موانع اقتصاد مقاومتی

دانلود پایان نامه

از آیه این گونه استفاده می شود؛ قرآن خطاب به همه مردم، بارها نعمت های بی کران الهی را متذکر شده و به دو عامل مهم یادآوری نموده است که دربهره برداری از این نعمت ها به یکدیگر ظلم ننمایند و با استفاده بهینه از آنها مراتب شکرگزاریشان را به اثبات برسانند.
در روایات نیز به بهره وری درست از منابع تأکید شده است. حضرت علی7 در خصوص به کارگیری منابع می فرماید: « مَنْ وَجَدَمَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ » کشوری که آب وخاک دارد مع ذلک فقیر و محتاج است از رحمت خدا بدور است. این آب وخاک باید منجر به تولید شود. باید سرمایه ساز و تولید آور باشد.
3-3. کم کاری
کار، یکی از مهم ترین عوامل تولید، پیشرفت و توسعه است؛ چون بیشتر منابع مورد نیاز انسان، بدون دخالت کار نیروی انسانی قابل بهره برداری نیستند. حتّی کارایی سرمایه که یکی از عوامل تولید است، در نتیجه همراهی با کار نیروی انسانی است که در روند تولید، سودمند خواهد بود. به سخنی دیگر، جریان اقتصاد بردو محور می چرخد: طبیعت وکار. همه پیشرفت های تمدّنی و تولیدات عظیم، ره آورد کار انسان اند. شاید گفته شود امروزه نقشی که ابزار و فن آوری های پیشرفته در تولید دارند، بسیار بیشتر ازکاری است که نیروهای انسانی انجام می دهند. در پاسخ باید گفت اولاً با حذف نیروهای متخصّصی که این فن آوری ها را به کار می اندازند، هیچ نوع کارآیی برای آن ابزار متصوّرنیست. ثانیاً مگرفن آوری و ابزارهای پیشرفته، ره آورد کاربه شمارنمی آیند.
در بیشتر کشورهای درحال توسعه وکمتر توسعه یافته از تمام ظرفیّت ها و توانایی های واقعی نیروی کار استفاده کامل صورت نمی گیرد. به عبارت دیگر درکشورهای درحال توسعه وکمتر توسعه یافته، کم کاری، تنبلی و نبود احساس مسئولیّت در بین اکثریّت مردم وجود دارد. مثلاً عدّه ای چه در ادارات دولتی، چه در کارخانه ها وشرکت های خصوصی به صورت رسمی شاغلند و به نحوی خود را سرگرم کرده اند؛ امّا حضور آنها اثر معنا دار و قابل توجّهی در پیشبرد کار ندارد. گفته می شود در این نوع مشاغل بیکاری پنهان وجود دارد. در کشورهایی که بیکاری پنهان وجود دارد بهره وری نیروی کار بسیار پایین است. به این معنا که همان مقدار تولید (یا کار مفیدی) که یک نیروی کار (مثلاً کارمند) درکشور های کمتر توسعه یافته در طی یک هفته انجام می دهد، همان مقدار تولید را یک نیروی کار بهره ور ژاپنی در یک روز انجام می دهد.
باید در نظر داشته باشیم که با بهره وری پایین نیروی انسانی و کم کاری نمی توان به قله های پیشرفت و سازندگی دست یافت. این در حالی است که اسلام به شدت با بی کاری و کاهلی برخورد و آن را نکوهش می کند. برای نمونه رسول خدا9می فرمایند:«إنَّ الله یبغِضُ الصّحیحَ الفارغ لا فی شُغل الدنیا و لا فی شغل الاخره؛ خداوند آدم سالم بی کار را که نه کار دنیایی و نه به کار آخرتی مشغول باشد، دشمن می دارد.» نیز فرمود: «أَشَدُّ النَّاس حساباً یومَ القیامه المکفُّی الفارقُ إنْ کانَ الشُّغلُ مَجهَده فَالْفِراقُ مَفْسده«؛( سخت حساب ترین مردم در روز قیامت از آن انسان بی کار است؛ اگر اشتغال ما به سختی باشد، بی کاری مایه فساد است.)
3-4. وابستگی به نفت (اتکاء به تک محصولی)
کشور ایران، از لحاظ «مجموعه ذخایر نفت و گاز» در جهان اول است اما وابستگی اقتصاد کشور به درآمدهای نفتی از گذشته موجب شکل گیری یک “اقتصاد تک محصولی” شده است. درکشور ما، متأسّفانه سال هاست که همچنان نفت را به صورت خام صادر و درآمد حاصل از آن را نیز در “بودجه جاری” مصرف می کنیم.
یکی از اصلی ترین نقاط ضعف اقتصادی ما، وابستگی شدید اقتصاد ما به بودجه نفت است. که دشمن را بر آن داشته است تا به صورت ویژه بر روی آن تمرکز نماید و این نقطه ضعف را با اجرای تحریم خرید نفت ایران به تهدید جدی علیه ما تبدیل کند.
مقام معظّم رهبری مدظله العالی پیرامون موضوع نفت می فرمایند:« تا ده ها سال دیگر، دنیا محتاج نفت و گاز است؛ این یک مطلبِ مسلّم است. استکبار و قدرت هاى استکبارى می دانند که رگ حیاتشان به نفت و گاز وابسته است. آن روز که نتوانند این نفت ارزان را به دست بیاورند، آن روز که مجبور باشند براى تهیه ى نفت و گاز امتیاز بدهند و از زورگوئى دست بردارند، آن روز براى آنها مصیبت بار است.
خداوند در قرآن می فرماید: … لا یَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلیمٌ ؛« … هرگز با اصرار چیزى از مردم نمى‏خواهند. (این است مشخّصات آنها!) و هر چیز خوبى در راه خدا انفاق کنید، خداوند از آن آگاه است.» یعنی اظهار بی نیازی به دشمن در شرایطی که دشمن در تجارت و یا خرید نفت کشورهای اسلامی مانند ایران محدودیت ایجاد می کند، ما نیز باید درآمد حاصل از نفت را به بهترین نحو مصرف کرده و به جای اینکه صرف واردات کالای مصرفی و بی کیفیّت چینی کنیم باید درآمد حاصل از نفت صرف کالاهای سرمایه ای و ماشین آلات تولیدی شود.
3-5. ناامنی اقتصادی
ناامنی اقتصادی یکی از موانع اقتصاد مقاومتی است. ناامنی اقتصادی به این معناست که شرایط سیاسی، حقوقی و اجتماعی جامعه به گونه ای باشد که اعتماد فعّالان اقتصادی را به امر سرمایه گذاری و کسب و کار جلب نکنند و آنها همیشه منتظر حوادث پیش بینی ناپذیر باشند.
نبودامنیّت اقتصادی نه تنهاسبب فرارسرمایه ها ازکشورمی شود، بلکه علاقه مندان به سرمایه گذاری مولّد را از سرمایه گذاری درکارهای تولیدی دل سرد می کند و آنها رابه سمت شغل های غیر اقتصادی (غیر تولیدی) نظیر واسطه گری و… می کشاند. و همچنین روح ابتکار و خلاقیّت به تدریج نابود می گردد و سرمایه ها درکارهای غیر اقتصادی، به اصطلاح زود بازده به کار گرفته می شوند که چنین کاری در نهایت به ایجاد و گسترش تورّم و گرانی قیمت ها و رشد بی رویه خدمات و… می انجامد. قوانین سست و متغیّر از جمله عوامل ناامنی اقتصادی است. اگر قوانین، حقوق افراد فعّال در اقتصاد را تأمین نکند، آنها انگیزه ای برای کار ندارند.
علاوه بر قانون متغیّر، عامل دیگری که سبب ناامنی اقتصادی می شود، وجود حوزه قضایی ضعیف است. اگر فرض کنیم که قوانین محکم و ثابت باشد، ولی دستگاه قضایی آن قدر صلابت نداشته باشد که اختلافات اقتصادی را به خوبی حل و فصل کند و حق را به حق دار بدهد، نمی توان امنیتّی پایدار را انتظار داشت.
رسول اکرم 9فرموده است:«لاخیرَ فی… الوَطن اِلاّ مَعَ الامَنِ؛ سرزمینی که در آن امنیّت نیست، در آن خیری وجود ندارد.» امام صادق7می فرماید: «هر جا که امنیّت وجود ندارد، در آنجا زندگی گوارا نیست.»
بنابراین، امنیّت اقتصادی با تلاش و هماهنگی همه قوا و نهادها به دست می آید و نمی توان نهاد خاصّی را مسئول آن دانست.
6.3 . رباخواری
بزرگترین خطر و ضربه بر اقتصاد مقاومتی، ربا خواری است. ربا از دیدگاه اسلام، عامل عقب ماندگی و نابودی بنیان اقتصادی فرد و جامعه است.
قرآن کریم می فرماید: یَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ یُرْبِی الصَّدَقاتِ …؛ «خداوند، ربا را نابود مى‏کند و صدقات را افزایش مى‏دهد!»
«مَحق» به معنای کاستن و بی برکت ساختن است. مَحق اموال ربوی، تنها به معنای بی ارزشی معنوی آن نزدخدا، یا نابودی ثواب اخروی شخص رباخوار نیست، بلکه شامل آثاردنیوی آن نیزمی شود.
تأثیرات اجتماعی پدیده ربا و در پی آن، آثار زیانبار اقتصادی اش را می توان به صورت زیر، یاد کرد:
1-ربا درکوتاه مدت، سودهای باد آورده ای را نصیب عده ای می کند و در برابر، عده ای را به وادی فقر می افکند. تداوم این چرخه، به تدریج، شکاف اقتصادی را گسترده تر و عمیق تر می سازد که نتیجۀ طبیعی آن، کینه توزی و دشمنی میان دو طبقۀ ثروتمند و فقیر جامعه است. آتش حسرت و حسّ انتقام جویی کسانی که دارایی خود را از ربا از دست داده اند، امنیّت اجتماعی و اقتصادی جامعه را تهدید می کند و در درازمدت، بسترهای رشدِ پایدار را نابود می سازد. از این رو، در روایات، فساد، ظلم و نابودی اموال، فلسفه تحریم ربا یاد شده است.
بنابراین، تأثیر منفی ربا بر اقتصاد، به دلیل فسادانگیزی و ظالمانه بودن آن است. به دیگر سخن، ربا، به گونه ای غیر مستقیم و در درازمدت، زمینۀ رشد سالم اقتصادی را از میان می برد، هر چند به ظاهر و در اندک زمانی، موجب افزایش ثروت ربا خوار گردد؛ شاید سخن رسول خدا9اشاره به همین مطلب داشته باشد که: « الرّبا و إن کثر فإنّ عاقبته تصیر إلی قلّ؛ [درآمد] ربا هرچند فزونی گیرد، سرانجامش، کاستی است.»
2- از آثارمنفی ربا خواری، کاهش فعالیّت های تجاری، و رکود اقتصادی است. امام صادق7 در این باره می فرمایند: « إِنَّهُ‏ لَوْ کَانَ‏ الرِّبَا حَلَالًا لَتَرَکَ النَّاسُ التِّجَارَاتِ وَ مَا یَحْتَاجُونَ إِلَیْهِ فَحَرَّمَ اللَّهُ الرِّبَا لِنَفْرِالنَّاسِ عَنِ الْحَرَامِ إِلَى التِّجَارَاتِ وَ إِلَى الْبَیْعِ وَ الشِّرَاء ؛اگر ربا حلال بود، مردم فعالیّت های تجاری و تأمین نیازمندی های خود را رها می کردند، پس خداوند ربا را حرام کرد تا مردم از حرام خواری دست کشند و به تجارت و خرید و فروش روی آورند.»

مطلب مشابه :  تعلیم و تربیت مردم