خلاقیت و نوآوری، اجتماعی و سیاسی، مشارکت اجتماعی

دانلود پایان نامه

3 ـ شأن اجتماعی و سیاسی؛ ناظر به ارتباط مناسب با دیگران (اعضای خانواده، خویشاوندان، دوستان، همسایگان، همکاران و…)، تعامل شایسته با نهاد دولت و سایر نهادهای مدنی و سیاسی (رعایت قانون، مسئولیت‌پذیری، مشارکت اجتماعی و سیاسی، پاسداشت ارزش‌های اجتماعی)، کسب دانش و اخلاق اجتماعی و مهارت‌های ارتباطی (بردباری، وفاق و همدلی، درک و فهم اجتماعی، مسالمت‌جویی، درک و فهم سیاسی، عدالت اجتماعی، درک و تعامل میان فرهنگی، تفاهم بین‌المللی، حفظ وحدت و تفاهم ملی).
4 ـ شأن اقتصادی و حرفه‌ای؛ ناظر به توانایی آدمی در تدبیر امر معاش و تلاش اقتصادی و حرفه‌ای (درک و فهم مسائل اقتصادی، درک و مهارت حرفه‌ای، التزام به اخلاق حرفه‌ای، توان کارآفرینی، پرهیز از بطالت و بیکاری، رعایت بهره‌وری، تلاش جهت حفظ و توسعه‌ی ثروت، اهتمام به بسط عدالت اقتصادی، مراعات قوانین کسب‌وکار و احکام معاملات و التزام به اخلاق و ارزش‌ها در روابط اقتصادی).
5 ـ شأن علمی و فناوری؛ ناظر به توانمندی افراد جامعه در شناخت، بهره‌گیری و توسعه‌ی نتایج خردورزی و تجربه‌ی متراکم بشری در انواع دانش و فناوری (فهم و درک انواع دانش‌های مفید و لازم برای زندگی، کسب مهارت دانش‌افزایی، به‌کارگیری شیوه‌ی تفکر علمی و منطقی در حل مسائل زندگی، توان تفکر انتقادی، خلاقیت و نوآوری در انواع دانش، کسب دانش، بینش و تفکر فناورانه برای بهبود کیفیت زندگی روزمره).
6 ـ شأن زیبایی‌شناختی و هنری؛ ناظر به فعالیت قوه‌ی خیال و بهره‌مندی از عواطف، احساسات و ذوق زیبایی‌شناختی (توان درک و تقدیر از موضوعات و افعال دارای زیبایی مادی یا معنوی) و توان خلق آثار هنری و قدردانی از آثار و ارزش‌های هنری.
تأکید بر شأن دینی حیات طیبه در بین شئون مختلف
در سند تحول تعلیم و تربیت بعد از بیان شئون مختلف حیات طیبه تأکید می‌شود که با توجه به اینکه مقصود اصلی دین تنظیم و هدایت حیات انسان درزمینه‌ی چهار ارتباط اصیل و ثابتی است که هر فرد باید به‌منزله‌ی موجودی آگاه و مختار با هستی برقرار کند (رابطه‌ی با خویش، رابطه‌ی با خداوند، رابطه‌ی با انسان‌های دیگر و رابطه‌ی با طبیعت) و عقل و تجربه‌ی محدود آدمی (ولو در شکل تراکم یافته‌ی جمعی) به دلیل احاطه نداشتن بر همه‌ی واقعیات و حقائق مربوط به این روابط، نمی‌توانند بدون راهنمایی دین متکفل تنظیم و تدبیر شایسته‌ی آن‌ها شوند و اساساً تخصیص هدایت نظام معیار دینی به برخی از جنبه‌های زندگی با مقصود از تشریع دین ـ به‌مثابه‌ی آیین جامع زندگی ـ منافات دارد.
بنابراین برای شأن دینی حیات طیبه (شامل جنبه‌های اعتقادی، عبادی و اخلاقی)، اولویت خاصی قائل شده است به لحاظ اینکه این نوع زندگانی هم بر خودشناسی و خودسازی اخلاقی و هم بر خداشناسی و ایمان به خداوند و عبادت خالصانه او و نیز اطاعت آگاهانه از احکام و ارزش‌های دینی استوار است. در حقیقت جایگاه ویژه شأن دینی حیات طیبه هم به لحاظ اولویت و تقدم رتبه این شأن به لحاظ نقش محوری اعتقاد و التزام به‌نظام معیار ربوبی در همه‌ی ابعاد و شئون حیات طیبه و تأثیری که توجه به این جنبه از زندگی در ایجاد و تقویت ایمان و انجام اعمال صالح فردی و جمعی با التزام به رعایت تقوا دارد و هم ازنظر چگونگی ارتباط آن با سایر شئون زندگی انسان که در عین وجود نوعی تمایز و استقلال نسبی، با همه‌ی آن‌ها درهم‌تنیده است می‌باشد.
اما درعین‌حال نیز متذکر شده است که« نمی‌توان و نباید هیچ‌یک از شئون زندگی انسان را از شمول نظام معیار دینی خارج دانست و بین شأن دینی با دیگر شئون زندگی تفکیک و جدایی کامل قائل شد یا این شأن محوری حیات طیبه را در عرض دیگر شئون زندگی تلقی نمود، همچنان که اساساً همه‌ی جنبه‌های زندگی فردی و جمعی انسان با یکدیگر ارتباط دارند و به‌ویژه شأن دینی (شامل جنبه‌های اعتقادی، عبادی و اخلاقی) نوعی تداخل و هم‌پوشی با سایر جنبه‌های زندگی دارد. لذا تقسیم شئون حیات بشر به شئون مختلف را امری اعتباری می‌داند.»
ویژگی حیات طیبه در سند تحول تعلیم و تربیت
یکی از ویژگی‌های مهم حیات طیبه که درصفحه ی98 مبانی نظری سند تحول تعلیم و تربیت به آن پرداخته‌شده است توازن و اعتدال در ابعاد مختلف آن است. فردی که حیات طیبه دارد، انسانی معتدل است که علاوه بر شکوفایی فطرت الهی، به رشد همه‌جانبه‌ی همه‌ی استعدادهای طبیعی و تنظیم متعادل تمایلات و عواطف خود (به‌دوراز هرگونه افراط‌وتفریط) دست‌یافته است. جامعه‌ی صالح موصوف به حیات طیبه نیز، در مسیر تحقق مفهوم قرآنی «امت وسط» از حد قابل قبولی از همه‌ی شاخص‌های پیشرفت همه‌جانبه و پایدار (بر اساس ارزش‌های دینی) به‌طوری متوازن برخوردار است. لذا باید حد اعتدال و توازن ابعاد و جنبه‌های گوناگون حیات طیبه، با توجه به اهداف و ارزش‌های دینی، شناخته شود و به‌درستی رعایت گردد. بر این اساس، نظام معیار مبتنی بر دین حق، به‌مثابه‌ی معرف معتبر حد توازن و اعتدال در همه‌ی امور و شئون حیات طیبه به شمار می‌آید و تبعیت از چنین نظام معیاری مانع از حاکمیت سلایق فردی و گروهی (برای تشخیص حد مطلوب اعتدال و میانه‌روی در ابعاد گوناگون زندگی) خواهد شد.
زمینه و راه تحقق حیات طیبه در مبانی نظری سند تحول تعلیم و تربیت
در توصیف حیات طیبه در سند تحول، حیات طیبه مفهومی ذو مراتب معرفی‌شده است که برخی از مراتب نخستین آن مطلوب بالفعل همه‌ی انسان‌هاست و لذا تأکید شده که باید تلاش برای تحقق حیات طیبه، از این مراتب آغاز گردد. با توجه به شمول مراتب حیات طیبه و گستردگی ابعاد آن و نیز با عنایت به قابلیت تحقق عینی جلوه‌های آن در زندگی روزمره‌ی بشر، می‌توان حیات طیبه را مصداق قابل تحقق همه‌ی مفاهیم ناظر با غایت زندگی (مواردی نظیر کمال، رستگاری و فلاح، سعادت و فوز) برای هر انسان طبیعی، سالم، خردمند و باقی بر اصل فطرت (ولو افراد غیر متدین به دین حق) دانست؛ بنابراین؛ از سویی این‌گونه مفاهیم، کانون و هسته‌ی اصلی حیات طیبه به شمار می‌آیند و از سویی دیگر، تحقق حیات طیبه، از منظر دینی غایت قابل وصولی برای همه‌ی اعمال فردی و جمعی آدمیان است و می‌توان دست‌یابی به مراتبی از آن را با عنایت به علاقه‌ی ذاتی همه‌ی انسان‌ها دانست و همه‌ی افراد جامعه را به‌سوی تحقق مراتب حیات طیبه در همه‌ی ابعاد فراخواند.
لذا نظام معیار حیات طیبه، مشتمل بر سلسله مراتبی از ارزش‌هاست که نه‌تنها همه‌ی آن‌ها به لحاظ اهمیت و اولویت تحقق در یک سطح و مرتبه نیستند، بلکه پذیرش و التزام نسبت به برخی ارزش‌های اساسی این نظام معیار، متوقف به شناخت و انتخاب دین حق نیز نیست؛ لذا شکل‌گیری این نوع زندگی در ابعاد مختلف، دارای مراتب متعدد است. ازاین‌رو دستیابی به‌مراتب حیات طیبه در همه‌ی ابعاد، نه‌تنها مقصود اعمال فردی و اجتماعی هر انسان دین‌دار است، بلکه وصول به برخی مراتب مقدماتی و پیش‌نیاز حیات طیبه نظیر رفع متعادل نیازهای زیستی و طبیعی افراد جامعه یا رعایت بعضی ارزش‌های اخلاقی مقبول همگان (نظیر انصاف، آزادگی، عدالت ورزی، صداقت، وفای به عهد و امانت‌داری) مورد درخواست هر شخص خردمند و دارای عقل سلیمی است که هنوز جلوه‌های التزام عملی به فطرت پاک الهی، عقل سلیم و وجدان سالم انسانی، در وجود او باقی باشد.
بنابراین؛ تحقق این مراتب مقدماتی حیات طیبه، مشروط به انتخاب آگاهانه و آزادانه‌ی دین حق دانسته نشده است. هرچند معیارهای دینی، حکم عقل سلیم را درباره‌ی آن‌ها مورد تأکید قرار می‌دهند؛ یعنی پذیرش و التزام به آن دسته از ارزش‌های انسانی مقبول در حیات طیبه (نظیر انصاف، آزادگی، عدل، صداقت، وفای به عهد و امانت‌داری که دین، حکم عقل درباره‌ی آن‌ها را تقریر و امضا می‌نماید.) مشروط به انتخاب دین حق و ایمان به مبانی و ارزش‌های تأسیسی دین الهی نیست؛ بلکه رعایت این دسته از ارزش‌ها حتی اگر صرفاً باانگیزه‌های دنیایی و غیردینی صورت‌پذیرند مراتب اولیه‌ی حیات طیبه را محقق می‌سازد.
ازاین‌رو در مبانی نظری سند تحول بیان‌شده است که «می‌توان و باید همه‌ی افراد جامعه را به اقتضای فطرت پاک و حکم عقل سلیم و ندای وجدان، نخست به تحقق این مراتب حیات طیبه فراخواند و ازآنجاکه ادامه‌ی حیات بشر حتی در وجه طبیعی و فرودین آن، بدون دست‌یابی به این مراتب ممکن نیست، باید دعوت به تحقق حیات طیبه از این مراتب آغاز گردد تا زمینه‌ی مناسبی برای جذب و اشتیاق همه‌ی افراد جامعه نسبت به تحقق مراتب بالاتر حیات طیبه بر اساس ایمان (انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه‌ی نظام معیار دینی) فراهم آید.
بعد از تحقق مراتب نخستین حیات طیبه برای تحقق مراتب بالاتر بر اساس انتخاب و التزام آگاهانه و آزادانه‌ی نظام معیار دینی، تأسی به اولیای الهی و تولا و اطاعت از آن‌ها و دشمنی با دشمنان راه خدا و اولیای خداوند را تنها راه تحقق کامل حیات طیبه در مسیر قرب الی الله می‌داند.»
در مبانی نظری تحول در تعلیم و تربیت، برای وصول به‌مراتب حیات طیبه در ابعاد فردی و اجتماعی، تولای اولیای الهی (دوستی و پذیرش ولایت و سرپرستی آنان) و تأسی به ایشان یعنی پیروی عملی از آن‌ها در همه‌ی ابعاد و شئون زندگی و همچنین شناخت دشمنان خدا و دشمنی و مبارزه‌ی خالصانه با آن‌ها برای برطرف کردن موانع کمال و سعادت حقیقی انسان را تنها را تحقق کامل حیات طیبه می‌داند.
به‌طورکلی آماده شدن افراد جامعه برای تحقق آگاهانه و اختیاری حیات طیبه را مهم‌ترین زمینه‌ی تحقق این نوع زندگانی می‌داند و بیان می‌کند«برای تحقق حیات طیبه در همه‌ی ابعاد فردی و اجتماعی مهم‌ترین زمینه آن است که عموم افراد جامعه با کسب شایستگی‌های لازم، به افرادی صالح تبدیل و آماده‌ی تحقق آگاهانه و اختیاری مراتب حیات طیبه در همه‌ی ابعاد شوند تا درنتیجه محیط اجتماعی نیز برای تحقق جامعه‌ای صالح مهیا شود.»
جایگاه حیات طیبه در مبانی دینی سند تحول
بیان مبانی دینی، در مبانی فلسفه‌ی تربیت در جمهوری اسلامی ایران همان‌طور که در سند تحول هم آمده هرچند برخلاف رویه‌ی متعارف در بیان مبانی فلسفه‌ی تربیت است ولی ازآن‌جهت ضرورت داردکه دین، در تنظیم و هدایت تربیت بر اساس دیدگاه اسلامی نقش محوری و بی‌بدیل دارد و لذا باید در جامعه‌ی اسلامی ایران، تلقی مقبول از دین حق و نحوه‌ی نقش‌آفرینی و حدود وظایف آن در زندگی مشخص شود. به همین منظور بیان جایگاه مفهوم «حیات طیبه» به‌عنوان مفهوم کلیدی در سند تحول و وسیله‌ی تحقق هدف تربیت در مبانی دینی سند تحول نیز اهمیت دارد.
دین اسلام، در راستای تحقق مراتب حیات طیبه‌ی انسان در همه‌ی ابعاد فردی و اجتماعی، نظام معیار موردنیاز برای هدایت آدمی به‌سوی سعادت جاوید را در همه‌ی شئون زندگی ارائه می‌کند. به این معنی که دین اسلام، ارزش‌های عام و عقلانی انسانی را تأیید می‌کند و ضمن تأکید بر التزام نسبت به این ارزش‌ها، نظام ارزشی خاصی را در راستای تداوم و تکمیل آن‌ها تأسیس می‌نماید؛ زیرا انتظار از دین حق آن است که نظام معیار موردنیاز را برای زندگی شایسته بر اساس دین یعنی همان حیات طیبه و جامعه‌ی صالح را ارائه دهد.
دین اسلام، علاوه بر معرفی نظام معیار موردنیاز برای تحقق حیات طیبه، با تأسیس و تداوم حکومت بر اساس معیارهای دینی، راهکار اصلی تحقق کامل نظام معیار اسلامی و مهم‌ترین زمینه‌ی اجتماعی و سیاسی لازم برای عینیت یافتن حیات طیبه در همه‌ی ابعاد و مراتب را نیز فراهم می‌کند. به همین منظور است که پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع)، به‌موازات مأموریت دریافت، تبیین، تفسیر و تبلیغ پیام وحی، همواره رسالت اجرای احکام و حدود الهی در جامعه را نیز به عهده داشتند.
طرح اسلام برای زندگی بشر و ساختن آینده‌ای روشن و متعالی نیز در راستای همین رسالت خطیر است که قرآن خلافت زمین از سوی صالحان و امامت آنان را بر سراسر گیتی نوید می‌دهد و در پی تحقق حیات طیبه و جامعه‌ی آرمانی جهانی بر پایه‌ی عدل مهدوی است.
در مبانی دینی سند تحول تعلیم و تربیت و در صفحه ی115 تأکید شده است که دین‌داری (تدین)، پویش خردورزانه و مداوم آدمی است برای وصول به‌مراتب حیات طیبه در همه‌ی ابعاد بر مبنای ایمان آگاهانه و اختیاری به خداوند، زندگی اخروی و مضمون پیام هدایت رسولان الهی و با التزام عملی به‌نظام معیار دینی. به همین دلیل دین حق در هدایت حرکت آدمی به‌سوی تحقق حیات طیبه، نه‌تنها هدف و مقصد، بلکه راه و روش وصول به مقصود را نشان می‌دهد.

مطلب مشابه :  نام و نشان تجاری