سایت مقالات فارسی – بررسی چالش های حاکم بر بسته بندی فیروزه نیشابور- قسمت ۳۰

پایان نامه

سایت مقالات فارسی – بررسی چالش های حاکم بر بسته بندی فیروزه نیشابور- قسمت ۳۰

در گذشته، قیمت گذاری در سر معدن انجام می‌شد و به اصطلاح محلی، به عهده‏ی «عبا به دوش‏ها» بود. عبا به‏ دوش‌ها، معتمدین «ده معدن» بودند که به نشانه‏ی شیخوخیت‏ و ریش‌سفیدی، عبا بر دوش می‏انداختند. اینان، علاوه بر این، فیروزه‏شناس نیز بودند، و «مقومی» می‌دانستند.
بدین ترتیب در روز جمعه، از طرف‏ «معدن مدار» یا «مباشر» او ،«پلوپزان» می‌کردند و سه تن یا بیش‌تر از «عبا به دوش‏ها» که در کار فیروزه و شناخت آن، صاحب‏ اطلاع و نظر بودند. دعوت می‌شدند. اینان، پس از صرف ناهار، فیروزه‏ها را بر روی سفره‏یی می‌ریختند و در حضور آنان و «ضابط باشی» و یا «مباشر»، فیروزه‏ها را قیمت گذاری و تفکیک‏ می‌کردند. آن‌گاه، دستمالی را که همراه داشتند باز می‌کردند و بدون احتیاج به سخن گفتن و بحث، انگشتان دست یکدیگر را در زیر دستمال در دست می‌گرفتند و به اصطلاح محلی «زیر جلی» نظر خود را در مورد قیمت فیروزه به «معدن‏مدار» یا نماینده‌ی او -«ضابطباشی» یا مباشر- اعلام می‌کردند. این نوع‏ قیمت‏گذاری، با انگشتان، در میان سوداگران مروارید، در دریای‏ عمان هم رایج بوده است. بدین نحو که با توجه به فیروزه‏یی که پیش چشم داشتند اگر چهار انگشت طرف مقابل را در دست می‌گرفتند نشانه‏ی‏ آن بود که جنس چهارصد تومان می‏ارزد، یا چهارهزار تومان‏ یا چهل‌هزار تومان و اگر دو انگشت را می‏فشردند نشانه‏ی‏ دویست تومان یا دوهزار تومان بود .پس از این‌که همه‏ی «عبا بدوش‏ها» نظر خود را درباره‏ی قیمت‏ فیروزه‏ها اعلام می‌کردند. صاحب مال –یعنی«معدنمدار»یانماینده‏اش- مختاربودکه هریک ازقیمت‌هارا که صحیح‏تر تشخیص‏ می‌دهد بپذیرد.
ضرورت «زیرجلی» به لحاظ دو نکته بود. اول‏ آن‌که؛ معمولاً «عبابدوش‏ها»، سواد خواندن و نوشتن نداشتند تا نظر خود را با یادداشت بر روی کاغذ اعلام دارند. دوم آنکه؛‏ باید هر مقوم، به طور مستقل، قیمت‏گذاری می‌کرد تا در قیمت‏گذاری‏، تحت ‌تأثیر دیگران قرار نگیرد.
گاه، بنا به صمیمیت قبلی و اعتماد جمعی از انجام تشریفات‏ تقویم «زیرجلی» صرف‏نظر می‌کردند و قیمت‏گذاری آشکارا انجام می‌گرفت و پس از اظهارنظرهای دوستانه، تقویم پایان‏ می‌گرفت. هنوز تقویم زیرجلی در میان سوداگران فیروزه در مشهد، رایج است.
پس از تقویم، هر نوع فیروزه‌ را در کیسه‏‌ای جداگانه‏ می‌ریختند و قیمت آن‌را بر روی کارتی می‏نوشتند و در داخل‏ کیسه می‌انداختند و سر کیسه را مهر و موم می‌کردند آن‌گاه‏ فیروزه‏ها توسط شخصی مورد اعتماد یا به وسیله‌ی یکی از شرکاء معدن‏دار، به مشهد حمل می‌شد.
تصویر ۲-۱۳ ﻛﺎرﮔﺮان ﻣﻌﺪن ﻓﻴﺮوزه ﻧﻴﺸﺎﺑﻮر در ﺣﺎل ﻛﺎرﻛﺮدن
۲۰-۲ ابزارآلاتی که در هنگام استخراج فیروزه به کار می روند
بعضی ابزارالات هنگام کندن و استخراج کردن فیروزه از دل کوه استفاده می شود که شامل:
دیلم،پتک،کلنگ،غربیل،کروه(چراغی ایست از جنس حلب)روغن دون،انبون(پوست گوسفند را پس‏ از جدا کردن، به صورت کیسه‏ای در می‌آوردند و چون «غربیل» برای حمل سنگ‌های فیروزه به کار می‏بردند)چالشویی،غلتاندن(پهلوهای زائد نگین را می‏گیرند و به صورت یک منحنی متناسب‏ درمی‏آورند)چرخ غلتاندن یا چرخ برش(این چرخ را از سمباده و «لاک» (نوعی چسب) می‏سازند)جلا کردن،چرخ سمباده،بید زدن(فیروزه‏ی جلا داده را هم‌چنان‌که بر سر لوخ است به چرخ می‏زنند)
۲۱-۲ استخراج فیروزه به روش قدیمی و کنونی
شیوه قدیمی استخراج:
تا سی سال پیش، معدن فیروزه، به صورت بسیار اولیه‏ استخراج می‌شده است. هانری رنه المانی که در سال ۱۹۰۷ میلادی به ایران سفر کرده و از معدن فیروزه گذشته، در سفرنامه‏ی خود می‏نویسد: «فیروزه را به دو طریق استخراج‏ می‏نمایند: طریق اول، آنست که سنگ‌های معدن را می‏ترکانند و فیروزه را به دست می‌آورند و طریق دوم، آنست که در رسوبات‏ یا جاهایی‌که سابقاً استخراج بعمل می‌آمده کاوش می‏کنند. نتیجه‏ی طریق اخیر، بیش‌تر از طریق اول است….» استخراج‏، به طریق دوم، صورت یک کاوش ساده را داشته و با کلنگ انجام‏ می‌شده. اما طریق اول، بسیار مشکل و پُرزحمت بوده است. بدین ترتیب که کارگری، یک میله‌ی بلند آهنی، به نام « دیلم» به دست می‌گرفته است و نوک تیز آن‌را بر روی صخره‏ای‏ قرار می‌داده، آن‌گاه کارگری دیگر، با یک «پتک» سنگین‏ و بزرگ، ضرباتی بر سر دیگر دیلم فرود می‌آورده است. تا حفره‏یی در حدود دو وجب در صخره‏ی سخت ایجاد کند. هر کارگر، به‌ هنگام کوبیدن هر ضربه‌ی محکم پتک آهنین بر «دیرم»، از ته‏ دل فریاد برمی‌آورد: «علی جان»، دیگری پاسخ می‌داد: «علی‏ زورت بده» یا «علی یارت. بهتر بزن»، بدین ترتیب در دل کوه،‏ فریاد انسان رنجبر و ابزارش با ناله‏ی شکستن صخره‏های سیاه‏ در هم پیچیده و آوای مصاف انسان و طبیعت را به وجود می‌آورد. پتک کوبیدن، علاوه بر زور، احتیاج به مهارت داشت چه‏ اگر در فضای تاریک غار، مرد پتک‌زن کوچک‌ترین غفلتی می‌کرد، پتک با همه‏ی سنگینی و محکمی به سختی بر روی دست مرد دیلم‏دار فرود می‏آمد و دستش را خرد می‌کرد. پس از این‌که‏ حفره ایجاد می‌شد؛ داخل آن‌ را از باروت پُر می‏کردند و فتیله‌ای به آن وصل کرده، اطراف آن را با گل می‏پوشاندند؛ آن‌گاه انتهای فتیله را آتش می‌زدند. و خود کمی دورتر در پناه‌گاه‌هایی، البته نه چندان مطمئن، پنهان می‏شدند تا انفجار صورت گیرد. پی

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

ش از این طریق، فقط استخراج در کوه، مانند کار در تپه خاکی، فقط با کلنگ انجام می‌شد. هر روز، کلنگ خود را تیز می‏کردند و به جان کوه می‏افتادند. بدین شیوه‌ی نادرست،‏ قسمتی از فیروزه، نرم می‌شد و قسمتی دیگر، سالم‌تر به دست‏ می‏آمد.
درباره روش استخراج فیروزه نیشابور معدن فیروزه نیشابور باید بیان نمود که روش نوین معدن کاری و استفاده از تونل جهت دسترسی به ماده معدنی فیروزه تنها در سده اخیر و از سال های میانی دهه ۱۳۲۰ در معدن فیروزه نیشابور رایج گردیده است و پیش از آن از حفر چاه ها و چاهک های عمودی جهت استخراج فیروزه استفاده می شده است . در گذشته در هر نقطه ای که رگه فیروزه در سطح زمین مشاهده می گردیده ، حفاری در همان نقطه و به صورت دنبال رگه انجام می شده است . و با توجه به عمودی بودن رگه های فیروزه در معدن نیشابور ، این حفریات عموماً شکل عمودی و یا نزدیک به عمود به خود گرفته اند . در اصطلاح محلی به این حفریات قدیمی « غار » گفته می شود . ولی در حال حاضر و جهت ایجاد دسترسی به ماده معدنی و به منظور تسهیل در حمل مواد باطله به بیرون محیط از تونل های افقی استفاده می شود و مواد باطله با استفاده از ریل و واگن به بیرون معدن حمل می گردد .
شیوه کنونی استخراج
اکنون معدن دارای ۳۰۰کارگر و ۲۰ کارمند است که‏ یک نفر مهندس، سرپرستی آن‌ها را به عهده دارد. کارگران به‏ میزان تخصص و سابقه‏ی کار، بین ۶۰۰ تا ۷۰۰تومان مزد می‌گیرند و از بیمه نیز برخوردارند. آنان در حدود ۷ ساعت در روز، کار می‌کنند و ساعت ۱ بعد از ظهر کارشان پایان می‌گیرد. در آغاز ورود به معدن، برای رعایت ایمنی به کلاه فلزی مخصوص‏ کار در معدن مجهز می‏شوند و هر گروه در قسمتی از غار، به‏ جدا کردن سنگ فیروزه می‏پردازد. این کار را «ورچیدن» می‏نامند. هر قسمت از غار را که برای استخراج‏ باز می‏کنند یک پیشکار می‏نامند. و پیشکارها را با شماره‏های‏۱، ۲، ۳، … نامگذاری می‌کنند. کارگران معدن فیروزه، چون‏ بسیاری از کارگران معادن، افرادی بی‏اطلاع و معمولی نیستند. اینان اغلب فیروزه‏شناسند و انواع فیروزه را از هم تمیز می‌دهند و معمولاً در مورد خواص این یا آن نوع فیروزه، بگومگو دارند و فیروزه‏شناسی نوعی اشتغال ذهنی برای آنانست حتی می‌توان‏ گفت که به فیروزه عشق می‏ورزند.
تصویر ۲-۱۴ معدن فیروزه قبل از انفجار
۲۲-۲ نحوه ﺟﺪا ﻛﺮدن ﻓﻴﺮوزه از ﺳﻨﮓ ﺑﺎﻃﻠﻪ
در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻧﺤﻮه ﺟﺪا ﻛﺮدن ﻓﻴﺮوزه از ﺳﻨﮓ ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻛﻤﺎﻛﺎن ﺑﻪ ﺷﻴﻮه ﺳﺎﻟﻴﺎن دور اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد .ﭼﺮا ﻛﻪ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻓﻴﺮوزه ﺧﺎم در ﻣﻴﺎن ﻗﻄﻌﺎت ﺳﻨﮓ ﺑﺎﻃﻠﻪ ﻛﺎر ﺑﺴﻴﺎر دﺷﻮاری ﺑﻮده و ﺗﻨﻬﺎ از ﻋﻬﺪه ﻛﺎﮔﺮان ﺑﺎﺗﺠﺮﺑﻪ ﺑﺮ ﻣﻲ آﻳﺪ . در ﻃﻲ اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ، ﻛﺎرﮔﺮان ﺑﺎ ﺟﺴﺘﺠﻮ ﻛﺮدن ﻣﻮاد ﺣﻔﺮ ﺷﺪه از ﻛﻮه، ﻓﻴﺮوزه ﻣﻮﺟﻮد در آن را ﺟﺪا ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ این کار سنگجوری ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﮔﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ ﺑﺮای ﺑﻬﺘﺮ و راﺣﺘﺮ ﺷﺪن اﻳﻦ ﻛﺎر اﺑﺘﺪا ﻣﻮاد ﺣﻔﺮ ﺷﺪه را ﺷﺴﺘﻪ و ﺳﭙﺲ ﺳﻨﮕﺠﻮری ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ ﺗﺎ ﺧﺎک آن ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه و ﻗﻄﻌﺎت ﻓﻴﺮوزه ﻧﻤﺎﻳﺎن ﮔﺮدﻧﺪ .ﺑﻪ اﻳﻦ روش اﺻﻄﻼﺣﺎ ﭼﺎﻟﺸﻮﻳﻲ ﮔﻔﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد.
تصویر ۲-۱۵ ﺣﻤﻞ ﻣﻮاد ﺑﻪ ﻛﻤﻚ واﮔﻦ و ﻟﻮﻛﻮﻣﻮﺗﻴﻮ در ﻣﻌﺪن ﻓﻴﺮوزه ﻧﻴﺸﺎﺑﻮر
۲۳-۲ محبوبیت رنگ های فیروزه در میان جهانیان
در کشورهای اروپایی رنگ سبز فیروزه و در ایران، آمریکا و اکثر کشورهای آسیایی رنگ آبی آسمانی آن دارای محبوبیت بیشتری است.
۲۴-۲ تعداد رنگهای فیروزه و مرغوبیت آن
رنگ های متفاوتی دارد؛ از آبی بسیار کمرنگ متمایل به سفید شروع می شود تا آبی بسیار پررنگ و سبز کمرنگ تا پررنگ، در واقع این سنگ طیف های رنگی متفاوتی دارد، ولی هر چه فیروزه آبی تر باشد گرانتر است.
۲۵-۲ ویژگی های یک فیروزه خوب
هر چه آبی تر و بدون رگه تر و برجسته تر یعنی قلوه ای باشد، گرانبهاتر است.
تصویر ۲-۱۶ ﻓﻴ ﺮوزه آﺑ ﻲ ﻧﺎم اﺧﺘﺼﺎﺻ ﻲ ﻓﻴ ﺮوزه ﻧﻴ ﺸﺎﺑﻮر در ﺟﻬﺎن
۲۶-۲ چگونگی استفاده از فیروزه نیشابور
نکته حائزاهمیت درباره فیروزه این است که حدود ۹۰ درصد فیروزه نیشابوربه کشورهای دیگر مخصوصا آمریکا صادر می‌شود و بعد از برش خوردن با نام فیروزه غربی به فروش می‌رسد اما در بازار داخلی استفاده از فیروزه‌های ارزان قیمت داخلی رواج زیادی دارد. مردم ایران به دلیل هزینه بالای فیروزه‌های باکیفیت نیشابور ترجیح می‌دهند از فیروزه‌های مصنوعی و رنگ شده وارداتی استفاده کنند.
۲۷-۲ تشخیص فیروزه از متشابهات طبیعى و مصنوعى آن
۱-۲۷-۲ پلاستیک
یکى از جایگزین ها یا متشابهات فیروزه ،پلاستیک خالص است که به هیچ وجه ،ترکیب فیروزه را نداشته ،تنها داراى رنگ آبى شبیه به فیروزه است .این مواد پلاستیکى فشرده شده یا قالب زده مى شود که عنوان فیروزه هاى بلوکى نیز به آنها اطلاق مى شود .جنس این فیروزه ها ى پلاستیکى ،امروزه سلولوئید[۱۱](Celluloid) است که پلاستیکى شفاف از جنس نیتروسلولز مى باشد .گاهى اوقات تکه هاى کوچکى از مواد مختلف ،حاوى پیریت به این متشابهات اضافه مى شود تا این پلاستیک ها هر چه بیشتر به فیروزه شبیه شوند .جهت شناسایى این فیروزه هاى تقلبى مى توان با توجه به جنس آنها از (( تست تخریبى )) استفاده کرد .این تست ،با نزدیک کردن یک سوزن داغ به پشت نگین ان
جام مى شود .حرارت سوزن ،منجر به ذوب شدن و ایجاد حفره اى کوچک در فیروزه پلاستیکى مى شود.از سوى دیگر ،بوى پلاستیک را نیز مى توان با نزدیک کردن سوزن به سنگ ؛در صورت بالا بردن دقت و توجه کردن استشمام کرد.
۲-۲۷-۲ رنگ شده
هولیت یا هاولیت نوعى کانى ،با ترکیب سیلیکات و کلسیم است که داراى ساختار متخلخل بوده و به راحتى رنگ مى پذیرد .در صورت اضافه کردن رنگ آبى به این سنگ با توجه به دارا بودن ساختار تار عنکبوتى بسیار شبیه به فیروزه خواهد شد.روش ها و تست ها ى گوهر شناسى از جمله وزن مخصوص ،ضریب شکست و مشاهدات میکروسکوپى ،به خوبى در تفکیک این دو کانى کمک مى کند.
۳-۲۷-۲ مالاکیت و آزوریت
فیروزه اغلب با این دو کانى اشتباه مى شود .اگر چه گاهى اوقات ،این دو کربنات مس نمونه هایى بسیار شبیه به فیروزه را داراست .بررسى مشخصات گوهر شناسى و کانى شناسى ،به تفکیک این دو کانى از فیروزه کمک مى کند.
۲۸-۲ ویژگی های فیروزه چینی
آنها مواد سیاهی را به سنگ تزریق می کنند، اینها رگه نیستند. وقتی فیروزه چینی را در دست می گیرید سبک تر از فیروزه نیشابور است.

Back To Top