حوزه و دانشگاه، جمهوری اسلامی، تعلیم و تربیت

دانلود پایان نامه

تعاریف عملیاتی:
حیات طیبه: منظور از حیات طیبه در این پژوهش تعریفی است که از حیات طیبه در مبانی نظری سند تحول بنیادین تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران بیان‌شده است؛ که بر این اساس حیات طیبه وضع مطلوب زندگی بشر بر اساس نظام معیار ربوبی است که با انتخاب و التزام آگاهانه و اختیاری این نظام معیار در همین رندگی دنیایی و در جهت تعالی آن از سوی خداوند به انسان اعطا می‌شود و تحقق آن باعث دستیابی به‌غایت اصیل زندگی انسان، یعنی قرب الی الله خواهد شد.
نظام آموزش‌وپرورش: نظام آموزش‌وپرورش در این تحقیق اشاره به‌نظام آموزشی کشور ایران داردکه دارای مقاطع مختلف تحصیلی است.
سند تحول بنیادین نظام تعلیم و تربیت: در اینجا منظور از سند تحول همان مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران است که به‌عنوان سند اجرایی مصوب و قابل‌اجرا است.
راهکار:در این پژوهش منظور از راهکارهای تحقق حیات طیبه ،نقش و رسالت عناصر مختلف نظام تعلیم و تربیت در فراهم کردن مراتب تحقق حیات طیبه است.
فصـل دوم
مبــانی نظــری
و
پیشینـه پـژوهش
2 ـ 1: مبانی نظری پژوهش
2 ـ 1 ـ 1: بخش اول: اهداف نظام تعلیم و تربیت
مفهوم تعلیم و تربیت
واژه‌ی تربیت از ریشه‌ی “رَبَوَ” و باب تفعیل است. در این ریشه، معنای زیادت و فزونی اخذشده است و در مشتقات مختلف آن، می‌توان این معنا را به‌نوعی بازیافت. مثلاً به تپه “رَبوَه” گفته می‌شود، زیرا نسبت به سطح زمین برآمده است.”ربا”نیز ازآن‌رو که زیادتی بر اصل مال است، به این نام خوانده می‌شود؛ بنابراین واژه‌ی تربیت با توجه به ریشه‌ی آن، به معنای فراهم آوردن موجبات فزونی و پرورش است و ازاین‌رو به معنای تغذیه‌ی طفل به کار می‌رود؛ اما علاوه بر این، تربیت به معنای تهذیب نیز استعمال شده که به معنای زدودن خصوصیات ناپسند اخلاقی است. (باقری،51:1390)
راغب اصفهانی نیز می‌گوید:”رب در اصل تربیت است و تربیت یعنی ایجاد شیء به‌تدریج از حالتی به حالت دیگر تا به حد تمام برسد.”(زهادت،109:1380)
برآیند سخنانی را که دانشمندان بزرگ جهان درباره‌ی مفهوم «تعلیم و تربیت» بیان داشته‌اند، می‌توان در این جمله خلاصه کرد: «تعلیم و تربیت، عبارت است از فراهم آوردن زمینه‌ها و عوامل به فعلیت رساندن یا شکوفا ساختن استعدادهای شخص در جهت رشد و تکامل اختیاری او به‌سوی هدف‌های مطلوب و بر اساس برنامه‌ای سنجیده شده.»(پژوهشکده حوزه و دانشگاه،1381: 366)
اگر بنا باشد یک شیء شکوفا شود باید کوشید تا همان استعدادهایی که در آن هست آشکار و فعال شود؛ بنابراین، تربیت در انسان به معنای پرورش دادن استعدادهای او است و این استعدادها در انسان عبارت‌اند از: استعداد عقلی (علمی و حقیقت‌جویی)، استعداد اخلاقی (وجدان اخلاقی)، بعد دینی (حس تقدیس و پرستش)، بعد هنری و ذوقی یا بعد زیبایی و استعداد خلاقیت، ابتکار و ابداع. (مطهری،1374: 22 ـ 20)
مفهوم هدف
از تأمل در معانی لغوی واژه‌هایی نظیر هدف، قصد و غایت برمی‌آید که جملگی دربردارنده‌ی مفهوم “نهایت و سرانجام کار”هستند. با این تفاوت که گاهی نهایت، امری است عینی و خارجی مانند هدف در تیراندازی یا مقصد در سفر که به آن “هدف”یا “غایت”گویند و گاه، امری است ذهنی یا وجدانی مانند احساس لذت از بوییدن گل که به آن قصد، غرض، انگیزه و شوق گفته می‌شود.
برخی محققان برای واژه‌ی “هدف” چهار معنا ذکر کرده‌اند: رفتار وظیفه‌ای، رفتار خود ساماندهی، رفتار متوجه به هدف و رفتار هدف‌دار در مفهوم فلسفی، غایت نیز معمولاً به دو معنا به کار می‌رود: در معنای اول نتیجه و نهایتی است که فاعل آگاه، فعل را برای دستیابی به آن انجام می‌دهد و تصور آن نقطه نهایتی که فرد را به‌سوی هدف سوق می‌دهد. از دیدگاه فلسفی، غایت به این معنا دارای سه ویژگی است: تصور قبلی در ذهن؛ تصدیق سودمندی آن؛ همراه بودن با نوعی گرایش و شوق. در معنای دیگر غایت به معنای نتیجه و سرانجامی است که پس از تحقق حرکت، حاصل می‌شود. (پژوهشکده حوزه و دانشگاه،4:1381)
هدفمندی جهان از دیدگاه قرآن و عقل
وجود غایت و هدف در جهان هستی، موردقبول همه‌ی متکلمان و فلاسفه‌ی الهی است؛ آنان این اصل را که هستی دارای هدف و غایتی مشخص است، پذیرفته‌اند و نظم حاکم بر طبیعت را دلیل بر وجود ناظمی قادر و آگاه می‌دانند. هدف‌داری هستی بدین معناست که هستی، دارای وظیفه‌ای مشخص و مسیری از پیش تعیین‌شده است که از جانب خداوند برای تمام اجزای آن معین گردیده است؛ یعنی هستی در ذات خود دارای غایت است و چنان آفریده‌شده که ذاتاً وظایفش را انجام می‌دهد و به‌سوی غایت خود حرکت می‌کند.
در قرآن آیاتی وجود داردکه به‌طور صریح و با تعابیر مختلف بر هدفمندی هستی دلالت دارد:
1. اعطای کمال وجودی به هر شیء و هدایت آن به‌سوی کمال: ربُنا الذی اعطی کل شیءِ خلقه ثم هدی، (پروردگار ماکسی است که هر چیزی را خَلقی که درخور اوست داده، سپس آن را هدایت فرموده است).
2. هدایت موجودات به‌سوی آنچه برایشان تقدیر شده است: الذی خلق فسوّی. والّذی قدّر فهدی، (همان‌که آفرید و هماهنگی بخشید و آنکه اندازه‌گیری کرد و راه نمود).

مطلب مشابه :  میزان مشارکت اجتماعی