– نشانه ها و پیامدهای صبر

با توجه به آیات قرآن و احادیث می­توان نشانه­های افراد صبور را استنباط کرد. برخی از این ویژگی­ها عبارتند از:

1-فرد صبور از اشتباهات و ظلم دیگران می­گذرد و اهل گذشت است. خداوند در آیه 43 سوره شوری می­فرماید:

« کسی که صبر کند و ببخشد، کار بزرگی انجام داده است »

2-فرد صبور، هنگام مشکلات خداوند را به یاد می­آورد:

« آنها که هرگاه مصیبتی به ایشان می­رسد می­گویند: ما از آن خداییم و به سوی او بازمی­گردیم »(بقره، 155).

3-در موقعیت­های جهل و خشونت با حلم و مدارا برخورد می­کند :

« هرگز نیکی و بدی در جهان یکسان نیست، همیشه بدی خلق را به بهترین عمل پاداش ده که همان کس که گویی با تو سر دشمنی است، دوست و خویش تو گردد. به این مقام بلند کسی نمی­رسد جز آنانکه مقام صبر و ثبات یافته­اند صاحب حظّ بزرگی شدند » (فصلت، 34 و 35).

4-افراد صبور در کارها مقاومت بیشتری دارند و هر فرد صبور، کار چندین غیرصبور را انجام می­دهد:

«اى پیامبر! مومنان را به جنگ (با دشمن) تشویق کن، هر گاه بیست نفر شکیبا  از شما باشند بر دویست نفر غلبه مى کنند؛ و اگر صد نفر باشند بر هزار نفر از کسانى که کافر شدند پیروز مى گردند؛ چرا که آنها گروهى هستند که نمى فهمند » ( انفال،65).

5-فرد صبور اگر به درستی انجام کاری ایمان داشته باشد، به گفته­های بی­اساس دیگران توجه نمی­کند:

«اگر به شما خیر و نیکی برسد آنها را بد حال می کند ، و اگر بدی و ناخوشی برسد آنها بدان شاد می شوند و اگر صبر کنید و پروا پیشه کنید نیرنگ آنها هیچ زیانی به شما نمی رساند ، مسلّما خداوند به آنچه انجام می دهند ( از نظر علم و توان ) احاطه دارد» (آل­عمران،120).

6-در برابر زخم­زبان، تهمت و ناسزای افراد جاهل با بردباری برخورد می­کند :

« و در برابر آنچه دشمنان می­گویند شکیبا باش و به­طرزی شایسته از آنان دوری گزین » (مزمل،10).

7-موقع دزدیده شدن، مفقود شدن یا از بین رفتن اموالش، برخوردی منطقی دارد :

«ما بطور حتم و بدون استثناء همگی شما را یا با خوف و یا گرسنگی و یا نقص اموال و جانها و میوه ها می آزمائیم ، و تو ای پیامبر صابران را بشارت ده » (بقره،155).

8-موقع از دست دادن شغل خود خویشتن­داری می­کند و به خدا توکل می­نماید (همان آیه).

9-هنگام عبادت خداوند بیحال نیست و می­تواند مدت طولانی به عبادت بپردازد:

«همان پروردگار آسمانها و زمین با هر چه میان آنها است ، او را عبادت کن و در کار عبادتش شکیبا باش ، آیا همتائى براى او مى شناسى ؟» (مریم،65).

«کسان خود را به نماز فرمان ده و خود بر آن شکیبا باش ما از تو جویاى روزى نیستیم ما به تو روزى مى‏دهیم و فرجام [نیک] براى پرهیزگارى است » (طه،132).

10-هنگام از دست دادن عزیزان بیش از حد بیتابی نمی­کند (آیه 155 سوره بقره).

11-هنگام بیماری، خویشتن­داری خود را از دست نمی­دهد:

«تنها این که روی های خود را ( برای عبادت ) به سوی مشرق و مغرب بگردانید نیکی نیست ، و لکن نیکی حقیقی ( ایمان و رفتار ) کسی است که به خداوند و روز آخرت و فرشتگان و کتاب ( آسمانی ) و پیامبران ایمان آورد ( به مبدأ و معاد و اصول اعتقادی میان آن دو ایمان آورد ) و مال خود را با آنکه آن را دوست ( و بدان نیاز ) دارد روی محبت خدا به خویشان و یتیمان و فقیران و در راه ماندگان و سائلان و در ( راه آزادی ) بردگان بدهد و نماز را برپا دارد و زکات بپردازد ، و ( وفای ) وفاداران به پیمان خویش آن گاه که پیمان بندند و به ویژه ( استقامت ) شکیبایان در سختی مالی و ضرر جسمی و هنگام جهاد است. آنها هستند که راست گفته اند و آنها هستند که پرهیزکارند» (بقره،177).

12-هنگام فقر و تنگدستی، خویشتن­داری خود را حفظ می­کند و جزع و بیتابی نمی­کند (آیه 177 سوره بقره).

13-در برابر نیازهای فیزیولوژیک، خودکنترلی بیشتری از خود نشان می­دهد:

«و ( به یاد آرید ) زمانی که گفتید: ای موسی ، ما هرگز بر یک رقم خوراک صبر نمی کنیم ، پس پروردگار خود را در حق ما بخوان تا برای ما از آنچه زمین می رویاند از سبزی و خیار و سیر و عدس و پیازش بیرون آورد. موسی گفت: آیا شما به جای چیز بهتر چیز پست تر را می طلبید؟ ( حال که چنین است ) به شهری ( از شهرها ) فرود آیید که آنچه خواستید برای شما فراهم است. و ( مهر خواری بر پیشانی ، و خیمه ) ذلّت و نیاز بر آنها زده شد و مستحقّ خشم خدا شدند. این ( خواری ) برای آن بود که آنها همواره به نشانه های خدا کفر می ورزیدند و پیامبران خدا را به ناحق می کشتند و این ( کفر و پیامبرکشی ) به خاطر آن بود که نافرمانی کردند و پیوسته ( از حد خود ) تجاوز می نمودند» (بقره،61).

14- در موقعیت­های ترس و خوف، خویشتن­داری از خود نشان می­دهد (آیه155 سوره بقره).

15-در میدان جنگ شجاعتر از دیگران است :

« و چون با جالوت و سپاهیانش روبرو شدند گفتند: پروردگارا صبری به ما ده و قدمهایمان را استوار ساز و بر گروه کافران پیروزمان کن » (بقره،250).

16-در موقعیت­های تنش­زا می­تواند خشم خود را کنترل کند :

«همانها که در توانگری و تنگدستی، انفاق می­کنند و خشم خود را فرو می­برند و از خطای مردم درمی­گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد » (آل­عمران،134).

 

  پیامدهای صبر

برخی از پیامدهای مهم صبر عبارتند از:

1-بهره­مندی از همراهی خداوند: منظور از همراهی خدا، کمک کردن پروردگار به انسانهای صابر است، به­گونه­ای که برخی از موانع که بر سر راه آنان است برطرف شود:

« صبر پیشه کنید زیرا خداوند با صابران است »(انفال،46).

2-افزایش توانمندی و قدرت مقابله:

«اگر صد نفر از شما صبور باشد بر دویست نفر و اگر هزار نفر صبور باشند بر دوهزار نفر به اذن خدا غالب خواهند شد » (انفال،66).

3-ایمنی در برابر خشم خداوند: نقل است که داوود نبی از خدا پرسید: «پروردگارا! پاداش انسانهای غمزده­ای که به­خاطر خشنودی تو در برابر مصیبتها و ناگواری­ها صبر و مقاومت می­کند چیست؟ خداوند فرمود: بر اندام چنین بنده صابر و مقاومی جامه امان و ایمنی از خشم و غضب خود می­پوشانم و هرگز این لباس را از پیکر وی جدا نخواهم ساخت »(امین­الدوله،1387).

4-طولانی شدن عمر: داشتن مذهب و پایبندی به اعتقادات دینی به اعتقاد برخی از روانشناسان یکی از شرایط سلامت جسم و روان انسان است. امام علی (ع) می­­فرماید: «کسی که دوست دارد عمر طولانی داشته باشد باید قلب صبوری در برابر مصائب آماده کند.»

5-آسان شدن سختی­ها: صبر به انسان کمک می­کند تا تمام هدفها را نزدیک و همه سختیها را آسانتر در نظر بگیرد:

« و پس از هر دشواری گشایشی است، بلکه با هر دشواری گشایشی است » (انشراح، 5و6).

6-تسلط بر خود: انسان شکیبا هنگامیکه با مشکلی مواجه می­شود، خود را نمی­بازد. این امر سبب می شود که با رخدادهای زندگی، عاقلانه برخورد و در نتیجه با انتخاب گزینه درست ، سلامت روانی خود را تأمین نماید. به همین دلیل، هنگامیکه ابراهیم فرزند پیامبر از دنیا رفت، اشک از چشمان حضرت سرازیر شد و وقتی به ایشان گفتند: آیا تو ما را از این کار منع نکردی؟ فرمودند: این رحم است. خدا فقط به بندگانی رحم می­کند که رحم داشته باشند. چشم اشک می­ریزد و قلب محزون می­شود، ولی چیزی که پروردگار را به خشم آورد نمی­گویم (شکوهی یکتا،1387).

7-تربیت نفس: از نظر قرآن در صبر فوایدی برای تربیت نفس و تقویت شخصیت و افزایش توانایی انسان در برابر سختیها و حوادث نهفته است. رسول اکرم(ص) می­فرمایند: «حاصل بردباری، آراسته شدن به خوبی­ها، همنشینی با نیکان، ارجمند شدن، عزیز گشتن، رغبت به نیکی، نزدیک شدن به درجات عالی، گذشت، آرامش و تأنی، احسان و خاموشی است. اینها ثمره بردباری عاقل است.» (همان منبع).

8-پیدا نمودن معنی در زندگی: صبر کردن موجب می­شود که انسان از لحاظ شناختی، توجه خود را به معنای حادثه اتفاق­افتاده معطوف کند. پیدا کردن معنی در زندگی، همانطور که فرانکل معتقد است باعث می­شود که انسان معنای رنج­ها و ناگواری­ها را بداند و بتواند سختی­ها را تحمل نماید (غباری بناب،1379).

9-بهبود روابط: در زندگی روزانه، برخوردهای ناراحت­کننده زیادی با افراد متفاوت پیش می­آید که باصبر می­توان مانع آن شد و به توفیقات اجتماعی دست یافت (همان منبع).