وزارت امور خارجه

دانلود پایان نامه

بدون شک حضورایران درقفقاز جنوبی وروابط ان با همسایگان دراین منطقه به صورت کلی محدود بوده است. بجز دولت کوچک ارمنستان که تهران روابط نزدیکی با آن دارد، روابط با جمهوری آذربایجان وگرجستان تاحد مطلوب فاصله زیادی دارد، روابط نزدیک با ارمنستان نیز تاحدی به دلیل بی ثباتی اولیه وجنگ این کشور باجمهوری اذربایجان بوده است ، ایران باید قفقاز جنوبی رایک فرصت تلقی کند، نه یک چالش اما می توان گفت؛ از زمان فروپاشی اتحاد شوروی ایران تا حد زیادی از قفقاز جنوبی غافل بوده است. پتانسیل گسترش روابط با جمهوری اذربایجان قابل توجه است، درحقیقت هیچ گونه مانع مهم مهارناپذیری برای برقراری روابط نزدیک تروجودندارد. روسیه نمی خواهد تهران از حد شخصی از همکاری های اقتصادی، امنیتی و سیاسی با همسایگانش درقفقاز فراتررود، این موضوع درارتباط با ارمنستان قابل مشاهده است، اما درمقابل روابط کم وبیش نامساعد با جمهوری اذربایجان پیش ازآنکه به دلیل مخالفت عملی روسیه باشد، نبود اشتیاق وابتکار عمل واقعی از سوی ایران ارتباط دارد. جمهوری اسلامی بیشتر قفقاز جنوبی را یک نگرانی امنیتی بحساب اورده است. به عنوان مثال جمهوری اذربایجان به عنوان پایگاهی برای حمله ایالات متحده آمریکا به ایران درنظر گرفته می شود، به همین شکل فعالیت های ناتو درقفقاز جنوبی نیز مایه نگرانی ایران بوده است، ارمنستان درروابط دوجانبه خودباایران این کشور را به عنوان یک شریک اقتصادی درنظرگرفته است، نه یک خط امنیتی درحقیقت دلایل کافی وجود دارد که نپذیریم ایروان ایران راسرمایه راهبردی درزمان وقوع جنگی دیگر باجمهوری آذربایجان برسرمنطقه قرباغ می داند، اززمان استقلال ارمنستان ایران تأمین کننده کالا وهمچنین مسیرحمل ونقل حیاتی موردنیاز این کشوربرای ارتباط با دنیای خارج بوده است.(ابراهیمی،22،1390)
با وجود این حجم تجارت بین دوکشور از 200میلیون دلار فراتر نرفته است که حتی توجه به حجم اقتصاد ارمنستان نیز رقمی اندک است. به هرحال امروزه ارمنستان بیشتر نیازمندیهای خودرا از شریک های غربی اش ویا از روسیه فراهم می کند، تنها درحوزه انرژی است که ارمنستان همچنان به ایران نیاز دارد، دراین حوزه نیز مسکو تمایل ندارد ایران از حدتأمین تنها بخشی از نیازهای انرژی ارمنستان فراتر رود، هرگونه تلاش ایران که ممکن است به انتقال انرژی از راه ارمنستان به گرجستان وماورای آن منجر شود، با مانع روسیه مواجه می شود جمهوری اسلامی نباید روابط نزدیک با ایروان راهمیشگی وتضمین شده بپندارد، اقدامهای ایروان دردهه های گذشته برای تنوع بخشیدن به روابط خارجی خود، به معنای پیوندهای نزدیک تر سیاسی واقتصادی با اروپا وغرب است( عطایی، 127،1391)
به نظر می رسد اولویت های ایروان درطول این یک دهه برتضمین رشد وثبات، گسترش آرام روابط با اتحادیه اروپا وکاهش وابستگب به روسیه متمرکز بوده است، حتی درمورد ترکیه نیز نشانه هایی از بهبود روابط به چشم می خورد. درحال حاضر نشانه های شکوفایی تجارت مرزی میان ترکیه وارمنستان قابل مشاهده است، سرانجام روابط دوچانبه با همسایگانش درقفقاز به صورت گسترده ای زیر نفوذ روسیه وایالات متحده آمریکا قرار داشته، تغییر اساسی درنگرش وخط ومشی تهران نسبت به ایالات متحده آمریکا ودرپی آن روسیه پیش شرط توسعه معنادار وچشم انداز روابط دوجانبه با همسایگان درقفقاز جنوبی است .
فصل چهارم :
یافته های تحقیق
4-1-نقش ارمنستان درپیوند ایران با قفقاز
ظهور قفقاز به عنوان یک منطقه ژئوپلیتیک متمایز و مهم در عرصه سیاست جهانی، تاثیرات بسیاری بر محیط سیاسی و مناسبات منطقه ای و جهانی ایران به ارمغان آورده است.این تحولات برای ایران به عنوان یکی از همسایگان اتحاد جماهیر شوروی(سابق) بسیار با اهمیت بوده و موجب شکل گیری مرحله نوینی در سیاست منطقه ای ایران شد.در این مرحله، نه تنها ماهیت دولت های همسایه کشورمان دستخوش تغییر و تحول گردیدوبر تعداد همسایگان شمالی آن افزوده شد، بلکه مفاهیم مربوط به بررسی روابط دو جانبه ایران با همسایگان شمالی نیز رنگ دیگری به خود گرفت.به طور کلی جمهوری ارمنستان نقش موثری درپیوند ایران با قفقازدرزمینه های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دارد.از سوی دیگربه دلیل محصور شدن ارمنستان بین جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه این جمهوری( ارمنستان) می کوشد تا پیوند خود را با ایران گسترش داده و محدوده های ژئوپلیتیکی خود را بهبود بخشد.بنابراین وضعیت برای جمهوری ارمنستان وجمهوری اسلامی ایران برای همکاری و نزدیکی بیشتر مناسب است.ارمنستان ایران را قدرتی برای متوازن کردن فعالیت ترکیه قلمداد می کند. ایران نیز به سهم خود ارمنستان را عاملی برای تعدیل نفوذ سایر بازیگران دخیل در منطقه قفقاز قلمداد می کند.ایران نزدیک ترین شریک تجاری ارمنستان است و ارتباط زمینی و هوایی دو کشور طی چند سال اخیرگسترش یافته و ایران نیز به صدور کالاهای مصرفی، تامین برق و نفت ارمنستان اقدام نموده است.هم چنین کیفیت نا مناسب جاده های ارتباطی ارمنستان باعث شده تا مسیر ایران تنها مسیر قابل اعتماد برای صادرات کالا و واردات برای آن شده است. چنین موقعیتی در ایران مهمترین نقطه اتکا برای ارمنستان تبدیل گردیده است.
(شر بیانی،1387،318- 317)
در مورد ارمنستان تداوم بحران قره باغ ، باقی ماندن نیروهای نظامی و استراتژیک روسیه در ارمنستان و علایق متضاد بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در آن کشور بر حساسیت موضوع می افزاید . طی سالهای پس از استقلال ارمنستان و آذربایجان علاوه بر 42 کیلومتر مرز مشترک ایران و ارمنستان بیشتر از یکصد کیلومتر از مرز مشترک ایران و آذربایجان نیز در کنترل ارامنه قرار گرفته بود. در ایام درگیری شدید این دو همسایه سرایت درگیری های هوایی و توپخانه ای و سرازیر شدن آوارگان جنگی و سایر اثرات جنگ در مرزهای ایران تجربه شده و احتمال تکرار آن نیز هست. همچنین رویکردهای متفاوت دولت ارمنستان در مورد مناقشه قره باغ با روسیه ، در تحولات استراتژیک تاثیر بسزایی بر منافع ملی ایران خواهد داشت. لذا وقوف کامل و حساسیت تام نسبت به تحولات این کشور همسایه جهت تامین منافع ملی ایران کاملاً ضروری است. (صدیق بطائی، 1385 ،121)
درواقع جمهوری ارمنستان با محدوده سرزمین فعلی بین ترکیه و نخجوان در غرب و آذربایجان در شرق حایل شده است.این موقعیت حایل از یک سو موجب شده تا ترکیه به عنوان یکی از مهم ترین رقبای ایران در منطقه در تعقیب سیاست پان ترکسیم و گسترش نفوذ خود در آذربایجان و کشورهای آسیای مرکزی نتواند با ارتباط زمینی مستقیم و به راحتی از امکانات گسترده خود بهره گیری نماید.ارمنستان سدی در برابر این ارتباط گسترده بوده است و از سوی دیگر آذربایجان نیز برای ارتباط با نخجوان مجبور است از خاک ایران استفاده نماید.(صدیق بطائی ،1385، 122) روابط تاریخی ایران و ارمنستان یکی ازقدیمی ترین و طولانی ترین روابط میان ملت ها است. ارامنه معتقدند در طول تاریخ بهترین رفتار را از ایرانیان سراغ دارند. سابقه رابطه این دو کشور همسایه به حدود 3000 سال پیش بر می گردد. در تاریخ ارمنستان نمی توان بدون آشنایی با تاریخ ایران بطور دقیق مطالعه کرد. پس از پایان جنگ جهانی اول و استقلال ارمنستان در 28 مه 1918 روابط ارمنستان با ایران وارد مرحله ای نوین شد. ارمنستان در این زمان از ناحیه غرب مورد تهدید ترکیه قرار داشت و در شرق و بر سر مناطق قره باغ وزنگه زور در جنگ با آذربایجان بود. در مرزهای شمالی ارمنستان و گرجستان بر سر مناطق آخال کلک و سوری اختلافاتی را داشتند و در داخل ارمنستان نیز بلشویکها تلاشهایی را برای ساقط کردن حکومت جمهوری آغاز نموده بودند.به همین دلیل جمهوری ارمنستان اهمیت ویژه ای را به روابط خود با ایران داده و انتخاب و اعزام پرنس هوسپ آر نموتیان به تهران به عنوان سفیر ارمنستان در ایران نشان از اهمیتی داشت که ایروان به روابط خود با تهران می داند. (وزارت امور خارجه « موضوع ارمنستان » 1388 ،165)
4-1-1-پیوند ایران باگرجستان
کشور گرجستان به ۸ استان، یک منطقه خود مختار (اوستیای جنوبی به مرکزیت تسخینوالی) و دو جمهوری خودمختار به نام های آجاریا به مرکزیت باتومی و آبخازیا به مرکزیت سوخومی تقسیم می گردد.جمهوری گرجستان به علت برخورداری از موقعیت کلیدی در منطقه قفقاز مرکز ثقل ارتباط شرق وغرب وجنوب ، شمال منطقه بشمار می رود.سرزمین قفقاز سرزمین اقوام گوناگون با چشم اندازهای جغرافیایی متفاوت در همسایگی شمال غربی ایران قرار دارد.این کشور از دیرباز تا کنون به عنوان پل ارتباطی آسیای صغیر با قفقاز، ایران و آسیای مرکزی به ایفای نقش پرداخته است.گرجستان دروازه قفقاز به سوی غرب است و دارای نقشی در منطقه است که پس از پایان دوره جنگ سرد به اعتقاد بسیاری از سیاستمداران و دولتمردان منطقه و جهان بسیار پر اهمیت است.
جدول شماره 4-1- فهرست اسامی استان ها و مناطق خود مختار گرجستان
ردیف
استان
مرکز
مساحت km2
جمعیت)۲۰۰۲(
مناطق باستانی
۱
آبخاز(آبخازیا)
سوخومی
۸٬۶۶۰
۶۹۶٬۴۵۹
جمهوری خودمختار
۲

مطلب مشابه :  اکل مال به باطل