ارتباطات میان فردی، فرایند ارتباطات، ارتباطات تبادلی

به عنوان مثال علی به رضا می گوید: « لطفاً کتاب را به من بده.» رضا به انبوه کتابها نگاه می کند و می پرسد: « کدامیکی؟» (بازخورد). علی پاسخ می دهد: « کتاب قرمزی که روی همه کتابها قرار دارد.» (تطبیق). چنین دیدگاهی، تأثیر پاسخهای گیرنده را در ارتباطات مدنظر قرار می دهد و تاحدودی فرایندی چرخه ای می باشد (ارسال و دریافت، دریافت و ارسال و …) (برکو و همکاران، 2007). اگرچه الگوهای تعاملی از الگوهای خطی پیشرفته تر بودند، اما پویایی ارتباطات انسانی را به خوبی و به طور کامل پوشش نمی دادند. این الگو دارای ضعف هایی بود؛ زیرا در آن فردی با دیگری ارتباط برقرار می کند، سپس او به نفر اول بازخورد می دهد. در این دیدگاه، توجهی به این نکته نشده است که انسان ها به طور همزمان با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند، نه به طور نوبتی. همچنین در این الگو یک نفر فرستنده است و یک نفر گیرنده، اما در واقع، هر کسی که درگیر ارتباط است، هم فرستنده پیام است و هم گیرنده پیام (وود، 1379).
طرفین ارتباط، هر زمان که امکان داشت باید تلاش نمایند با یکدیگر تعامل برقرار نمایند تا متوجه شوند ارتباط آنها تا چه حد اثربخش می باشد. برای مثال علی با ملاحظه اینکه کتابهای زیادی جلوی رضا قرار دارد می توانست بگوید: «لطفاً کتاب قرمز بالایی را به من بده.» و یا اینکه بعد از جمله اول بپرسد: « میدانی کدام کتاب را می گویم؟» و یا منتظر بماند تا رضا یکی از کتابها را بردارد و بدین نحو متوجه شود که آیا رضا منظور وی را متوجه شده است؟ و در صورتیکه رضا متوجه نشده بود پیام خاص تری ارسال کند. مدیران سازمانها، والدین و معلمان باید برای حصول اطمینان از اینکه کارمندان، مشتریان، فرزندان و دانش آموزان پیام آنها را به صورت صحیح دریافت کرده اند و می توانند به آن عمل کنند، از این مدل ارتباطی استفاده کنند(برکو و همکاران، 2007).
کانال ارتباطی
پارازیت
پارازیت
پارازیت
پارازیت
پارازیت
محیط ارتباطات
تطبیق
بازخورد
محیط ارتباطات
نمودار (2- 5): مدل تعاملی ارتباطات (ارتباطات دوسویه). اقتباس از برکو و همکاران (2007)
2-2-1-14-3- ارتباطات تبادلی:
نظریه پردازان معتقدند که ارتباطات همیشه به سادگی آنچه در مدلهای ارتباطات خطی و تعاملی مطرح می شود نیست. این دیدگاه بیان می کند که ارتباطات، تبادلی است که در آن هم منبع و هم دریافت کننده پیام نقشهای قابل معاوضه ای در فرایند ارتباطات برعهده دارند. نمودار (2-6) مدل تبادلی ارتباطات را نشان می دهد. در این مدل دوطرف رابطه به طور همزمان پیامها را مبادله می کنند. «شخص الف» پیامی را کدگذاری و ارسال می کند. «شخص ب» پس از دریافت و کدبرداری پیام، بازخورد را به صورت کدگذاری شده به شخص الف ارسال می کند. شخص الف، مجدداً بازخورد را دریافت و کدبرداری می کند. البته این گامها به صورت مجزا اتفاق نمی افتد. کدگذاری و کدبرداری ممکن است همزمان صورت گیرد. گوینده ممکن است پیامی کلامی را ارسال کند و در همان زمان بازخوردی غیرکلامی از شنونده دریافت کند(برکو و همکاران، 2007).
الگوی تبادلی الگویی دقیق و روشن است و شامل عامل زمان و سایر جنبه های ارتباط مثل پیام ها، پارازیت و میدان های تجربه می شود که ثابت نیستند و در طول زمان تغییر می کنند. الگوی تبادلی نه تنها ضعف های الگوهای قبلی را ندارد، بلکه دارای نقاط قوّت زیادی هم هست. در این الگو، بیان می شود که در ارتباطات میان فردی، همیشه پارازیت وجود دارد و بر این نکته تأکید می شود که ارتباطات میان فردی فرایندی دائم التغییر است. طرفین ارتباط لحظه ای پیام را ارسال و لحظه ای پیام را دریافت می کنند یا هر دو عمل را به طور همزمان انجام می دهند. در این الگو، نه کسی «فرستنده» و نه کسی «گیرنده» است؛ چرا که هر دو نفر پیام دهندگانی هستند که به یک اندازه در فرایند ارتباط شرکت می کنند و غالباً شرکت آن ها خودانگیخته و همزمان است(وود، 1379).
به دلیل آنکه پیام دهندگان پیوسته بر یکدیگر تأثیر می گذارند، ارتباطات میان فردی با الزام شدید اخلاقی پیوند می خورند. رفتارهای کلامی و غیرکلامی ما می توانند موجب تقویت یا تضعیف روحیه دیگران شوند؛ همان گونه که رفتارهای کلامی و غیرکلامی آنان می توانند چنین حالاتی در ما ایجاد کنند. الگوی تبادلی ارتباطات، بر پویایی های فرایند ارتباطات و نقش های چندگانه افراد، طی فرایند ارتباطات تأکید میکند (وود،2010). در این مدل ارتباطات فرایندی چندسویه است؛ رمزگذاری و رمزگشایی میتواند فورا و در یک زمان صورت گیرد و پیامها را میتوان در یک زمان ارسال و دریافت کرد (برکو و همکاران، 1987).
محیط ارتباطات