جاذبه های گردشگری مذهبی

دانلود پایان نامه

7-3- نقش امام زاده ها در گردشگری مذهبی
یکی از مهمترین انگیزه های مهم گردشگری در جهان، انگیزه مذهبی و زیارت است. این نوع از گردشگری یکی از پایدارترین انواع گردشگری است.در این راستا بقاع متبرکه علاوه بر نقش و تاثیر مذهبی می توانند بر عمران و آبادانی منطقه تاثیرگذار باشند و در کنار فضای معنوی ، فضای تفریحی برای مردم ایجاد کنند.در ایران این جاذبه های فرهنگی- مذهبی (امامزادگان، زیارتگاه ها، مساجدتاریخی و …) در کنار اجرای مراسم مذهبی و فرهنگی در آنها که ریشه در باورها و اعتقادات دارند. منجر به پیوند بین فرهنگ و مذهب شده است و تعداد زیادی از گردشگران مذهبی و فرهنگی را به خود جذب کرده است (قادری و همکاران،77:1388).
گردشگری به عنوان یک امر فرهنگی در دو سوی جریان گردشگری در یک مکان، تعامل ها و تبادل های را سبب می شود و با انسانهای دیگر، انگیزه ها، خواسته ها، نیازها و آرزوهای آنها منبعث از فرهنگ جامعه است ارتباط می یابد. توسعه گردشگری به عنوان یک پدیده فرهنگی – مذهبی موجب می شوند که فرصت کافی برای تبادل فرهنگی مذهبی بین گردشگر و جامعه میزبان به وجود آید(پاپلی یزدی و سقایی، 89:1390). این گردشگری به سرمایه کل یک مکان بسیار علاقمند و مایل به تماشای تمام آنند زیرا به آن روش می توانند زاز طریق تجربیات جدید خود به فرهنگ خود بیفزایند. به این دلیل، گردشگران فرهنگی خاص نوعی گردشگر هستند که غالبا در بازار گردشگری مورد تقدیرند آنان بخش بسیار حیاتی تقاضای گردشگران فرهنگی را تشکیل می دهند و تکراری ترین مصرف کنندگان سرمایه فرهنگی و یکی از بانفوذترین مصرف کنندگان سرمایه فرهنگی و نیز از با نفوذترین بخش های جمعیتند، به نظر می رسد این گردشگران بر ذائقه و رفتارهای مربوط به محصولات فرهنگی معین تاثیر گذار باشند. این موارد دلایل مهمی است که بخاطر آن، گردشگران فرهنگی خاص از بقیه گردشگرانی که گردشگر عادی نامیده می شوند و به خاطر فرهنگ سفر نمی کنند، متمایز می شوند. علاوه بر این، این تفکیک بین این دو نوع گردشگر می توان با مخاطب کلی فرهنگ مقایسه نمود. در هر دو مورد محصولات به طور شایسته طراحی و در محل قرار داده شود تا بخش واقعی بازار را جذب و درگیر کند تقاضا را همواره باید مد نظر قرار داد (موسوی و همکاران،14:1392).
در نتیجه ترکیب امتیازاتی چون وجود بقاع متبرکه(امامزاده ها،زیارتگاها،کلیساها و …)، مراسم و آئین های مذهبی، تاریخ شکل گیری بقاع متبرکه، وجود امکانات اقامت در شب در بقاع متبرکه، فرصت های خرید،جاذبه های گردشگری مذهبی عمومی و غیره، یک امامزاده یا سایر اماکن مذهبی می توانند بازدید کنندگان را از مکان های متعدد جذب کند. به ویژه هنگامی که جاذبه های خاصی در بین این جاذبه ها وجود داشته باشد.احتمال دارد که بازدید کنندگان مسافت طولانی تری را طی کنند. یکی از دلایل این امر، میزان زیاد معجزات بقاع متبرکه و دستیابی به آرامش روحی و معنوی و اجرای مراسم و آین های مختلف مذهبی طی دهه های گذشته است. گردشگران مذهبی بیشتر به سبب جاذبه های مذهبی-فرهنگی به سفر به مکان های مذهبی علاقمند می شوند (prentice,1993:62).
8-3- کلان شهرها و شهرهای مذهبی ایران
ایران دارهای مکان های مذهبی بسیاری می باشد که شهرهای مشهد، قم وشیراز از جمله کلان شهر های مذبی ایران در کنار شهرهای مذهبی چون شهرهای ری، شوش و…قابلیت های بیشماری در جذب گردشگران داخلی و خارجی دارا می باشند.
مشهد مقدس
مشهد زیارتی ترین شهر ایران و تکامل یافته روستائی کوچک به نام سناباد است که در آغاز سده سوم هجری پس از شهادت حضرت امام رضا (ع) و خاک سپاری آن امام همام در کاخ حمید بن قحطبه در سال ۲۰۳ هجری به تدریج به صورت شهری مذهبی و زیارتی درآمد. در داستان های ملی ایران بنای اصلی شهر توس را به جمشید و تجدید بنای آن را به توس، پهلوان و سپهسالار ایرانی نسبت می دهند. توس در زمان خلافت عثمان به طور کامل توسط اعراب فتح شد. در دوره ی اسلامی این منطقه بخشی از ولایت توس به مرکزیت شهر تابران بود که آبادی های سناباد و نوقان که بخشی از مشهد کنونی هستند را نیز در برمی گرفت. در دوران حکومت هارون عباسی، حمید بن قحطبه طلائی والی خراسان بود که کاخی در باغی واقع در بیش از صد کیلومتری سناباد داشت. در بهار سال ۱۹۳ هجری قمری، هارون که برای سرکوب شورشی عازم سمرقند بود، در نوقان بیمار شد و بنا به وصیتش او را در آن باغ دفن کردند. چند سال بعد در دوران خلافت مامون، در ۲۰۲ هجری قمری، امام هشتم(ع) به شهادت رسیدند و مأمون پیکر مبارک ایشان را نزدیک قبر هارون به خاک سپرد. از آن پس آن نقطه «مشهد الرضا» به معنی «محل شهادت رضا» و به اختصار مشهد نام گرفت. پس از حمله ی مغولان مردم شهر ویران شده ی توس به مشهد مهاجرت کردند و شهر توسعه پیدا کرد. مشهد در زمان حکومت نادرشاه افشار به عنوان پایتخت ایران انتخاب شد و به شدت مورد توجه قرار گرفته و توسعه یافت(خرسانی احمدی،1388).
یکی از سیاحان اروپایی که در سال 1822 میلادی به مشهد مسافرت کرده مجموع این شهر را 32 محله معرفی نموده است. به رغم آن صنیع الدوله در سال 1300 هـ.ق می نویسد: شهر مشهد در این زمان شش محله بزرگ و ده محله کوچک دارد که محلات بزرگ آن شامل خیابان علیا، خیابان سفلی، سراب، عیدگاه، چهارباغ و نوغان و محله های کوچک: پاچنار، ارگ، سرسوق، سرحوضان، جدیدها، مرویها و… بوده است.
روی هم رفته از شش محله سراب، سرشور، عیدگاه، پایین خیابان ،نوغان و بالا خیابان، دو محله نوغان و سراب قدیمی تر از بقیه هستند. محلات سرشور و عیدگاه هم از نظر قدمت پس از نوغان و سراب قرار دارند.
نام مشهد
واژه مشهد به معنی شهود، حضور و شهادتگاه است و به این معانی به واژه «مشاهد» جمع بسته می شود. واژگان «مشهد» و «مشاهد» در عرف و اصطلاح سده 3 هـ.ق، بر قبور ائمه و اولیاء و رجال اطلاق می شده است، چنان که در آن زمان، مشهد مرغاب در فارس، و مشهد میهنه (آرامگاه ابوسعید ابوالخیر) و مشهد توس یا مشهد رضوی در خراسان، وجود داشته است. علی بن موسی الرضا (ع) پس از شهادت به دست مأمون عباسی در سال 202 هـ. ق، در آرامگاه هارونی سناباد به خاک سپرده شد. از آن پس «سناباد نوغان» به نام «مشهدالرضا» خوانده شد و به مرور زمان بر پهنه آن، به ویژه در زمان شاه تهماسب صفوی افزوده گشته و مردم توس به مشهد کوچ داده شدند؛ و به مرور زمان نام مشهد بر این شهر ماندگار شد.
گفتنی است که نام مشهد اولین بار توسط سلطان محمود غزنوی به این شهر داده شد. مشهد واژه مختصرمشهد الرضا و به معنی محل و مکان شهادت و نام شهری است که به مرکزیت مدفن امام رضا(ع) در سناباد شکل گرفت و در تاریخ 8/8/1388 سالروز تولد علی بن موسی الرضا، امام هشتم شیعیان، توسط رئیس جمهور وقت و نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مشهد رسماً به عنوان پاییتخت معنوی ایران برگزیده شد.
مشهد شهری در شمال شرقی ایران و مرکز استان خراسان رضوی و در بلندی 970 متری از سطح دریا و در 964 کیلومتری تهران قرار دارد و کشف رود از 5 کیلومتریش می گذرد. این رود و شاخه هایش نقش مهمی در اقتصاد شهر مشهد دارد.
شهر مشهد در انتهای جنوبی دشت توس، قرار گرفته که نزدیکترین کوه، کوه معجونی است که با شهر 4 کیلومتر فاصله دارد و رشته کوه هزار مسجد در شمال شرقی و رشته کوه بینالود در غرب و جنوب غربی آن قرار دارد. و این شهر از شمال به شهرستان کلات و از شمال غربی به شهرستان درگز و از غرب به شهرستان چناران و نیشابور و از شرق به شهرستان های سرخس و تربت جام و از جنو و جنوب غربی به شهرستان فریمان و تربت حیدریه محدود می شود.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385 این شهر با 2،410،800 نفر جمعیت دومین شهر پر جمعیت ایران پس از تهران است(قصابیان،1384).
شهر شیراز
شیراز یکی از از قدیمی ترین شهرهایی است که مدتهامرکزیت ایران را داشته است اکثر جهانگردان دنیا ز شیراز گذشته و در باره آن مطالب زیادی نوشته اند و همه متفق القول شیراز را از شهرهای آباد و زیبا و مرکز تمدن دانسته اند،از خلق و خوی مردم، آب و هوا و شعرا و فضای آن دیار یاد کرده اند بنای این شهر را به فارس ابن طهورث نسبت می دهند ولی شهرت و اهمیت آن از دوران اسلام به بعد روبه فزونی نهاده است. شهر شیراز به عنوان کلان شهر منطقه جنوب ایران و مرکز استان فارس در مختصات جغرافیایی 27’7` و 13’36` عرض شمالی و عرض جغرافیایی 50’ 27` و 55’ 30` دقیقه طول شرقی نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد. ارتفاع آن از سطح آب های آزاد1540 متر مربع است(جعفری،24:1374). شیرازبه دلیل داشتن آب و هوایی مناسب از زمان قدیم به شهر گل وبلبل مشهور بوده و با داشتن شاعران نامی همچون حافظ و سعدی، سالیان متمادی است که این شهر در دل مردم ایران جای گرفته است.در طول تاریخ به خاطر موقعیت استراتژیکی و آب و هوایی مناسب، حکومت های زیادی به این شهر آمده اند و آثار و یادگار های زیادی را از خود به جای گذاشته اند که شامل آثار تاریخی ، باغها، منازل، مقبره ها و غیره که شیراز را به شهری تاریخی و زیبا تبدیل کرده است این شهر با دارا بودن فضاهای تاریخی منحصر به فرد یکی از مراکز گردشگری در سطح ملی و بین المللی در ایران است. این شهر به دلیل نزدیکی به مرکز فرهنگی ایران و تخت جمشید هر ساله میزبان تعداد زیادی گردشگر داخلی و خارجی است و همچنین این شهر دارای آثار مذهبی فراوانی است که معرفترین آنها آرامگاه شاه چراغ است که بنا به اعتقادات شیعیان احمد ابن موسی کاظم، پسر ارشد موسی کاظم و محمد بن موسی، برادران امام رضا در آن به خاک سپرده شده اند که این بنا در دوره اتابکان فارس در سده ششم هجری قمری ساخته شده است.
شکل شماره 1-3 : موقیت جغرافیایی منطقه مورد مطالعه
شهرقم
مختصات جغرافیایی شهر قم در حرم مطهر حضرت معصومه(س) که تقریبا در مرکز جقرافیایی شهر قرار گرفته، دقیقا برابر با 15″35 50 درحه شرقی و “30 38 34 عرض شمالی است(شکل 1) (سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان قم،3:1383). این شهر در چند دهه اخیر از لحاظ مذهبی و به خاطر حضور معنوی مراجع عظام شیعه، به مهمترین پایگاه مذهبی جهان تشیع تبدیل شده است. شهر قم به عنوان دومین مرکز زیارتی کشور، پس از مشهد، دارای توانمندی های گردشگری با کارکرد های مذهبی – زیارتی ارزشمندی در سطح ملی و بین المللی است. مهمترین و شاخص ترین جاذبه های گردشگری قم، که هر روزه مورد بازدید تعداد زیادی از گردشگران و زائران داخلی و خارجی قرار می گیرند، عبارت اند از حرم مطهر حضرت معصومه(س)، و مسجد مقدس صاحب الزمان(جمکران).
شهر قم دارای گنجینه هایی نفیس از آثار هنری و معماری اسلامی – ایرانی است که همواره بر تارک مشاهده متبرک جهان تشیع می درخشد، که از آن جمله می توان به مواردی از قبیل حرم مطهر حضرت معصومه(س)، صحن های آیینه و طلای حرم مطهر،مسجد صاحب الزمان (جمکران)، معماریحوزه علمیه قم، مسجد جامع قم، گنبد های سبز(امامزاده)، منزل آیت اله بروجردی و جز اینها اشاره کرد. این جاذبه ها به خاطر اهمیت و نقش مذهبی – زیارتی شان، ساختار و کارکد گردشگری مذهبی شهر و منطقه قم را تحت تاثیر کامل خود قرار داده اند و در وقع تمام افتخار و شهرت قم مدیون همین مکان هاست. افزون بر اینها بیش از 400 امام زاده و مکان زیارتی دیگر نیز در قم وجود دارد.
با وجرد تسلط آب های گرم و خشک در استان قم، جاذبه های طبیعی گسترده و منحصر به فردی نیز در این استان مشاهده می شوند که می توانند برای گردشگران و به ویژه گردشگران خارجی، جذاب باشند. از جمله اینهاست، پارک ملی کویر، با بیش از 600 هزار هکتار مساحت در شمال شرق قم که از بزرگترین و مهمترین مناطق اکولوژکی ایران است و از تنوع گونه های حیوانی و گیاهی در جهان کم نظیر است (کاظمی زاده و همکاران:7،1388).
شکل2-3: موقعیت شهر قم در استان قم و ایران

مطلب مشابه :  نهج البلاغه