی دارد. در سوی مخالف این جریان، علائم صعودی نواحی حسی نیز به بخشهای دیگر مغز کمک میکنند تا مثلا انگیختگی را حفظ کنند، موقعیت بدن را در فضای اطراف تجسم کرده یا حرکت را تنظیم کنند. البته، ادراک محرکها علاوه بر خصایص خودشان، تحت تاثیر عوامل دیگری از جمله دقت و توجه نیز هست (سانتراک، ترجمه فیروزبخت، 1383). کودکان دارای ناتوانیهای یادگیری غیر کلامی در زمینه توجه به جزئیات مشکلی ندارند اما مشکلاتی در زمینه جداکردن کل از جزء دارند. برای مثال، این کودکان ممکن است بتوانند تمام جزئیات یک خانه را توصیف کنند اما نمیتوانند موقعیت جغرافیائی خانه را درک کنند. رشد فرایند تفکر کودکان دارای ناتوانیهای یادگیری غیر کلامی به دلیل آنکه توانایی تحلیل، سازماندهی و ترکیب در این کودکان ضعیف است، به کندی صورت میگیرد. به علت عدم کنکاش در محیط، این کودکان درک ناقصی از محیط خود دارند و در نتیجه مشکلاتی در زمینه درک و فهم مکانها و موقعیتها، استدلال منطقی و حل مسئله در آنها دیده میشود. این ضعفها زمانی بیشتر بروز میکنند که فرد به تفکر عملیاتی و صوری نیازمند است (هارون رشیدی و همکاران، 1389).
اختلالات ادراکی (ناتوانی در تشخیص، تمیز دادن، و تعبیر و تفسیر حس)، به ویژه اختلالات دیداری و شنیداری، به طور سنتی توجه فراوان چندین صاحب نظر در حوزه اختلالات یادگیری را به خود جلب کردهاند. برخی از اصطلاحات رایج در این حوزه عبارتاند از: دریافت دیداری، تمیز دیداری، حافظه دیداری، تمیز شنیداری، حافظه شنیداری، و یکپارچهسازی بین حواس. آییننامه فدرال 1977 اختلالات ادراکی را در شیوههای ارزشیابی خود از اختلالات یادگیری منظور نکرده است. اما کروک شانک (1976) معتقد است که ادراک و عوامل عصب شناختی عواملی کلیدی هستند. این موضعگیری در طرح ملی درباره طبقهبندی کودکان استثنایی به سرپرستی نیکولاس هابز، که در آن کمیتهای به بررسی طبقهبندی اختلالات یادگیری پرداخت و سرانجام تعریف زیر را ارائه داد، مشهود است (به نقل از کریمی، 1384):
«اختلال خاص یادگیری عبارت است از آن دسته از کودکان در هر سنی که صرف نظر از آسیب شناسی یا عوامل دیگر، نارسایی قابل توجهی در یک جنبه از پیشرفت درسی به علت معلولیتهای ادراکی یا ادراکی- حرکتی از خود نشان میدهند. اصطلاح ادراکی چنانکه در اینجا به کار رفته است به آن دسته از فرایندهای ذهنی (عصب شناختی) مربوط میشود که از طریق آن کودک الفبای پایه صداها و شکلها را کسب میکند».
کروک شانک و ماریان فراستیگ، ناتوانیهای یادگیری را معلول مشکلات ادراکی ناشی از اختلال در کارکرد مغز و سیستم اعصاب مرکزی می دانند و عدم توانایی کپی کردن طرح های هندسی، عدم توانایی رونویسی از تخته سیاه وعدم درک تفاوت میان حروفی را که از نظرشکل به یکدیگر شباهت دارند، به عنوان شاخصهای نقص ادراکی ذکر می کنند، چرا که در تمامی این موارد لازم است فرد از طریق حس بینایی اطلاعات را دریافت کند، آنها را با اطلاعات پیشین خود تلفیق نموده و پاسخ حرکتی مناسبی را ارائه دهد (نظری و همکاران، 1392). پیرو این توصیفات، باید به یاد داشت که موضوع حس، ادراک، و حرکت در بررسی اکثر اختلالات از جمله اختلالات یادگیری از جایگاه خاصی برخوردار است. اکثر دانشآموزان دچار ناتوانیهای یادگیری با مشکلات خاصی در زمینه ادراک، به خصوص ادراک دیداری و شنیداری، مواجه میشوند. این موارد میتوانند بر توانایی نوشتن کلمات و سایر حوزههای یادگیری تاثیر منفی بگذارند. برخی از این کودکان حافظه ضعیفی دارند یا پرتحرکی و بیشفعالی از خود نشان میدهند که همه آنها بیانگر وجود اختلالاتی پنهانی در مغز هستند. این اختلالات ممکن است بر سایر گذرگاهها و راههای حسی شامل حواس شنوایی یا لامسه تاثیر گذاشته و به اختلالات دیگری منجر شوند. در مجموع، شواهد محکمی دال بر این که اختلالات یادگیری از بدکارکردیهای حواس شنوایی، کلامی، یا بینایی ناشی میشوند وجود دارد (حقیقت زاده، 2012).
نقش ادراک حسی- حرکتی
شماری از نقایص ادراکی و حسی و حرکتی نظیر مشکلاتی در زمینههای افتراق لمسی، تمیز بساوشی و مهارتهای حرکتی ظریف ممکن است در ناتوانیهای یادگیری وجود داشته باشد. کودکان دچار ناتوانیهای یادگیری غیر کلامی اغلب مشکلاتی در مهارتهای حرکتی و حسی در سمت چپ بدنشان نسبت به سمت راست نشان میدهند. آنها تقریبا همیشه مشکلاتی در تکالیفی مانند جهتیابی با انگشتان، بازشناسی شکلهای لمسی، چالاکی و سرعت در مهارتهای حرکتی ظریف از خود بروز میدهند (هارون رشیدی و همکاران، 1389). بنگور (به نقل از حقیقت زاده، 2012) در پژوهشی نشان داد که اختلال ادراکی- حسی و ادراکی- حرکتی منجر به نارساییهای گفتاری در دانشآموزان با مشکلات یادگیری میشود. یک کودک دچار ناتوانیهای یادگیری با مشکلاتی نه تنها در حوزه یادگیری، بلکه در حوزههای بسیار زیادی از جمله ادراک حسی- حرکتی مواجه میشود. در ادامه به مراحل فرایند یادگیری و مشکلات مختل کننده آن اشاره میشود (افروز، 1385).
1) ناتوانی در مرحله درون داد
ناتوانی یادگیری در مرحله درون داد ناشی از این است که اطلاعات از محیط بد ادراک میشوند. این بد ادراکی وابسته به تیزی شنوایی یا دیداری نمیباشد. بنابراین، ممکن است یک شخص با شنوایی یا بینایی کامل، ناتوانی ادراکی- دیداری یا شنیداری داشته باشد. دانشآموزان مبتلا به اختلال یادگیری در چگونگی ادراک مسائل، مشکل دارند؛ مشکلات ادراکی موجب میگردد احساس فرد یا کودک مغشوش شود و دچار دلواپسی، ناامیدی، شک و تردید گردد. شک و تردید زمانی به وجود میآید که فرد نمیتواند به ادراک خودش اعتماد و اطمینان کند. فردی که ادراکات او غیر دقیق و ناپایدار هستند و بد یاد میگیرد در ین دنیای بیثبات و غیر قابل پیشبینی زندگی میکند.
الف) ناتوانیهای ادراکی- دیداری: این مشکلات شامل معکوس کردن حروف و کلمات، مشکلات در شکل زمینه، مشکلات در توالی، جا انداختن کلمات و تکرار کلمات میباشد.
ب) ناتوانیهای ادراکی- شنیداری: این مشکلات شامل تشخیص در صداها، عدم تشخیص صدای کلمات همسان، مشکلات در شکل- زمینه، ناتوانی در پردازش صداهای دریافت شده، و کندی در پردازش اطلاعات میباشد.

مطلب مشابه :  تحلیل سلسله مراتبی