کرامت انسانی

دانلود پایان نامه

علامه طباطبایی با ضروری دانستن انفاق برای تعدیل ثروتهای اقتصادی جامعه می نویسد:« گذشت روزگار نظریه قرآن را تایید می کند و ثابت می کند همانگونه که قرآن فرموده تا زمانی که طبقه پایین جامعه از راه امداد رسانی و کمک به حد متوسط نزدیک نگردند و طبقه مرفه از زیاده روی و اسراف و تظاهر به جمال جلوگیری نشوند و به آن حد متوسط نزدیک نشوند بشر روی رستگاری را نخواهد دید. همه ما تمدن غرب را دیده ایم که چگونه داعیان آن بشر را به بی بند و باری در لذات مادی و افراط در لذات حیوانی واداشته اند و این باعث شده است که ثروت ها و لذات خالص زندگی مادی همه به طرف قدرت مداران و توانگران سرازیر گردد و چیزی جز محرومیت در دست اکثریت مردم جهان که همان طبقات. پایین جوامعند، نباشند.
پس از بزرگترین عواملی که این فسادها را بوجود آورده است آنکه باب انفاق به روی مردم بسته شده است و درهای ربا خواری به روی آنها گشوده شده است.
خداوند در قرآن می فرماید: « وَ لا یحْسَبَنَّ الَّذینَ یبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَیراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَیطَوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ یوْمَ الْقِیامَهِ وَ لِلَّهِ میراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبیرٌ ؛کسانی که بخل می ورزند و آنچه را خدا از فضل خویش به آنها داده است انفاق نمی کنند گمان نکنند این کار به سود آنهاست ؛ بلکه برای آنها شر است و بزودی در قیامت آنچه را نسبت به آن بخل ورزیدند همانند طوقی بر گردنشان می افکنند…..»
پس با یک بررسی مختصر در آیات نورانی قران به یک اصل مهم و سرنوشت ساز اقتصادی که سعادت و شقاوت جامعه به آن بستگی دارد دست پیدا می کنیم و آن اصل مهم این است که ثروتمندان و صاحبان سرمایه باید اهل انفاق و رسیدگی به حال محرومان و فقرا با شندتا جامعه به آسایش و رفاه نسبی دست پیدا کند چرا که اگر این اصل مورد غفلت قرار گیرد آثار شومی بر آن مترتب شده که سعادت همگان را مورد تهدید قرار می دهد.
روایتی است از امام رضا (علیه السلام) که در پاسخ فردی که از ایشان در مورد علت وجوب زکات پرسیده شد چنین فرمودند:و کتب الرّضا علىّ بن موسى صلوات اللَّه علیهما إلى محمّد بن سنان فیما کتب الیه من جواب مسائله انّ علّه الزّکاه من اجل قوت الفقراء و تحصین اموال الاغنیاء لأنّ اللَّه عزّ و جلّ کلّف اهل الصّحّه القیام بشأن اهل الزّمانه و البلوى کما قال اللَّه تبارک و تعالى‏ «لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ» «ال عمران 186» فى أموالکم اخراج الزّکاه و فى أنفسکم. .توطین النّفس على الصّبر مع ما فى ذلک من اداء شکر نعم اللَّه عزّ و جلّ و الطّمع فى الزّیاده مع ما فیه من الزّیاده و الرّأفه و الرّحمه لأهل الضّعف و العطف على اهل المسکنه و الحثّ لهم على المواساه و تقویه الفقراء و المعونه لهم على امر الدّین و هو عظه لأهل الغنى و عبره لهم
لیستدلّوا على فقراء الآخره بهم و ما لهم من الحثّ فى ذلک على الشّکر للّه تبارک و تعالى لما خوّلهم و اعطاهم و الدّعاء و التّضرّع و الخوف من ان یصیروا مثلهم فى امور کثیره فى اداء الزّکاه و الصّدقات و صله الارحام و اصطناع المعروف)
و آن حضرت صلوات اللَّه علیه در جواب مکتوب محمد نوشتند از جمله جواب مسائلى که پرسیده بود که چه حکمت است که حق سبحانه و تعالى زکات را واجب گردانیده است فرمودند که علت وجوب زکات اینست که از جهه فقراء قوتى باشد که به آن تعیش توانند کرد و اغنیاء به سبب دادن زکات مال خود را محفوظ گردانند از تلف زیرا که چون حکمت الهى اقتضا نموده که در میان خلایق غنى و فقیر بوده باشند تکلیف فرمود اهل صحت را خواه در بدن و خواه در مال به آن که برسند به احوال اهل مرض و فقر و بلاها چنانکه فرموده است که با شما معامله از مایندگان کرده مى‏شود در اموال شما و در انفس شما نسبت به اهل صحت و سلامت و نسبت به اهل فقر و زمانت اما اهل صحت در مال و بدن به آن که زکات اموال خود بیرون کنند و به فقرا و مساکین و بیماران برسانند و تعهد احوال ایشان بکنند و صبر نمایند بر دشوارى اینها بر نفس، و فقیران و بیماران بر فقر و بیمارى صبر کنند و ثواب غیر متناهى هر دو بیابند و ممکن است که آیه کریمه بعنوان لف و نشر باشد که اختیار اغنیا به دادن زکات باشد و آزمایش فقرا بر صبر و معنى اول اشمل است و اربط با آن که در دادن زکات این معنى نیز هست که بنده شکر نعمت الهى بر توانگرى کرده است چنانکه در باب حقوق خواهد آمد و معنى‏دیگر آن که به دادن زکات خود را در معرض زیادتى نعم الهى در آورده است بموجب وعده الهى مؤکد بقسم‏ «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ» یعنى قسم بذات مقدس خود یاد مى‏کنم که اگر شما شکر کنید نعمتهاى مرا هر آینه من زیاده کنم نعمتهاى خود را بر شما بحسب کم و کیف با آن که در دادن خود را زیاده گردانیده‏اید.
ابزارهای تعدیل ثروت و درآمد به گونه ای تنظیم شده است که به طور همزمان رشد مالی و اخلاقی را برای فرد و جامعه به دنبال داشته باشد. با فضیلت ترین فقیران را که به انفاق اولویت دارندکسانی می داند که کرامت انسانی را حفظ کرده و به درجه ای از عفاف و صبر رسیده باشند.
یحسَبَهُمُ الجاهِلُ أغِنیاء مِنَ التَّعفُّفَ تَعِرفُهُم بِسیماهُم لَا یسالُونَ النّاسَ إِلحافا؛از شدت خویشتن داری افراد ناآگاه آنها را بی نیاز می پندارند؛ اما آنها را از چهره هایشان می شناسی و هرگز با اصرار چیزی از مردم نمی خواهند.
حضرت علی (علیه السلام ) می فرمایند :إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ فِی أَمْوَالِ الْأَغْنِیاءِ أَقْوَاتَ الْفُقَرَاءِ وَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى الْمَالُ مَالِی وَ الْفُقَرَاءُ عِیالِی وَ الْأَغْنِیاءُ وُکَلَائِی فَمَنْ بَخِلَ بِمَالِی عَلَى عِیالِی أُدْخِلُهُ النَّارَ وَ لَا أُبَالِی.‏
خداوند واجب کرده در اموال اغنیاءقوت فقرا را و خداوند می فرماید: مال ،مال من است و فقرا عیال منند واغنیاءوکلای من. پس هرکس بخل بورزد از مال من بر خانواده ام ،او را داخل آتش خواهم کرد.
پیامبر بزرگوار اسلام فرمودند: « مَنْ أَصْبَحَ لَا یهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِینَ فَلَیسَ مِنْهُمْ وَ مَنْ سَمِعَ رَجُلًا ینَادِی یا لَلْمُسْلِمِینَ‏ فَلَمْ‏ یجِبْهُ‏ فَلَیسَ بِمُسْلِمٍ ؛ کسی که صبح کند در حالی که اهتمامی به امور مسلمین نداشته باشد پس مسلمان نیست .و کسی که بشنود صدای مسلمانی که او را به یاری می طلبد و یاریش نکند مسلمان نیست.
اما برخی پا را فراتراز این عمل خیرگذاشته و به درجات عالی تر انفاق دست پیدا می کنندکه عبارت است از:
4-2-1-برّ:
برّبه معنای نیکوکاری نسبت به نزدیکان آمده است. و در معنی صدق و طاعت و صلاح و خیر و نیز خیر دنیا و آخرت آمده است.
با این توضیح که خیر دنیا آن است که خداوند متعال هدایت و نعمت و نیکی ها را برای انسان فراهم می نماید و مراد از خیر آخرت بهره مندی آدمی از نعمت دائمی بهشت است و شخص نیکوکارنیکی را بجا و در محل مناسب آن ،اعمال می نماید خواه در وفای به عهدش باشد یا در ارتباط با بندگان خدا و خواه در ارتباط باپروردگارش. صاحب تفسیر نمونه در مورد برّ چنین بیانی دارد: برّ در اصل به معنی توسعه است . سپس در معنی نیکی ها و خوبی ها و احسان بکار رفته است. زیرا این کارها در وجود انسان محدود نمی شود وگسترش می یابد و به دیگران می رسد و آنها نیز بهره مند می شوند و برّجنبه توصیفی دارد و به معنی شخص نیکوکار است . در اصل به معنی بیابان و مکان وسیع می باشد و از آنجا که نیکوکاران روحی وسیع و گسترده دارند این واژه بر آنان اطلاق می شود.
یکی از عالی ترین غرایز انسانی وجود عواطف و احساسات در درون آدمی است . عواطف لطیفی که از عمق وجود انسان سرچشمه گرفته و به صورت انواع نیکی ها و مساعدتها تجلی پیدا می کند .چنین افرادی همیشه بخشی از زندگی و درآمد خود را به دیگران اختصاص می دهند و از انجام هرگونه خدمتی دریغ نمی کنند. آنان که پا را فراتر ازپرداخت واجبات مانند خمس و زکات و انفاق و صدقه قرار داده و به درجه والاتری از انفاق دست پیدا کرده اند که همان برّ است. اینان معتقدند هر کار نیکی که انسان در این جهان انجام دهد بی نتیجه نخواهد بود و انسان شاهد نتایج آن خواهد بود.پس کوشش برای رفع گرفتاریها و مصائب دیگران را وظیفه خود دانسته و از هیچ کاری دریغ نمی کنند.خصوصا جایی که قرار است کمک مالی به فقرا و مستمندان باشدحاضرند از راحتی خود سلب کرده و بر آرامش دیگران بیفزایند.
پس برّ جامع همه خیرات و نیکی های گسترده است. همانطورکه حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند: «جِماعُ الْخَیرِ فی اَعْمالٍ البِرِّ. همچنین در جای دیگری می فرمایند:« اِنَّ اَسْرَعَ الْخَیرِ ثَواباً الْبِرُّ؛ به را ستی کاری که پاداشش زودتر از کارهای دیگر می رسد کار نیک است.
حضرت امام سجاد علیه السلام به فرزندشان امام محمد باقر علیه السلام می فرمایند:«یا بُنَی، افْعَلِ‏ الْخَیرَ إِلى‏ کُلِّ مَنْ طَلَبَهُ مِنْکَ، فَإِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِهِ فَقَدْ أَصَبْتَ مَوْضِعَهُ، وَ إِنْ لَمْ یکُنْ مِنْ أَهْلِهِ کُنْتَ أَنْتَ مِنْ أَهْلِهِ؛ فرزندم هرکس تقاضای خیر و نیکی از تو نمود، از احسان و نیکی در باره او دریغ نکن. زیرا اگر تقاضا کننده لایق و شایستگی آن نیکی را داشته باشد تو به واقع و حقیقت دست یافته ای و اگر او شایستگی آن را نداشته باشد تو در پاسخ مثبت به تقاضای او مراتب بزرگواری و شایستگی خویش را ابراز نموده ای.» پس مشحص شد که برّ و نیکی درباره دیگران از ارزش والایی برخوردار است که در احادیث و روایات نیز به شایستگی از آن یاد شده و همگان را بر انجام آن سفارش کرده اند.
4-2-2- ایثار:
از دیگر درجات عالی انفاق، ایثار می باشد. ایثاربه معنی؛ تفضیل، محبت و گرامى داشتن دیگرى. همچنین به معنای بخشش چیزى در حالى که خود محتاج به آن باشد. در ارشاد القلوب آمده است که بزرگترین جود و سخاوت این است که انسان در حال نیاز ایثار کند. چنان که خاندان عصمت نان خود را وقت افطار ایثار کردندو شب را با گرسنگی به سر بردند و خداوند با فرستادن سوره «هل اتی» تاج کرامت بر سرشان گذاشت.
پس هر کس دارای ثروت و قدرت است بر طبق معارف اهل بیت علیهم السلام باید نسبت به دیگران از خود گذشتگی داشته باشد.و دیگران را مقدم برخود بداند . این درجه از انفاق درجه بسیار والایی است . چرا که فرد حاضر است خود نداشته باشد اما دیگران از آن برخوردار باشند.که این همان از خود گذشتگی است.

مطلب مشابه :  انتخابات ریاست جمهوری