جاذبه های گردشگری مذهبی در ایران

دانلود پایان نامه

 جاذبه ها و اقلامی چون سوغاتی شاید ساده ترین تقاضا را در میان محصولات گردشگری داشته باشند. در اکثر موارد، محصول مورد تقاضا، بخش لاینفک سفر گردشگری است که خود یک محرک عمده است یا محصول اضافی که به اختیار، خریداری می شود.
روش خریداری : روش خریداری آخرین انتخاب عمده مصرف کننده گردشگری است. این انتخاب علاوه بر تعیین مجرای خرده فروشی مورد استفاده قرار می گیرد.
13-2-2- ارکان تقاضای گردشگری مذهبی
ارکان تقاضای گردشگری بطور کلی در پنج دسته” حمل ونقل ،اقامتگاه، غذا و رستوران ، جاذبه ها و خدمات” جای می گیرند
حمل و نقل، شاید یکی از تسهیلات مهم برای گردشگران، آسانی ورود به یک کشور یا منطقه باشد تعداد و موقعیت مکانی فرودگاه ها، بندرها و توسعه جاده ها و دیگر شبکه های حمل و نقل از اهمیت اساسی برخوردار است. گردشگران گاهی برای رسیدن به مقصد و بازگشت ازطریق ترکیبی از حمل و نقل هوایی – دریایی یا هوایی – زمینی بهره می برند. همچنین معمولاً گردشگران مبادی ورودی – خروجی مختلفی را در بازدید از یک مقصد انتخاب می کنند که هر یک از آنها ویژگی ها و ساختار خاصی دارند (کاظمی،1385: 26).
غذا و رستوران؛ پس از هزینه رفت و آمد، معمولاً هتل و غذا به یک اندازه مابقی هزینه های مسافر را تشکیل می دهند و هزینه ای که معمولاً مسافران برای غذا صرف می کند بین 18 تا 20 درصد کل هزینۀ سفر او را تشکیل می دهد. غذا از جمله مواردی است که جهانگرد حتماً به آن نیاز دارد. معمولاً مسافر غذای خود را از محل هایی همچون رستوران، هتل، فروشگاه های زنجیره ای، غذای سریع و کافه تریاها تأمین می کند در ایران دیزی سرا و قهوه خانه را نیز می توان به این فهرست افزود. مردم عموماً جذب رستوران هایی می شوند که کیفیت و طعم غذایی آن متناسب با ذائقه انسان باشد. همچنین قیمت نیز یک عامل تعیین کننده برای تمایل به رفتن به یک رستوران می باشد.
خدمات؛ «تأثیر عمده اقتصاد گردشگری، از طریق خدمات و تسهیلات برای مسافران ایجاد می شود. رستوران ها و خدمات غذایی تسهیلات اسکان و پذیرایی، خدمات حمل و نقل، اردوگاه ها، خدمات اطلاع رسانی، تسهیلات تفریحی – ورزشی و فروشگاه ها، بیشترین میزان اشتغال، درآمد و منبع اخذ مالیات هستند. مجموعه این خدمات معمولاً صنعت خدمات مهمانداری نامیده شده است (یگانگی و باش افشار،1390).
تسهیلات: که به بخش تجاری (هتل ها، مهمانسراها، اردگاه های تفریحی) بخش خصوصی (اقامتگاه های خصوصی و ویلاها) و کاروان های مسافری تقسیم می شود. در جهان سوم، نسبت به کشورهای توسعه یافته گرایش کمتری به سمت ایجاد تسهیلات خودگران برای گردشگران وجود دارد و علت آن هم هزینه های نسبتاً پایین نیروی کار می باشد
خدمات اقامتی: اصطلاحی است برای تهیه تسهیلات خواب و استراحت، با محوریت تجاری که در صنعت گردشگری و مهمان یاری به کار می رود،خدمات اسکان و پذیرایی در صنعت گردشگری یکی از پیچیده ترین و پویاترین بخش های این صنعت است. اقامتگاه چه به شکل هتل های چند ستاره، مهمانسرا، مُتل، ویلا، اقامتگاه های دسته جمعی باید همه جا در دسترس باشد چرا که جهانگرد نیازمند اقامت در محلی برای آسایش و خواب است و حدود یک سوم از هزینه های جهانگردان معمولاً صرف اقامت آنان می شود.
جاذبه ها: برای جلب گردشگران از کشورها و مناطق مختلف و با انگیزه های متفاوت، وجود منابع و جاذبه هایی در مقصد ضروری است. همانطور که بدون فراهم بودن امکانات و خدمات لازم جاذبه ها در جلب گردشگران موفق نخواهند بود، به صرف سرمایه گذاری در صنعت گردشگری و فراهم آوردن انواع تسهیلات حمل و نقل و اسکان و سایر خدمات، بدون وجود جاذبه های مناسب، نمی توان به توسعه این صنعت امیدوار بود؛ به همین دلیل جاذبه ها و منابع گردشگری را از جمله ارکان اصلی این صنعت می دانند (گی چاگ وای،1385: 105) .
14-2-2- فرایند تقاضای گردشگری
تقاضای گردشگری مستلزم انتخاب نحوه گذراندن دوره ای از اوقات فراغت است.این انتخاب ممکن است تحت تاثیر عوامل متعددی قرار گیرد و علاوه بر این تقاضای گردشگری نه تنها به چگونگی و چرایی تصمیم مردم به گردشگری به مردم می پردازد، بلکه شیوه رفتار گردشگران، دلیل انتخاب خاص گردشگری، معنا و مفهوم گردشگری برای آنها و دلیل تعغیر سلیقه آنها در گردشگری را نیز مد نظر قرار می دهد.
به رغم این پیچیدگی، تقاضای گردشگری، به طور خاص مجموعه ای از عوامل متوالی مطرح می شود که بطوره خلاصه عبارتنداز:
مرحله اول:شناسای مشکل/ احساس نیاز مرحله سوم:تصمیم به خرید(سفر)
مرحله دوم:جست وجو و ارزیابی اطلاعات مرحله چهارم:تجربه سفر مرحله پنجم:ارزیابی تجربه
در فرایند تقاضا ممکن است هر مرحله تحت تاثیر متغیر های شخصی و خارجی قرار گیرد، متغیرهای مانند محدودیت های زمانی و مالی، محرک های اجتماعی، تاثیرات رسانه، تصویر و ذهنیت از مقصد، در حالی که هر تجربه مصرف فرایند های تصمیم گیری بعدی را تحت تاثیر قرار می دهد.
البته تقاضای گردشگری رویدادی اتفاقی و یکباره نیست افراد در طول زندگی شان به مصرف گردشگری می پردازند که ممکن است در طی آن همانطورکه گردشگران با تجربه می شوند از یک”نردبان سیر وسفر”بالا بروند. ولی پایه واساس درک مصرف گردشگری، شناسایی عواملی است که می تواند در فرایند تقاضا تاثیر گذار باشد این عوامل عبارتست از: مشوق های تقاضا، تاثیرگذارنده های تقاضا، پالاینده ها/عوامل تعیین کننده تقاضا و نقش ها (شارپلی و تفلر،1391: 56).
15-2-2- قابلیت های گردشگری مذهبی ایران
گردشگری دارای ویژگی های است که می توان آن را به منزله نیروی محرک توسعه اقتصادی در تمام کشورها محسوب کرد. هیچ کشور و منطقه ای یافت نمی شود که فاقد شرایط لازم برای توسعه گردشگری باشد، از این رو همه می توانند از خوان پر نعمت این فعالیت اقتصادی بهره ببرند و از سود حاصل از آن مسائل و مشکلات اقتصادی و اجتماعی خود را رفع نمایند. کشور ایران بدلیل سابقه کهن تاریخی و تمدنی، سکونت اقوام متعدد، ارتباط با همسایگان؛ موقعیت جغرافیای و ویژگی های مذهبی از قابلیت زیادی در جهت جذب گردشگری برخوردار است. سرزمین ایران از دیرباز برای گردشگران، محلی شناخته شده و مناسب بشمار می آمد. گرچه از سیاحان قبل از اسلام به ایران اطلاعات دقیقی وجود ندارد. ولی آن چه مسلم است بعداز اسلام گردشگران زیادی علیرغم وجود مشکلات و فراهم نبودن زیرساخت های ارتباطی لازم به این کشورها آمده اند و عده ای از آنها در مورد این کتاب هایی را نوشته اند و آثاری به نام سیاحت نامه از خود برجای گذاشته اند که از آن جمله می توان به ابن حقول مقدسی، یاقوت حموی، ابن بطوطه، شاردان، تاورنیه غیره اشاره کرد. یکی از گونه های مهم گردشگری که در ایران رواج دارد گردشگری دینی و مذهبی است. توسعه این نوع از گردشگری به دلیل قابلیت های متعدد گردشگری دینی در ایران اعم از وجود اماکن مذهبی ادیان مختلف مانند زرتشت، اسلام، مسحیت و یهود می باشد و این ویژگی به عنوان یکی از پتانسیل های تاثیر گذار می تواند در گسترش گردشگری دینی در ایران نقش مهمی را ایفا نماید.با نگاهی به به زندگی ایرانیان در دوران گذشته می بینیم که رفتن به زیارت بزرگان دینی و سفر به اماکن مقدس و انجام اعمال مذهبی، علیرغم سختی های فراوان پیوسته رواج داشته است. دوریل فرانسوی در سفرنامه خود در مورد سفرهای تفریحی و زیارتی ایرانیان چنین نوشته است:” در دنیا ایران تنها کشوری است که مردمانش با وجود کمبود وسایل به مسافرت می روند، ایرانی ها از دورترین نقاط کشور و به منظور دیدن دوستان به سوی آن کشور سفر می کنند، اما اغلب، سفر های را می روند که سفر زیارتی هم هست. مثل سفر مشهد و عراق. در مورد مکه وضع فرق می کند، هرکس مختصر تمولی دارد باید حداقل یک بار در دوران زندگی اش به مکه سفر کند.” یکی از مظاهر علاقه مندی و اخلاص مردم ایران در پیروزی از فلسفه امامت خلق بنا های مقابر امام زاده گان در ایران زمین در روزگاران گذشته حرمت نیایشگاه در نظر گرفته شده و سرسپردگان به آئین تشیع در سجده گاه های خود، همواره در کنار اعمال عبادی، جنبه زیبا شناختی محل عبادت و آداب زیارت را رعایت کرده اند. در روند شکل گیری شهرها، مراکز مذهبی جایگاه خاصی داشته و مراکز مذهبی مانند مساجد، در دل آبادی ها جای گرفته اند. مراکز زیارتی اسلامی در ایران را می توان به دو گروه اصلی تقسیم نمود. گروه اول، شامل آن دسته از مراکز و جاذبه های دینی هستند که از شهرت جهانی برخوردارند و گردشگران دینی از اطراف کشور و جهان برای مشاهده وزیارت آنها می آیند، مانند بارگاه امام رضا(ع) در شهر مشهد، بارگاه حضرت معصومه در قم وغیره اشاره کرد. این جاذبه ها با توجه به شهرت و امکانات زیربنایی نقش مهمی در گسترش گردشگری مذهبی ایران ایفا می نمایند. گروه دوم شامل آن دسته از مراکز مذهبی و بناهای زیارتی هستند که که از اشتهار محلی و ناحیه ای برخوردارند و تبلیغات پیرامون آنها در سطح ملی و بین لمللی بسیار کم است. از جمله این نوع از جاذبه ها مذهبی می توان به حرم عبدالعظیم در ری، حرم سید جلال الدین اشرف در آستانه اشرقیه مقبره حضرت دانیال نبی در شوش اشاره کرد. برطبق آمار سازمان اوقاف و امور خیریه به استثنای اماکن مقدسی که در کشور های اسلامی وجود دارد بیش از هشت هزار بقعه متبرکه که در ایران شناسایی شده است که از نظر گردشگری مذهبی و رفت و آمد مسافر و زائر می توانند نقش مهم و تاثیر گذاری را ایفا نمایند. در ایران علاوه بر وجود جاذبه های گردشگری اسلامی به سبب وجود برخی از کلیسا های قدیمی و باستانی با جنبه های مقدس خود مانند: قره کلیسا در آذربایجان غربی، کلیسای ونک در اصفهان، می توانند در جذب گردشگران مذهبی به خصوص مسیحیان و ارامنه نقش مهمی ایفاء نمایند. این امر در خصوص ادیانی مانند یهود و زرتشتی نیز مصداق دارد. اماکن مقدس متعدد یهودیان در اریا مانند مقبره استرو مردخانی در همدان و معابد و آتشکده های متعدد زرتشتیان در یزد و سایر نقاط کشور نیز می توانند نقش مهمی در گسترش مقوله گردشگری دینی در ایران ایفاء نمایند. از دیگر جاذبه های گردشگری مذهبی در ایران می توان به مراسم آیینی مذهبی در ایران یاد کرد. آئین های مذهبی سرزمین مقصد، همواره از جذابیت خاصی نزد گردشگران برخوردار بودند. چنین مراسمی که در مقاطع زمانی مختلف در بین مردم سرزمین ها و پیروان ادیان نکرار می گردد، گروه های فراوانی از گردشگران را به سوی خود جلب می نماید، از جمله این مراسم آئینی و مذهبی در ایران می توان به جشن های زرتشتی مانند جشن مهرگان، جشن سده، جشن نوروز و گردهمایی سالانه مسیحیان ارمنی در قره کلیسا اشاره کرد. از مراسم آئینی و رویدادهای مذهبی شیعیان در ایران می توان به مراسم تاسوعا و عاشورا حسینی در ماه محرم، برگزاری مراسم قلی شویان در مشهد، اردهال کاشان و نخل گردانی در ابیانه اشاره کرد که مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی است (نظری و همکاران،1391).
3-2- گردشگری مذهبی در شهرها و کلان شهرها
1-3-2- ساختار اکواوژیکی شهرهای مذهبی
عوامل غیرکالبدی را می توان جزء تاثیرگذارترین عوامل در ساختار عناصر معماری و فضاهای شهر دانست و این بدین سبب است که شهرها بازتاب دهنده عقاید، فرهنگ و معیشت ساکنان خویش هستند. درشکل گیری فضای شهری از لحاظ مورفولوژی، تأثیر قوانین و ارزش های برآمده از عوامل زیست محیطی، فرهنگی، معیشتی، اقتصادی، اعتقادی و مذهبی، بر توسعه ساختار معماری و فضاهای شهری از مواردی است که نمی تواند نادیده گرفته شود. در میان عوامل نام برده تأثیر جهان بینی و ارز شهای اعتقادی یا به عبارتی دین، در شکل بخشیدن به عناصر و ساختار شهرها حائز اهمیت بسیار است. پاپلی یزدی به نقل از پرفسور هوفر می گوید شهر نتیجه ارتباط میان شش جنبه است: “ساختار اقتصادی (تنوع فعالیت) ساختار اجتماعی (تفاوت طبقات اجتماعی) ساخت کالبدی (طرح ساختمان های عمومی) موقعیت جغرافیایی، موقعیت قانونی و حیات سیاسی” (پاپلی یزدی،50:1387). امروزه به دلیل پیشرفت علم و صنعت، عامل جغرافیایی نقش محدودتری یافته است ولی دیگر عوامل همچنان مورد توجه واقع می شوند و نقش دین در سایر عوامل، به خصوص ساختار اجتماعی مشهود است. » ساخت فرهنگی « یکی از دیدگاه هایی که در خصوص علل شکل گیری شهر مطرح است نظریه آمیس راپاپورت 3 از جمله اندیشمندان فرهن گگراست. وی ساختار یک مجتمع زیستی را از نظر ویژگی های فرهنگی مورد بررسی قرار داده و معتقد است عامل فرهنگی و به ویژه اعتقادات مذهبی مردم، اساس انتظام بخشی به زیستگاه های انسانی بوده است. او در این زمینه، مذهب و مقدسات مردم را عامل نظم دهی به سکونتگاه های بشر دانسته که غالباً به شیوه نمادگرایانه صورت می گرفته است (امینی و منتظرالقائم، 1390).
3-3-2- اقتصاد گردشگری در شهر های مذهبی
امروزه گردشگری یکی از پررونق ترین فعالیت های اقتصادی جهان است و به قدری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها اهمیت دارد که اقتصاددانان آن را صادرات نامرئی نام نهاده اند در کشورهای صنعتی، توسعه گردشگری موجب تنوع درآمدها و کاهش ناهماهنگی ها در اقتصاد می گردد و در کشورهای در حال توسعه فرصتی برای صادرات، تولید ارز و ایجاد اشتغال است. در سال 2007 سفر وجهانگردی با بیش از 898 میلیون نفر گردشگر بین المللی و با ایجاد 856 میلیارد دلار درآمد در سطح جهان توانسته 3/10 درصد از سهام تولبد ناخالص ملی جهان را به خود اختصاص دهد در همان سال وضعیت ایجاد اشتغال در این صنعت با حدود 234 میلیون شغل، به بیش از8/2 درصد از کل شاغلان به کار در سطح جهان ارتقا یافت. بر طبق مطالعات صورت گرفته تا کنون گردشگران ورودی به شهرها مذهبی از لحاظ کمیت بیشترین گردشگران با انگیزه زیارت اماکن مقدسه و متبرکه بوده و درصد کمی از این گردشگران جهت دیدن اماکن تفریحی و گردشگری بوده است واین خصوصیات اثرات متفاوتی با آنچه گردشگران غیر مذهبی می توانند در زمینه های اقتصادی و اجتماعی بجای بگذارند می باشد علیرغم تعقیرات در سایر عوامل که بر تقاضای گردشگری تاثیر می گزارد تقاضای گردشگری مذهبی ثابت و بالقوه ای برای زیارت اماکن مذهبی وجود داشته است.در واقع بازار گردشگری مذهبی بازاری است که تقاضای آن کم کشش است با این حال اقتصاد گردشگری در شهر های مذهبی به طور محسوسی به بخش گردشگری وابستگی دارد.

مطلب مشابه :  ابزارهای جمع آوری اطلاعات ، ابزارهای جمع آوری اطلاعات، روش های جمع آوری اطلاعات