دسترسی به منابع مقالات : بررسی چالش های حاکم بر بسته بندی فیروزه نیشابور- قسمت ۲۶

پایان نامه

دسترسی به منابع مقالات : بررسی چالش های حاکم بر بسته بندی فیروزه نیشابور- قسمت ۲۶

به صورت کلی دو نوع ذخیره استخراجی در محدوده معدن فیروزه نیشابور وجود دارد . اول فیروزه موجود در رنگ بکر و دوم فیروزه پلاسری که در اصطلاح محلی به آن « فیروزه خاکی » گفته می شود . فیروزه خاکی به صورت عمده در بخش هایی از رسوبات ناحیه جنوبی معدن فیروزه یافت می شود . این رسوبات از گذشته های دور توسط افراد محلی جهت استحصال فیروزه سنگ جوری می گشته است . ولی امروز به دلایل مختلف از جمله رونق گیری معدن اصلی تقریباً استفاده از این منابع پلاسری متوقف گشته است .
۲-۳-۲ تقسیم بندی فیروزه از لحاظ طرح و شکل ظاهری
از لحاظ طرح وشکل ظاهری به دو دسته کلی عجمی و شجری تقسیم بندی می گردد .
۱-۲-۳-۲ عجمی
تصویر۲-۲فیروزه عجمی خام (سمت راست)فیروزه عجمی به شکل نگین انگشتری (سمت چپ)
۲-۲-۳-۲ شجری
تصویر۲-۳فیروزه شجری خام (سمت راست)فیروزه شجری به شکل نگین انگشتری (سمت چپ)
۳-۳-۲ تقسیم بندی فیروزه از لحاط رنگ
یکی از اصلی ترین پارامتر ها جهت تعیین ارزش و قیمت گذاری فیروزه رنگ آن است . فیروزه های موجود در معدن نیشابور را می توان به رنگ های متفاوتی مشاهده کرد که به صورت کلی می توان آن ها را به دو دسته آبی و سبز تقسیم بندی نمود . دلیل تفاوت رنگ فیروزه وجود ناخالصی های موجود در آن است ، چراکه فیروزه خالص به خاطر دارا بودن عنصر مس آبی رنگ می باشد . ولی عناصر دیگر باعث تغییر رنگ آن می شود که مهمترین آن ها عنصر آهن می باشد . اضافه شدن این عنصر به صورت ناخالصی به کانی فیروزه باعث سبز شدن رنگ آن می شود . به علاوه رنگ فیروزه می تواند پر رنگ یا کمرنگ باشد ، چه فیروزه آبی که رنگ آن ممکن است از سفید مایل به آبی تا آبی آسمانی و نهایتاً آبی سیر باشد و چه فیروزه سبز رنگ که می تواند بین سفید مایل به سبز تا سبز چمنی و سبز لجنی تغییر رنگ داشته باشد . این تغییر رنگ عموماً به خاطر تفاوت میزان عناصر اصلی و فرعی موجود در فیروزه است . چراکه در طی فرایند جانشینی ممکن است مقدار عناصر فلزی وارد شده به ترکیب فیروزه متغیر باشد . یکی دیگر از عوامل موثر در رنگ فیروزه مقدار آب موجود در آن است . همانطور که از فرمول شیمیایی فیروزه ( مشخص است ، چهار مولکول آب در ترکیب شیمیایی ان دیده می شود که به آن آب تبلور گفته می شود . اگر مقدار این آب در اثر تبخیر کم شود فیروزه به میزان قابل توجهی کمرنگتر می گردد به همین دلیل است که فیروزه استخراجی از معدن پس از خروج از تونل که محیطی مرطوب است کم رنگ تر از زمان استخراج خود می شود و اگر هر چند وقت یک بار فیروزه را مرطوب کنیم بسیار پررنگتر و زیبا تر خواهد بود .
تصویر۲-۴ چند نمونه فیروزه خام و تراشیده به رنگ سبز
تصویر ۲-۵ چند نمونه فیروزه خام و تراشیده به رنگ آبی
۴-۳-۲ تقسیم بندی فیروزه از لحاظ کیفیت و ارزش اقتصادی سنگ خام فیروزه
به صورت کلی سنگی که از معدن فیروزه استخراج می شود ، قبل از فروش از لحاظ ارزش اقتصادی تقسیم بندی می گردد . در این مرحله سنگ از نظر نوع ماده معدنی و ارزش اقتصادی آن به دسته های مختلف تقسیم می گردد تا قیمت گذاری و فروش آن آسان تر و منصفانه تر انجام شود . در این تقسیم بندی سنگ خام فیروزه به شش گروه تفکیک می شود.
۱-۴-۳-۲ عجمی
تصویر ۲-۶ ﭼﻨﺪ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻓﻴ ﺮوزه ﻋﺠﻤ ﻲ اﺳﺘﺨﺮاﺟ ﻲ از ﻣﺤﺪوده ﭼﺎه آﺑﺪار
۲-۴-۳-۲ چغاله
تصویر۲-۷ﭼﻐﺎﻟﻪ ﻫﺎ ی ﻣﺤﺪوده ﻏﺎر دم دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪ ی ﺷﺪه و آﻣﺎده ﻋﺮﺿﻪ ﺑﻪ ﺑﺎزار
۳-۴-۳-۲ سنگ رگه دار
تصویر ۲-۸ ﺳﻨﮓ ﻫﺎ ی رﮔﻪ دار اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه از ﻣﺤﺪوده ﺗﻮﻧﻞ زاک
۴-۴-۳-۲ توفال
تصویر ۲-۹ دو ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺗﻮﻓﺎل اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﺪه از ﻣﺤﺪوده ﭼﺎه آﺑﺪار
۵-۴-۳-۲ شکوفه و خزامه
پس از این که فرایند تقسیم بندی سنگ خام فیروزه به اتمام رسید ، مقداری از قطعات فیروزه که چه در زمان استخراج و چه در زمان دسته بندی شکسته و ریز دانه شده اند ، بر جا می ماند . این فیروزه ها توسط الک ههای مخصوص که اندازه تقریبی آن ها تا ماش است الک می شود . به فیروزه های درشت تری که برای الک باقی می مانند « شکوفه » و به فیروزه های ریز تری که از الک رد می شوند « خزامه » گفته می شود . لازم به یاد آوری است که از این فیروزه های ریز دانه جهت تهیه صنایع دستی مختلف مانند تابلوهای خطاطی با فیروزه استفاده می شود .
۵-۳-۲ تقسیم بندی فیروزه از لحاظ کار استخراجی آن
از گذشته های دور در معدن فیروزه نیشابور رسم بر آن بود که فیروزه استخراجی از هر جبهه کار به صورت جداگانه دسته بندی گشته و به فروش برسد . به احتمال فراوان این مساله به خاطر تفاوت موجود در نگ و بافت ، خواص تراش پذیری و جلاپذیری فیروزه های استخراجی از جبهه کارهای مختلف می باشد. نه تنها رنگ و خواص ظاهری فیروزه های استخراجی از نقاط مختلف معدن فیروزه متفاوت است، بلکه به خاطر قرار گیری این جبهه کارها در زون های مختلف آلتراسیونی ، سنگ مادر در بر گیرنده فیروزه نیز در آن ها متفاوت است . در حال حاضر چهار منطقه استخراجی مختلف در معدن فیروزه نیشابور وجود دارد که شامل چاه آبدار ، تونل غار سبز ، تونل غار دم و تونل زاک می باشد . در این جا لازم به یاد آوری است که روش نوین معدنکاری از تونل جهت دسترسی به ماده معدنی فیروزه تنها در سده اخیر از سال های میانی دهه ۱۳۲۰ در معدن فیروزه رایج گردیده است و پیش

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

از آن از حفر چاه ها و چاهک ها ی عمودی جهت استخراج استفاده می شده است . در گذشته در هر نقطه ای که رگه فیروزه در سطح زمین مشاهده می گردیده ، حفاری در همان نقطه و به صورت دنبال رگه انجام می شده است . با توجه به عمودی بودن رگه های فیروزه در معدن نیشابور ، این حفریات عموماً شکل عمودی و یا نزدیک به عمود به خود گرفته اند . در اصطلاح محلی به این حفریات قدیمی « غار » گفته می شود .درحال حاضر ۳۵ عدد از این غارهای قدیمی در محدوده ی معدن فیروزه نیشابور قابل شناسایی است که شامل موارد زیر می شود: غار کَمَری ، غار مسلم ،ساعدی ،سرکوه ساعدی ،غارسبط ،سرکوه سبز،میله شهپری ،انجیری ،اردلانی ،غار زرد ،میله رکنی ،آبدار،گُلهی ،ته میدان ،چخماقی،خُورج سیاه ،خُورج سفید ،غاردم ،اسب کش،چراغ کش،کربلایی کریمی،آغال(لانه ) روباه،میله بالاخره،حلوایی ،زاک بالا،زاک پایین ،سه تخت ،پشکل دان،گنبدچه،ملکی،شهپردار ،خردان،گَه زار ،غار سرخ و عبدالزارق . در طول تاریخ و در کتاب ها ، رساله ها ، سفر نامه ها و مقالات مختلف ،تعداد متفاوت و عمدتاً بیشتری از آنچه که در بالا ذکر شده برای غارهای قدیمی معدن ذکر شده است . علت این موضوع آن است که در طول تاریخ چند هزار ساله معدن نام بسیاری از این غارها چندین و چند بار عوض شده است . بعضی از آن ها چندین سال متروکه بوده اند و بعد از چند سال شروع به کار مجدد نام جدیدی یافته اند . و یا با عوض شدن مالک یک محدوده استخراجی نام آن محدوده نیز عوض شده است . به عنوان مثال می توان به غار عبدالزارق اشاره نمود . در گذشته یکی از مرغوب ترین فیروزه های معدن نیشابور از این غار استخراج می شده است . ولی این غار در گذشته به نام ابواسحاقی معروف بوده است و حتی در غزل دیوان حافظ به همین نام از آن ذکر شده است :
« راستی خاتم فیروزه بواسحاقی خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود »
وجه تسمیه این غار های قدیمی نیز متفاوت است و حتی علت نام گذاری بعضی از آن ها چون غار دُم و غار خُورج نا مشخص می باشد و در جایی ثبت نشده است . بعضی از این غار ها نام صاحب خود را به همراه دارند به عنوان نمونه می توان به غار کربلایی کریمی ، غار ملکی و غار مسلم اشاره نمود . بعضی از آن ها به خاطر رنگ فیروزه یا سنگ زمینه موجود در آن ها نامگذاری شده اند مانند غار زرد ،غار سبزو غار حلوایی . بعضی به خاطر شکل خود نامگذاری شده اند مانن گنبدچه و ته میان . عده ای نیز نام خود را از خصوصیات منحصر به فردشان گرفته اند به عنوان نمونه غار انجیری که دارای چند درخت انجیر در دهانه خود می باشدو یا غار آبدار چراکه در آن از چند متری سطح زمین به پایین تراوش آب وجود دارد .
تصویر۲-۱۰از راﺳﺖ ﺑﻪ ﭼﭗ ﻓﻴ ﺮوزه ﻫﺎ ی اﺳﺘﺨﺮاﺟ ﻲ از ﭼﺎه آﺑﺪار، ﺗﻮﻧﻞ ﻏﺎر ﺳﺒﺰ، ﺗﻮﻧﻞﻏﺎردم و ﺗﻮﻧﻞ زاک
۴-۲ اسامی سنگ فیروزه و انواع آن پس از قیمت گذاری
۱-۴-۲ عجمی
فیروزه‌ای گرد و درشت است. دارای‏ فیروزه‏ی تقریباً خالص به رنگ آبی سیر که به اصطلاح فیروزه‏ تراشها «گرچه[۱۰]» نامیده می‏شود. این نوع فیروزه، وقتی‏ تراشیده شد، تبدیل به فیروزه‏یی صاف و خوش‏رنگ می‏شود، جنس آن سخت است. فیروزه‏ی عجمی، گران‏قیمت‏ترین نوع‏ فیروزه است.
۲-۴-۲ عجمی نیم رنگ
که از نوع قبلی، کم‏رنگ‏تر است‏. این نوع فیروزه را گویا در بعضی از کشورهای خارجی، به طور مصنوعی، رنگ می‏کنند.
۳-۴-۲ عربی
فیروزه‏ی تخت را گویند وجه تسمیه‏ این نوع فیروزه، آنست که در عربستان، موردپسند و تقاضاست‏ و دارای رنگ آبی سیر است و از نظر قیمت با نوع «عجمی»، تفاوت بسیار دارد.
۴-۴-۲ توفال
از جنس عربی است که سنگ آن، از میان‏ رفته و فقط لایه‌ای از فیروزه، با رنگ آبی سیر، باقی مانده که‏ پس از تراش، «فیروزه‏ی باب کربلا» نامیده می‏شود.

Back To Top