بررسی نقش مربی در تربیت از نظر اسلام- قسمت ۷

فایل های دانشگاهیLeave a Comment on بررسی نقش مربی در تربیت از نظر اسلام- قسمت ۷

بررسی نقش مربی در تربیت از نظر اسلام- قسمت ۷

حسین زاده، صغرا (کارشناسی ارشد، سازمان اوقاف و امور خیریه، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ۱۳۸۵)
در این نوشته به بحث و بررسی نفس و روان انسان، ویژگی و عوامل موثر در رشد و پرورش آن میپردازد، آنچه در قرآن و علوم اسلامی تحت عنوان نفس مطرح شده در علوم امروز شخصیت نام گرفته است. محقق تاثیر ایمان را بر شخصیت انسان بررسی نموده و بیان داشته که چگونه ایمان، انسان را به اعلی علیین میبرد و در نتیجه نبود آن، به اسفل السافلین سقوط میکند.
۱-۳- ضرورت تحقیق:
این تحقیق در نظر دارد نقش مربّی را در تربیت از دیدگاه دین مبین اسلام و از کتب و منابع اسلامی مورد بررسی قرار دهد.
تربیت از امور ظریفی است که صبر و حوصله و بردباری میطلبد و به زمان و فرصتهای طولانی نیاز دارد و کار یک شب و یک ماه و یک سال نیست. برای همین، یکی از صفات مهم پیامبران الهی در تربیت و تعلیم، صفت حلم و بردباری آنهاست. خداوند متعال در قرآن کریم بارها از حلم و بردباری انبیا یاد کرده و خودش را نیز با صفت حلیم بودن توصیف نموده است.
مربیان ورزیده و آگاه با یافتن ریشه های لغزش و خشکاندن آنها، به اصلاح رفتار ناهنجار متربیان اقدام
میکنند. آنان همانند پزشک حاذقی هستند که در پی علاج قطعی بیماریها می گردند، نه اینکه به مسکن های موقتی اکتفا کنند و به معالجه ناپایدار دل خوش نمایند.
ائمه اطهار در برخورد با متخلفان کاملاً منطقی و با دید روان شناسانه ابعاد قضیه را بررسی نموده و به دنبال شناسایی ریشه عصیان و نارضایتی اشخاص بوده اند. یک معلم و استاد باید توجه داشته باشد که نه تنها می تواند افراد شایسته و صالحی را تحویل جامعه دهد، بلکه می تواند افراد طالح را صالح نماید.
نقش شگفت انگیز تعلیم و تربیت در زندگی بر هر خردمندی پوشیده نیست و هرگز ضرورت آن نزد عقلا و دانشمندان مورد تردید قرار نگرفته است، چرا که تعلیم و تربیت صحیح میتواند فرد را به اوج ارزشها برساند.
۱-۴- اهداف تحقیق:
هدف از این تحقیق، بیان اهمیت ویژگی مربی در تربیت از نظر علمی و آموزشی و رفتاری و اخلاقی است. این تحقیق همچنین عوامل موفقیّت مربی در تربیت را برمی شمارد و آفات و موانع تربیت را بیان می نماید.
۱-۴-۱- هدف اصلی:
تبیین نقش مربی در تربیت از نظر اسلام.
۱-۴-۱- اهداف فرعی:
۱- ویژگی مربی در تربیت علمی و آموزشی از نظر اسلام.
۲- ویژگی مربی در تربیت اخلاقی و رفتاری از دیدگاه مکتب اسلام.
۳- شناخت عوامل موفقیّت مربی در تربیت از نظر اسلام.
۴-بررسی آفات و موانع تربیت از نظر دین مقدس اسلام.
۱-۵- سوالات تحقیق:
۱-۵-۱- سوال اصلی:
۱- نقش مربی در تربیت از نظر اسلام چیست؟
۱-۵-۲- سوالات فرعی:
۱- ویژگی علمی و آموزشی مربی از نظر اسلام چگونه است؟
۲- ویژگی اخلاقی و رفتاری مربی از نظر اسلام چگونه است؟
۳-عوامل موفقیّت مربی در تربیت از نظر اسلام کدامند؟
۴- آفات و موانع تربیت از نظر اسلام چیست؟
۱-۶- فرضیه های تحقیق:
با توجه به نوع و روش تحقیق که بررسی بنیادی اسنادی و توصیفی است این تحقیق فاقد فرضیه است.
۱-۷- روش تحقیق، گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات:
روشی که از آن در این تحقیق استفاده میشود از نوع بررسی بنیادی در اسناد و مدارک کتابخانه ای است، که ابتدا با مطالعه کتب حدیث و اخلاق و منابع اسلامی و نیز ده ها کتاب روان شناسی و تربیت، مطالب مرتبط با اهداف تحقیق، فیش برداری می گردد و سپس با مراجعه به آیات و روایات، مستندات مورد نیاز جمع آوری می شود. سپس با بهرهمندی از نکات تفسیری مفسران و دانشمندان اسلامی، تحلیل محتوایی مطالب انجام شده و در پایان، جمع بندی و تجزیه و تحلیل صورت می گیرد.
۱-۸- کاربردهای تحقیق:
یافته های این تحقیق را میتوان با عنوان « نقش مربی در تربیت» جزء برنامههای دروس عقیدتی سیاسی دانشجویان، فراگیران و مربیان مراکز آموزش ناجا قرار داد. همچنین قابل بهره برداری در موسسات آموزشی، پژوهشی و دفتر مطالعات و پژوهش ساعس می باشد و نیز می تواند الگوی عملی و کاربردی برای مراکز علمی و تربیتی به ویژه دانشگاه علوم انتظامی، معاونت تربیت و آموزش فرماندهی و عقیدتی سیاسی فرماندهی انتظامی استانها و مراکز آموزش ناجا برای جوانان درجه دار و افسر باشد.
۱-۹- مفاهیم و اصطلاحات:
۱-۹-۱- تربیت: این واژه عربی است و معنی لغوی آن عبارت است از پروراندن، پرورش دادن و ادب و اخلاق به کسی یاد دادن (معین محمد،۱۳۹۰).
تربیت مصدر باب تفعیل از ماده (ربا، یربو) به معنی رشد است و تربیت یعنی رشد دادن.
تربیت از ریشه رَبَو و یا رَبَب اشتقاق یافته است. رَبَوَ در لغت به معنای فزونی و زیادتی است. بر این اساس تربیت که مصدر باب تفعیل است به معنای فزونی و زیاد کردن، افزودن، نمو دادن، پرورش دادن و فراهم آوردن موهبات رشد یک شیئ است. در فرهنگ های لغت عرب و همچنین در فرهنگ لغات قرآن و حدیث به این معنا تصریح شده است.
بنابر این، تربیت عبارت است از رشد دادن یا فراهم کردن زمینه رشد و شکوفایی استعدادها و به فعلیت رساندن قوای نهفته در یک موجود. بدین ترتیب به انسان اختصاص ندارد و در مورد هر موجودی که قابلیت رشد داشته باشد صادق است. البته هرگاه در مورد انسان به کار رود کلیه ابعاد وجودی وی را شامل میشود. (حسینی دشتیی، ۱۳۷۶،ج۲، ص۲۵۷)
الرب فی الاصل التربیه و هو انشاء الشی حالا فحالا الی حد التمام (راغب اصفهانی،۱۳۶۲،باب تربیت)
رب در اصل تربیت است و تربیت یعنی ایجاد شی به تدریج از حالتی به حالت دیگر تا به حد تمام برسد.
در قرآن کریم واژه رَبَوَ به معنای زیادتی و فزونی در مورد اشیاء و اشخاص به کار رفته است.
وَمَا آتَیْتُم مِّن رِّبًا لِّیَرْبُوَ فِی أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا یَرْبُو عِندَ اللَّهِ (روم-۳۹)
آنچه به عنوان ربا می دهید. در اموال مردم فزونی یا به نزد خدا فزونی نمی گیرد.
راغب اصفهانی در فرهنگ لغت قرآنی خود با استناد به آیه شریفه: یَمْحَقُ اللّهُ الْرِّبَا وَیُرْبِی الصَّدَقَاتِ(بقره- ۲۷۶)(خداوند ربا را نابود می کند و صدقات را افزایش می دهد) می گوید که زیادتی و افزایش مال که به عنوان برکت مال مطرح است در ربا وجود ندارد، اما در صدقات وجود دارد.(راغب اصفهانی،۱۳۶۲،ص۱۸۷)
باید توجه داشت که فزونی و زیادتی در هر شیئ مناسب با آن باید لحاظ گردد، افزایش و زیادتی در مال به حسب کمیت است، ولی در مورد انسان علاوه بر رشد و پرورش جسم، رشد قوای معنوی و توانایی ها و استعدادهای درونی او نیز مقصود است. از دیدگاه اسلام تربیت عبارت است از: به فعلیت رساندن قوا و استعدادهای انسان و ایجاد تعادل و هماهنگی در آنها در جهت رسیدن به کمال مطلوب او، یعنی قرب به خدا. به عبارت دیگر، تربیت، متخلّق شدن به اخلاق الهی و مودّب شدن به آداب الهی است.
۱-۹-۲- تعلیم: تعلیم نیز مصدر باب تفعیل است و از ماده علم اشتقاق یافته و در لغت به معنای آموختن، آگاهانیدن و یاد دادن است.
در هر صورت تعلیم بدین معناست که متعلم از علم و آگاهی برخوردار گردد و آنچه را که پیش از این نداشته به دست آورد.(امین زاده، محمدرضا،۱۳۷۶،ص۷)
در تعریف علم سخن فراوان گفته شده و تعاریف متعددی از آن شده از جمله: ۱- انتقال دانسته ها به فراگیر ۲- فراهم آوردن زمینه ای که فراگیر از دانایی و دانش برخوردار گردد ۳- فراهم کردن زمینه برای رشد و شکوفایی قابلیت های ذهنی انسان ۴- انتقال دانایی و معلومات به دیگری تا او فرا گیرد و به معلومات خود بیفزاید ۵- انتقال مکرر دانسته ها به فراگیر، به طوری که در ذهن او اثری به وجود آید.(بهشتی محمد،۱۳۸۷، ۴۳)
بنابر این می توان گفت: تعلیم عبارت است از تلقین و انتقال معلومات به ذهن دانش آموز. معلم در دائره و حوزه وظیفه خود عمل می کند و شاگرد، گفته های او را دریافت می نماید.
تعلیم و انتقال اندوخته های علمی به دیگران از مهم ترین عبادات و واجب کفائی است. هر فرد از جامعه انسانی که دارای معارف و معلومات است باید در انتقال آن به دیگران، احساس وظیفه و مسئولیت نماید وتا وقتی که این انتقال به دیگران صورت نگیرد همه علماء و دانشمندان باید موضوع تعلیم را یک امر واجب و تکلیف الزامی تلقی نموده و در صدد ادای آن بر آیند.
در قرآن نیز تعلیم به معنای انتقال آگاهی و دانایی است:
عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ (علق- ۵) آنچه را انسان نمی دانست به او آموخت.
و در مورد حیوان نیز فرمود:
وَمَا عَلَّمْتُم مِّنَ الْجَوَارِحِ مُکَلِّبِینَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَکُمُ اللّهُ (مائده- ۴)
از آنچه برای مردمان حلال است صید حیوانات شکارگر است که به عنوان مربیان سگ های شکاری از آنچه خدایتان آموخته به آن ها تعلیم داده اید.
بنابر این، می توان گفت تعلیم تنها به انتقال آگاهی ها و معلومات ارتباط دارد، امّا تربیت همه عوامل و تمامی زمینه هایی را که می تواند در جهت پرورش و شکوفایی توانایی ها و قابلیت های آدمی موثر باشد در بر می گیرد. تعلیم علم آموزی است، ولی تربیت شامل انتقال همه توانمندی هاست.
۱-۹-۳- اخلاق: جمع خَلق یا خُلُق، به معنای روش های آدمی در کارهای روزمره و شیوه های متخذ آدمی در زندگی خویش است. (معین،محمد، ج۴،ص۱۲۱)
و لغتدان دیگری می گوید: خَلق و خُلق در اصل به یک معنا می باشند. مثل شَرب و شُرب و صَرم و صُرم، با این تفاوت که خَلق مخصوص هیأت و اَشکال و تصاویر قابل مشاهده با چشم است و خُلق در صفات اخلاقی و قوایی که فقط با بصیرت می شود به آن پی برد به کار برده می شود. (راغب اصفهانی، ۱۳۸۷،ص۲۵۴)
۱-۹-۴- اُسوَه: به معنی مقتدا و پیشوا و الگوی کار و رفتار است. (حسینی دشتی سید مصطفی،۱۳۷۶،جلد۲ ص۲۲۲)
قرآن کریم، پیامبراکرم  و ابراهیم  و پیروانش را مقتدایان نیکو معرفی نموده است(احزاب:۲۱، ممتحنه:۴).
اسوه در اصل معنی آن حالتی است که انسان به هنگام پیروی از دیگری به خود میگیرد و به تعبیر دیگر، همان تأسی کردن و اقتداء نمودن است.
جمله، (لقد کان لکم فی رسول الله اسوهٌ حسنه)، مفهومش این است که برای شما در پیامبر  تأسی و پیروی خوبی است و شما میتوانید با اقتدا کردن به او، خود را اصلاح کنید و در مسیر «صراط مستقیم» قرار بگیرید. (مکارم شیرازی، ۱۳۸۰، جلد ۱۷،ص ۲۴۳ )
۱-۹-۵- الگو: طرح و نمونه و روبری از چوب نازک یا مقوا و کاغذ و یا پارچه نازک که از روی آن چیزی را می برند و یا می سازند، نمونه، طرح. (معین محمد،۱۳۹۰،ج۱،ص۵۳)
۱-۹-۶- مربی: پرورش دهنده، تربیت کننده، پرورنده، رشد دهنده. (حسینی دشتی سید مصطفی،۱۳۷۶،جلد نهم-۲۶۱)
۱-۹-۷- نقش: نگاشتن، نگارش، نگار کردن، کندن نگین. (حسینی دشتی سید مصطفی،۱۳۷۶،ج۱۰،ص۷۲۹)
فصل دوم
اهداف و اصول
مقدمه:
در بیان اهمیّت تعلیم و تربیت همین بس که خداوند در آیات بسیاری خود را رب موجودات دانسته و پس از مقام الهویت به ربوبیت و پروردگاری خویش بر جهانیان اشاره می کند. در آیه ۱۲۹و ۱۵۱ سوره بقره مقام تربیت و رشد انسان ها را به عنوان وظیفه پیامبران و هدف بلند ایشان می شمارد و تزکیه به معنای رها سازی شخص از عناصر بازدارنده برای دست یابی به مواد و منابع رشد و نمو را از اصول دعوت و وظایف تمامی انبیاء الهی بر می شمارد.
از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی نقش مربی در تربیت از نظر اسلام می باشد، که در این فصل از تحقیق به اهداف، عناصر و اصول تربیت پرداخته و در قسمت پایانی از نظرات پنج نفر از صاحب نظران اسلامی در مسائل تربیتی استفاده گردید.
۲-۱- اهداف تربیت:
از نظر رهنمودهای اسلام، ابتدا باید انسان و ابعاد وجودی و نیروها و استعدادهای او را شناخت و آنگاه به تربیتش پرداخت. البته از آنجا که شناخت حقیقت ژرف و نامتناهی وجود انسان به طور کامل مشکل است و از سویی پرده های ستبر غرایز و مادیات، عقل آدمی را احاطه کرده و انسان نمی تواند به برنامه ریزی و تهیه قانون کاملی برای سعادت خود بپردازد، خدای متعال که آفریننده انسان و ربّ و پرورنده حقیقی اوست برنامه های تربیتی خاصی را تعیین فرموده و توسّط پیامبرانش به انسانها ابلاغ نموده است.
امام علی  به کمیل میفرماید: ای کمیل، خداوند پیامبر  را تربیت کرد و آن حضرت مرا تربیت نمود. پس من نیز اهل ایمان را تربیت نموده و آداب پسندیده را به آنها یاد میدهم. (مجلسی، محمد باقر،۱۳۸۵، ج۷۷،ص۲۶۸)
تربیت باید با برنامه دقیق و حساب شده انجام گیرد تا موفقیت آمیز و نتیجه بخش باشد. در تربیت تنها پند و اندرز کافی نیست، بلکه باید تمام شرایط به طور هماهنگ فراهم شود تا نتیجه مطلوب به بار آید.
مربی به هنگام تربیت متربیان باید به چند نکته اساسی توجه نماید:

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

 

    1. مربی باید فرد مورد تربیت را بشناسد و از ویژگی ها و رموز آفرینش جسمانی و نفسانی او آگاه باشد.

 

    1. مربی باید هدفی داشته باشد؛ یعنی در نظر بگیرد که چگونه انسانی میخواهد بسازد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Back To Top