موانع فرا راه انتقال فناوری و تجاری سازی آثار دانشگاهی

. موانع فرا راه انتقال فناوری و تجاری سازی آثار دانشگاهی

شناخت موانع انتقال فنآوری گامی اساسی و مبنایی به منظور قانونگذاری در خصوص تجاری‌سازی آثار دانشگاهی محسوب می‌شود. ما در این بخش برخی از مشکلات و موانع عمده و اصلی که در مسیر تجاری‌سازی تحقیقات دانشگاهی وجود دارد را توضیح و تشریح نموده‌ایم که می‌تواند راهگشای قانونگذاران در شناخت نقاط ضعف و قوت تجاری‌سازی آثار دانشگاهی باشد:

:

4-5-1. نوع تحقیق

نخستین مانع در راه انتقال فناوری از دانشگاه به صنعت مربوط به نوع تحقیق و نتایج حاصل از آن است که در دانشگاه انجام می‌شود. تنها نوع خاصی از تحقیقات که از جنبه کاربردی برخوردارند، قابلیت تجاری‌سازی دارند. در تعریفی که سازمان علم و فناوری انگلستان در سال 2001 ارائه داده است، تحقیقات به انواع زیر قابل تقسیم اند:

  • تحقیقات بنیادی صرف: این تحقیقات تنها به منظور پیشرفت علم و دانش انجام می شوند، بدون اینکه منافع بلند مدت اجتماعی یا اقتصادی آن‌ها مدنظر باشد. در جهت کاربرد این نتایج برای حل مشکلات عملی و یا انتقال این نتایج به بخش‌هایی که مسئول کاربرد این نتایج هستند، هیچ گونه تلاش مثبتی صورت نمی گیرد؛
  • تحقیقات بنیادی هدفمند: این تحقیقات با این توقع انجام می شوند که مبنایی وسیع از دانش ایجاد کنند، و شالوده‌ای باشند برای راه حل‌های مشکلات شناسایی شده یا مشکلات احتمالی جاری یا آینده؛
  • تحقیقات کاربردی استراتژیک: این تحقیقات با اهداف عملی انجام می‌شوند اما هنوز به این مرحله نرسیده‌اند که کاربردهای احتمالی آن ها به روشنی تعیین شده باشد؛
  • تحقیقات کاربردی خاص: تحقیقاتی هستند کاملا تخصصی و دارای محصولات، فرایندها، سیستم‌ها و دیگر موارد جزیی، به همان نحوی که هدف این تحقیقات است؛
  • تحقیقات استراتژیک: تحقیقاتی که از تحقیقات بنیادی صرف منشاء گرفته و تکامل پیدا کرده است و کاربردهای عملی نتایج آن محتمل و امکان‌پذیر است، اما هنوز برای منظور خاصی در نظر گرفته نشده است و یا اینکه این تحقیقات در جایی انجام می شود که جمع آوری آگاهی‌های تکنولوژیکی اصولی و پایه برای انجام اهداف گوناگونی مفید و مثمره ثمر است[106].

البته مانع نوع تحقیقات با پیشرفت علم و همچنین غیر قابل تمیز بودن تحقیقات کاربردی و بنیادی مخصوصا در حوزه هایی چون زیست پزشکی و فناوری اطلاعات کمتر شده است[6].

4-5-2. کمبود بودجه

هزینه‌هایی که برای ثبت اختراع، برآورد پتانسیل تجاری و در نهایت بازاریابی و تجاری‌سازی یک اثر نیاز است، خصوصا در کشورهای صنعتی و توسعه یافته بسیار بالاست؛ از طرف دیگرهزینه‌هایی که دانشگاه‌ها صرف انجام تحقیقات دانشگاهی می‌کنند، نیز از رقم بسیار بالایی برخوردار است. این هزینه‌ها حجم زیادی از بودجه‌هایی که دانشگاه در اختیار دارد را به خود تخصیص می‌دهد. به همین دلیل دانشگاه‌ها بعد از انجام تحقیقات و دریافت نتایج آن‌ها جهت تجاری‌سازی یافته‎‌های تحقیقات‌شان بودجه‌ای در اختیار ندارند و همین امر به عنوان یک مانع مهم در فرآیند تجاری‌سازی یافته‌های تحقیقاتی مطرح می‌شود که در دانشگاه به دست می‌آید. به منظور تقلیل این مانع سه راه‌حل ممکن پیشنهاد شده است: نخست، تشویق و ترغیب دانشگاهیان به تحقیق در حوز‍‌هایی که برای بازار ارزشمند است تا از این طریق بتوان حمایت مستقیم بخش صنعت را برای انعقاد قرارداد تحقیقات مشترک جلب کرد؛ راه‌حل دوم، جذب کمک‌های مالی از تجار و سرمایه‌گذاران متمکن که مایل‌اند شرکت‌های استارتپ برای بهره ‌آپ برای بهره‌برداری تجاری از این آثار تاسیس نمایند؛ سومین راه‌حل، حمایت مالی از سوی دولت برای ارتقاء و توسعه تحقیقات دانشگاهی با پتانسیل تجاری بالاست[6،ص429].

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه ارشد حفظ مشتری با رویکرد بازاریابی رابطه‌مند با توجه به عوامل وفاداری مشتری -پایان نامه ارشد

4-5-3. عدم وجود کارشناس

مانع دیگری که در مسیر تجاری‌سازی یافته‌های دانشگاهی وجود دارد، عدم وجود کارشناس است. وجود افراد متبحر هم از دانشگاه و هم صنعت که بتوانند موفقیت یا عدم موفقیت یک محصول را در بازار پیش‌بینی نمایند در تجاری‌سازی یک اثر نقش مهمی را ایفاء می‌نماید. شیوه افشاء اثر برای برخورداری از حمایت، اعطاء مجوز بهره‌برداری و دیگر شیوه‌های بهره‌برداری مستلزم مهارت‌های گسترده‌ای در سه حوزه اصلی تقویم و ارزیابی اختراع و قدرت و توان تجارتی آن در بازار است. مهارت‌هایی که برای افرادی که در دفتر انتقال فنآوری دانشگاه فعالیت می‌کنند، نیاز است، شامل هریک یا تمام توانایی‌های زیر می‌باشد:

  • تصمیم‌گیری در تحصیل حق‌اختراع برای اختراع: در این زمینه مسئله اصلی مربوط می شود به قابلیت تعلق حق‌اختراع، مخترع، تخمین درجه توسعه‌یافتگی اختراع و به همین نحو تمایل مخترع به درگیرشدن در توسعه بیشتر اختراع. همچنین جواب به سوالاتی درباره این موضوع که آیا تحقیقات بنیادی قابلیت تعلق حق اختراع دارند یا باید در برابر درخواست دیگران و پرداخت دستمزد پایین‌تر در دسترس دیگران قرار بگیرند؛
  • بررسی هر حمایت دیگری که به اثر تعلق می‌گیرد و مناسب آن است یا دسترسی به کارشناسان مربوطه در این زمینه؛
  • انتخاب نقطه قوت اختراع برای توسعه آن به نحوی که بشود آن را به بازار عرضه کرد؛
  • انتخاب کشورهایی که در آن‌ها حمایت از اثر باید صورت بگیرد؛
  • توسعه استراتژی مناسب بازاریابی؛
  • تصمیم‌گیری در مورد اینکه برای بهره‌برداری از اختراع مجوز بهره‌برداری بدهد یا روش‌های دیگری از قبیل شرکت‌های استارت‌آپ را انتخاب کند؛
  • توسعه برنامه‌های تجاری؛
  • استخدام پرسنل شایسته[6،ص430].

اما اغلب، دانشگاه‌ها قادر نیستند افرادی را که در این زمینه تخصص دارند، استخدام نمایند. به همین جهت هر تحقیقی حتی با توان تجارتی بالا ممکن است به نحو مطلوبی تجاری‌سازی نشود، مگر اینکه از کارشناسان خارج از دانشگاه، استفاده موثری به عمل آید. در سال 1992 هیئت دولت انگلیس به همین دلیل در طی گزارشی در مورد موسسات تحقیقاتی دولتی اعلام نمود: این یک امر غیرواقعی و غیرمعمول است که تمام موسسات تحقیقاتی جدای از گستردگی که از آن برخوردارند باور داشته باشند که بتوانند خودشان مسائل مربوط به حقوق مالکیت فکری‌شان را مدیریت کنند[6،ص431].

مطلب مشابه :   بررسی پنج عامل شخصیتی نئو (Neo PI-R)
4-5-4. ارزش پایین نتایج برخی از تحقیقات به منظور تجاری سازی

در فرآیند ثبت اختراعات دانشگاهی معمولا در نخستین مرحله مخترع گزارش اختراع خود را به دفتر انتقال فنآوری یا دفاتر مشابه آن در دانشگاه که برای مدیریت این موضوعات تاسیس شده است، می‌دهد. در مرحله دوم در تعقیب گزارش مخترع، دفتر انتقال فنآوری به همراه مخترع و یک مشاور حقوقی در تحصیل و یا عدم تحصیل حق اختراع برای فنآوری پدیدآمده، تصمیم گیری می‌نماید. اگر تصمیم مبنی بر تحصیل حق اختراع برای اختراع جدید گرفته شود، دفتر انتقال فنآوری تقاضایی را مبنی بر ثبت اختراع به نهادی که مسوول ثبت اختراع است، می‌فرستد تا اختراع به ثبت برسد[107،ص715-688]. در این مرحله(مرحله دوم) که یک فرآیند کاملا پیچیده و دشوار است، دفتر انتقال فنآوری باید با کمک کارشناسان و مشاوران از دانشگاه و خارج از دانشگاه در برآورد هزینه‌‌های که برای تجاری‌سازی اختراع لازم است در تجاری‌سازی یا عدم تجاری‌سازی اختراع تصمیم‌گیری نماید. هزینه‌های جستجوی اختراع، اطلاعات غیردقیق، و دیگر هزینه‌ها چالش‌هایی را فراروی بازاریابی و تجاری‌سازی فنآوری و دیگر موضوعات مالکیت فکری قرار می‌دهد. بر خلاف بازاری که برای کالاها و کارهای هنری وجود دارد، بازار محصولات فکری بازاری نیست که در آن به صورت نامحدود قدرت چانه‌زنی وجود داشته باشد یا از مکانیزمی همچون حراج برای تعیین سریع قیمت این محصولات استفاده کرد. به همین دلیل برای ارزیابی ارزش تجاری یک اثر باید بسیار دقیق و کارشناسانه عمل کرد تا از هزینه‌های زایدی که در تجاری‌سازی برخی از آثاری که از ارزش تجاری پایینی برخورداری هستند، جلوگیری شود. به عنوان مثال طی تحقیقی مشخص شد در حدود 3/2 از اختراعاتی که در آلمان ایجاد می‌شود ارزش تجاری‌شان پایین‌تر از این است که تجاری‌سازی شوند و در حدود کمتر از 4/1 از این اختراعات ارزششان به صورت تخمینی کمتر از 2000 دلار و در حدود 1986 دلار تعیین شده است که ارزش تجاری‌سازی ندارند[108،ص784-755].

4-5-5. عدم تمایل و یا تمایل پایین آفرینندگان آثار در جهت تجاری سازی

ذهنیت دانشگاهیان در مورد وظایف‌شان بیشتر به تحقیقات صرف گره خورده است و انتشار نتایج این تحقیقات را مربوط به بهره‌برداری تجاری از اثر و کسانی که درصدد بهره‌برداری از اثر هستند، می‌دانند[6،ص433]. در حالی که برای بهره برداری تجاری  از اثر مساعدت مخترعان و مبتکرانی که این آثار را پدید آورده‌اند و به روش و خصوصیات استفاده از اثر اشراف دارند، لازم است. تحقیقی که در این زمینه انجام گرفت، نشان داد، حداقل 71% درصد از اختراعات در صورت موفقیت تجاری‌سازی، نیازمند مساعدت هرچه بیشتر محققان دانشگاهی هستند[109،ص259-240]. اما محققان دانشگاهی به دلایلی از جمله عدم ذینفعی ، فقدان آموزش، عدم آگاهی، طولانی بودن و وقت‌گیر بودن فرآیندهای بهره برداری تجاری، رغبتی در جهت انجام این مساعدت‌ها، ندارند.