باز تولید قدرت مرجعیت از طریق وسایل ارتباطی در جامعه، ابزارها، کارگزاران مراجع در جامعه

باز تولید قدرت مرجعیت از طریق وسایل ارتباطی در جامعه، ابزارها، کارگزاران مراجع در جامعه

باز تولید قدرت مرجعیت از طریق وسایل ارتباطی در جامعه، ابزارها، کارگزاران مراجع در جامعه

این امر خود باعث می‌‌شود تا این اکثریت، اقتدار مراجع را بپذیرند. نهادینه شدن این موضوع با توجه به تاکید بر تقلید از مجتهد «زنده، دستگاه مرجعیت را به طور فعال و زنده نگه می‌دارد و حلقه‌های واسط یعنی روحانیون، مبلغان و خطیبان، مردم را با ترویج احکام شرعی و پذیرش وجوهات و فرستادن آن به مرجع دینی به دستگاه مرجعیت متصل می‌‌کند( جلیلی، 1377: 10) این امر باعث می‌شود که مراجع در همه کشور در بین توده‌های شیعه چه مردم عادی و یا کارکنان دولت اعم از نظامی ‌و غیر نظامی، نفوذ داشته باشند. یک مقایسه با جریان تقلید در دنیای اهل سنت که رهبران آنها زنده نیستند، اهمیت موضوع را کاملا روشن می‌کند‌.
آنچه که باعث موضع گیری حکومت‌های جور در مقابل مراجع می‌شود اقبال مردمی به آنها است که این مسئله در سال‌های نزدیک انقلاب اسلامی بهترین مصداق را پیدا کرد هر چند در سال‌های گذشته نیز این مسئله تا حدی صادق بود.
عالمان دین که در عصر غیبت جانشین امامان معصوم (ع)هستند، با اقتدا به آن بزرگواران در سخت‌ترین شرایط از هیچ تلاشی برای ترویج معارف اسلامی فروگذار نمی‌کردند. علی‌رغم تضییقات حکومت‌ها، کتاب نوشتند، درس دادند و تبلیغ کردند و به هر شکلی بود میراث فکری اهل بیت (ع) را نسل به نسل منتقل کردند.
شهید اول، کتاب ماندگار اللمعه الدمشقیه را در زندان نوشت. علامه امینی با تحمل رنج‌ها و مرارت‌های فراوان و مسافرت‌های طولانی، مجموعه گرانسنگ الغدیر را تألیف کرد. امام خمینی (ره) تحریرالوسیله را در ایام تبعید در ترکیه تکمیل کرد و ده‌ها و صدها نمونه دیگر از این دست می‌توان ارائه کرد که همه و همه کاشف از تلاش‌های طاقت‌فرسای علما در راه ترویج علوم دینی بوده است. این از خودگذشتگی‌ها در راه بیداری مردم، میراث گرانقدری است که در طول نهضت امام خمینی (ره) نیز با شدت بیشتری ظهور کرد.
با شروع مبارزات امام خمینی (ره) مراجع به جایگاهی که اسلام برای آنها در جامعه در نظر گرفته بود دست یافتند و مردم هم با علم به این جایگاه پشت سر آنها حرکت کردند؛ با شروع مبارزات بی‌امان امام خمینی (ره) رژیم پهلوی، عده قابل توجهی از علما، روحانیان، طلاب فاضل و نیروهای مذهبی از قشرهای مختلف، به فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی گسترده‌ای دست زدند. رژیم شاه که حکومت خود را در معرض خطر می‌دید، در صدد مقابله با این فعالیت‌ها برآمد.گروهی را تبعید کرد، عده‌ای را ممنوع‌المنبر و بسیاری را به زندان کشید و تعدادی را در گوشه‌های زندان به شهادت رساند.
اما هیچ‌یک از این ترفندها به نتیجه مطلوب نرسید. زیرا علمایی که تبعید شدند در همان تبعیدگاه فعالیت‌های فرهنگی گسترده‌ای را آغاز کردند و بدین‌ترتیب شرایط لازم برای انتشار مبانی فکری نهضت امام خمینی (ره) در میان مردم مناطق دوردست، توسط رژیم شاه فراهم شد. آنها که به سربازخانه‌ها گسیل شدند، در میان سربازان و نیروهای نظامی به روشنگری دست زدند و رسالت خود را پی گرفتند به گونه‌ای که رژیم شاه را از دستگیری طلاب برای اعزام به سربازی پشیمان ساختند (روحانی، 1381: 425).
کسانی که ممنوع‌المنبر شدند، کتاب نوشتند یا بدون استفاده از منبر، روی زمین نشسته و با مردم سخن می‌گفتند و مردم هم با توجه به تضییقات رژیم، نسبت به ایشان و سخنانشان حساسیت بیشتری پیدا کرده و بیش از پیش به نظریاتشان توجه می‌کردند.
کسانی هم که در زندان حبس شدند، از فرصت به دست آمده به خوبی بهره بردند و پیام نهضت امام را به گوش افراد و گروه‌های دیگر رساندند و از آنجا که در راه اهدافشان گرفتار شده بودند، شرایط زندان را به سادگی تحمل ‌کردند و آنان که مظلومانه به شهادت رسیدند، مجالس بزرگداشتشان که پی در پی از طرف قشرهای مختلف و با هدایت رهبران فکری نهضت امام برپا می‌شد، پایگاهی بود برای تبیین مفاسد رژیم شاه و تهییج احساسات مردم(روحانی، 1381: 425).
2-1- کارگزاران مراجع در جامعه
اهمیت یافتن موقعیت مرجعیت و بالا رفتن جایگاه و مرتبه آنها به عنوان نشانه دین در میان مردم جایگاه خاصی به مرجعیت بخشید. در این جایگاه مجتهد یا فقیه تنها یک عالم نیست، بلکه یک مرجع است، کسی که علاوه بر دانستن نصوص مقدس، از یک قوه اجتهاد برخوردار است و این قوه همان است که چندین کار متفاوت را انجام می‌دهد. در موارد تعارض، می‌کوشد به نظر واحدی برسد. در مورد حکم، تلاش می‌کند از میان احکام متصور، یک حکم قضایی را صادر کند.
اینها مناصبی است که به تدریج مجتهد جامع الشرایط مقبول العام را به مرجع تبدیل کرده و منصب مرجعیت را پدید آورد. نکته دیگر در این خصوص، تکثر مرجع در دستگاه مرجعیت شیعه و پیروی همه این فقیهان و مجتهدان از مرجع اعلا یا عام در شرایط خاصی مانند صدور احکام حکومتی یا سیاسی باعث می‌شد تا همه قدرتهای پراکنده، تمرکز یابند و اقتدار مرجعیت و روحانیت را دو چندان کنند. نمونه این امر را می‌توان در جنبش تنباکو و انقلاب اسلامی‌ دید.
مراجع شیعه در ایران هنگامیکه به مقام مرجعیت می‌رسند از مقام هدایت معنوی جامعه برخوردار می‌شوند و با توجه به درهم تنیدگی مرزهای دین و دنیا در اسلام می‌توان گفت مراجع در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی در جامعه دارای نفوذ هستند.
مرجعیت نه به عنوان یک فرد بلکه به عوان یک نهاد در جامعه مطرح است؛ این نهاد دارای عناصری سازنده متشکل از روحانیون و فضلا و شاگردان مراجع است و با عنایت به این امر که این روحانیون در ارتباط مستقی
م با مردم هستند و در مناسبت‌های مختلف مذهبی هدایت گر مردم هستند می‌توان آنها را کارگزاران مراجع در جامعه در نظر گرفت.
دایره این کارگزاران بسیار وسیع است؛ در واقع می‌توان گفت روحانیونی که در مساجد به اقامه نماز می‌پردازند و یا در مناسبت‌ها برای مردم سخنرانی می‌کنند و یا وجوهات شرعی مردم را دریافت می‌کنند و یا در مسائل زندگی روزمره مردم نظر می‌دهند و یا در امر سیاست دخالت می‌کنند و …. همگی کارگزاران مراجع تقلید هستند.
2-2- باز تولید قدرت مرجعیت از طریق وسایل ارتباطی در جامعه
توسعه رسانه‌ها و سهولت ارتباطات از قرن نوزدهم به بعد در ایران مانند تلگراف و تلفن، پست و دستگاه‌های انتشاراتی و نظایر آن در تقویت قدرت مرجعیت شیعه و آسان سازی مناسبات و ارتباطات مردمی ‌آن نقش مهمی ‌داشته است (الگار، 1359: 13- 17).
محمدحسین مظفر در کتاب تاریخ شیعه با اشاره به این موضوع می‌نویسد: «در ایام حکومت قاجاری‌ها مطابع و چاپخانه های چاپ سنگی پدید آمد و از رهگذر آن بسیاری از کتب فقهی و دینی و سایر فنون علم انتشار یافت و نفوذ مرجعیت و روحانیت تمام بلاد ایران و سرزمین این مملکت اعم از شهر و کوه و دشت و بیابان را زیر پوشش داشت.» (مظفر، 1368: 313).
قدرت روحانیت به طور عام و مرجعیت به خاص در استفاده از ابزارهای ارتباطی میان فردی و شکل دهی شبکه‌های اجتماعی نهفته است. مکتب تشیع آئین‌های جمعی بسیاری دارد که یکی از مهمترین آنها برپایی عزاداری برای امام حسین(ع) و سایر ائمه است. البته مناسبت‌های دیگری مانند عید فطر، عید غدیر، شب‌های قدر و … هم هستند که همگی اشکالی جمعی دارند و در سال‌هایی که رسانه‌های جمعی به صورتی که امروزه در اختیار ما است وجود نداشت مراجع تقلید از طریق شبکه‌ای که در میان روحانیون و شاگردان خود ایجاد کرده بودند پیام‌های مد نظر خود را به مردم منتقل می‌کردند.
یکی از بهترین مصادیق این امر فعالیت‌های امام خمینی (ره) در مبارزه با رژیم طاغوت است امام خمینی (ره) با ایجاد شبکه‌ای از شاگردان خود و روحانیون و مبلغان در سایر شهرها به ترویج افکار انقلابی خود پرداخت و با استفاده از مناسبت‌هایی که مکتب تشیع در اختیار او قرار داده بود مطالب مد نظر خود را در کمترین زمان به مردم منتقل می‌کرد.
امام به اهمیت فوق العاده وسایل ارتباطی در جریان مبارزه کاملا وقوف داشت و چون وسایل ارتباط جمعی رسمی (مطبوعات و رادیو و تلویزیون) در اختیار وی نبود، سازماندهی وسیعی از وسایل ارتباط جمعی سنتی و مردمی ایجاد کرد که وسایل ارتباط جمعی رسمی را در تنگنا قرار داد . ایشان در یکی از پیامهای خود به علما و روحانیون بستان آباد می نویسد:
… لازم است آقایان به وسیله اعلامیه و نشریه پشتیبانی خودشان را از مطالبی که ما داریم اعلام فرمایند تا بلکه بتوانیم دولت را وادار کنیم به قبول مطالب شرعی خود، در هر صورت از مجالس دعا و تذکر استفاده باید کرد … (خمینی، 1378: 201).

مدیر

داغ ترین ها

No description. Please update your profile.

~~||~~Comments Are Closed~~||~~