دانلود پایان نامه ارشد درباره روزنامه اختر، انجمن ایالتی، دولت عثمانی، حکومت قانون

دانلود پایان نامه ارشد درباره روزنامه اختر، انجمن ایالتی، دولت عثمانی، حکومت قانون

دانلود پایان نامه ارشد درباره روزنامه اختر، انجمن ایالتی، دولت عثمانی، حکومت قانون

طلبان عثمانی با مفاهیم و واژگان اصلاحات آشنا شدند. حتی واژه مشروطه هم از این طریق وارد ایران شد. “سید حسن تقی زاده” پس از مرور تاریخچه مشروطیت اول عثمانی و اشاره به استبداد 32 ساله سلطان عبدالحمید که سرمشق ظلم و دژخیم محمد علی شاه قاجار بود، چنین تذکر می دهد که: « این مشروطیت اولی (عثمانی) که نخستین حکومت ملی در شرق بود، در اذهان مسلمانان عدالت دوست و آزادی خواه مشرق باقی ماند.»
یکی از اقدامات مهم ایرانیان مقیم عثمانی در حمایت از مشروطه تاسیس انجمنی موسوم به “انجمن سعادت” در استانبول بود که به دنبال سعادت ایرانیان از طریق برقراری حکومت مشروطه بود.این انجمن نقش مؤثری در برخی جهت گیری های جنبش مشروطه خواهی داشت و در خارج از کشور نقش رابط بین نیروهای آزادی خواه تبریز با نجف و شهرهای اروپا ایفا می کرد. احمد کسروی از این انجمن به نیکی یاد می کند و تشکیل این انجمن را به بازرگانان آذربایجانی مقیم استانبول نسبت می دهد و علت موفقیت انجمن را پیروزی آزادی خواهان عثمانی و برقراری دولت مشروطه در آنجا می داند.
انجمن سعادت در این دوران بین آزادیخواهان در پاریس، لندن و استانبول ارتباطات منسجمی ایجاد کرد و از این طریق با داخل ایران مرتبط می شدند. همچنین این انجمن ارتباطاتی بین آزادیخواهان با گروه های انقلابی روسیه برقرار کرد. انجمن سعادت همچنین با حزب اتفاق و ترقی عثمانی ارتباط داشت و تحت حمایت آن بود و یکی از علت های موفقیت آن نیز همین حمایت حزب اتفاق و ترقی بود. ماشاءالله آجودانی در این باره می نویسد: در دوره استبداد صغیر که مجلس ملی به توپ بسته شد محمد علی شاه مجدداً بساط استبداد را پهن کرد. گروهی ازمشروطه خواهان به خارج از کشور گریختند. در استانبول انجمن سعادت مرکز تجمع ایرانی ها بود. در 21 شوال 1326 آزادیخواهان گروهایی متشکل از ترک، فارس، کرد، ارمنی و ایرانی تشکیل داد که درباره مسائل مشروطیت ایران و جنایات شاه و مستبدان سخن گفتند. یحیی دولت آبادی و سعید سلماسی هم از سخنرانان بودند. به نظر کسروی علت موفقیت انجمن این بود که در عثمانی نیز در آن زمان آزادی خواهان پیروز شده بودند و به دلیل برقراری مشروطه در آنجا هیچ گونه ممانعتی در برابر آنان وجود نداشت.
از عوامل مهم دیگر در شکل گیری افکار عمومی جدید در ایران دوره ناصرالدین شاه، مطبوعاتی بود که در ایران و خارج از ایران منتشر می شد. نوشته های سیاسی جدید نظیر روزنامه ها، جزوات، رساله ها و کتابچه ها در میان عامه باسواد محبوبیت روز افزونی داشت. از اقدامات مهم دیگر ایرانیان مقیم عثمانی تاسیس و انتشار روزنامه اختر در استانبول بود که در اوان انقلاب مشروطه با تحمل سختی های فراوان و به طور پنهانی در داخل توزیع می شد. این روزنامه را بازرگانان، جهانگردان و همچنین زوار به ایران منتقل می کردند و ازاین راه در ترویج افکار نو و علاقه مند کردن مردم به حکومت قانون در کشور می کوشیدند.
روزنامه اختر توسط دو روزنامه نگار جوان به نام میرزا مهدی و محمد طاهری تبریزی در سال 1875 در استانبول منتشر می شد. و نویسندگان زیادی چون میرزا آقاخان کرمانی و زین العابدین مراغه ای در آن مقاله می نوشتند اختر در دوران 22 ساله انتشار خود، روزنامه نگاری ایران را وارد مرحله جدیدی کرد و به نضج آگاهی های سیاسی و اجتماعی جدید کمک شایانی کرد. کسروی درباره این روزنامه می نویسد که « گفتارهای آن مایه بیداری کسان بسیار گردیده است.» یحیی دولت آبادی هم اختر را یگانه آیینه ای برای انعکاس افکار بیداران ملت به زبان فارسی می داند.حامد الگار هم معتقد است روزنامه اختر بدون شک متأثر از جراید ترک بود که در دهه قبل در آنجا بسط و توسط یافته بودند. اختر خوانندگان فراوانی در ایران عثمانی، هند و قفقاز داشت و نمایندگی های متعددی را تأسیس کرده بود. محتویات اختر شامل مطالبی درباره حکومت قانون، آموزش و پرورش جدید، سیاست خارجی، نقش دولت های روس و انگلیس، وضعیت امپراتوری عثمانی، و وضعیت داخلی ایران بود. محتویات اختر، به ویژه مقالات میرزا مهدی و محمدطاهری، عامل مهمی در بسط و توسعه افکار جدید در ایران بود. تأثیر روزنامه اختر به حدی بوده است که تقی زاده آن را در کنار مطالعه آثار طالبوف تبریزی و میرزا ملکم خان، در ردیف عوامل مؤثر بر طرز فکر خود قرار می دهد و می نویسد که مطالعه مرتب روزنامه اختر به حدی در شکل دادن افکار من مؤثر بود که در سال 1316 ق. حوزه ای از اشخاص متجدد در تبریز تشکیل دادیم. همچنین انتشار اختر در عثمانی سبب شد تا عده ای از آزادیخواهان ایرانی مهاجر در استانبول به دور هم گرد آیند. دولت عثمانی هم به دلیل مخالفت با حکومت ایران، اجازه فعالیت روزنامه اختر را می داد. هدف اصلی اختر آگاه ساختن مردم از وضعیت ایران در آن دوره و مقایسه آن با ممالک راقیه بود. همچنین کسروی در مورد تأثیرگذاری روزنامه اختر بر فرهنگ طبقه تحصیل کرده به این گفته حاجی میرزا حسین رشدیه ـ بنیان گذار مدرسه به شیوه نوین در ایران است که با دردسرهای فراوانی اولین مدارس جدید را تأسیس کرد،اشاره می کند که مرا برای رفتن به بیروت و یاد گرفتن شیوه نوین آموزگاری گفتاری از اختر برانگیخت.
یکی ازمهم ترین اقدامات روزنامه اختر انتشار مطالبی در مورد امتیاز توتون و تنباکو بود. احمد کسروی یکی از علل آگاهی مردم از این امتیاز را گفتارهای این روزنامه می داند. روزنامه اختر در استانبول د
و مقاله مهم و پرمغز درباره امتیاز رژی و انحصار تنباکو نوشت و آن را با رژیم عثمانی چنین مقایسه کرد. در حالی که محصول توتون عثمانی خیلی کمتر از تنباکو و توتون ایران است، دولت عثمانی بابت حق انحصار خارجی سالیانه هفتصد هزار لیره عثمانی می گیرد. یک پنجم مداخل نیز عایدش می شد. از آن گذشته صادرات توتون عثمانی از قید انحصار آزاد است. زارع و تاجر هر دو می توانستند صادر نمایند؛ بنابراین در ایران از این انحصار و امتیاز منافعی به ملک و ملت عاید نخواهد شد. سهل است خیلی مضرت… به مملکت وارد خواهد آمد که از حالا تعداد آن ممکن نیست. روزنامه اختر نخستین بار مذاکرات و متن قراردادی را قبل از آنکه دولت ایران اعلام کند، منتشر کرد و از واگذاری این امتیاز در مقابل سود اندک اظهار نگرانی کرد و آزادیخواهان و روحانیون ایران را به مبارزه با آن دعوت کرد. این روزنامه نگرانی عمومی بازرگانان ایرانی را چنین بیان می کند: واضح است که صاحب امتیاز، کار را با سرمایه اندکی شروع خواهد کرد و تنباکو را از زارعان خریده و به قیمتی بالاتر به تجار و صاحبان کارگاه ها خواهد فروخت و کلیه منافع به جیب انگلیسی ها خواهد رفت. از آنجا که تجار ایرانی حق صدور تنباکو به خارج را ندارند، آنها که در سابق به این تجارت مشغول بودند… بیکار و برای یافتن شغل های دیگر دچار خسران خواهند شد.

فصل سوم
انجمن سعادت استانبول

مقدمه
برای انجام هر تحقیق و بررسی در مورد انجمن سعادت اسلامبول ( نامی که در آن زمان آذربایجانی ها برای استانبول اطلاق می کردند) لازم به ذکر که این انجمن خود را نماینده انجمن آذربایجان یا تبریز در استانبول میخواند و بیشتر همان سیاست هایی را پیش میبرد که انجمن آذربایجان در تبریز آنها را مدنظر داشت و اعمال میکرد. در واقع انجمن سعادت بازوی برون مرزی انجمن آذربایجان در عثمانی بودکه ازطریق آن با اروپا و علمای نجف ارتباط برقرار میکرد. لذا برای درک نوع فعالیت های انجمن سعادت بایستی ابتدا انجمن آذربایجان و اقدامات آن در مشروطه رابه دقت مطالعه و بررسی کرد. لذا ما در بخش اول چگونگی پیدایش و نیز اقدامات و عملکرد انجمن آذربایجان را مورد بررسی قرار میدهیم و سپس در بخش دوم ارتباط آنرا با انجمن سعادت استانبول برخواهیم شمرد.
انجمن ایالتی آذربایجان
انقلاب مشروطیت نتیجه فعالیت گروههای مختلف جامعه آن روز ایران بود به گونه ای که تمام اقشار جامعه از قاعده هرم تا راس آن به نوعی به ایفای نقش در آن پرداختند، لذا با صدور فرمان مشروطه در 14 مرداد 1285 ه.ش برابر با 14 جمادی الثانی 1324 ه.ق توسط مظفرالدین شاه قاجار، همه اقشار جامعه خواهان اصولی بودند که حقوق پایمال شده آنان در طول قرون متمادی را احیاء نماید.
یکی از این موارد قانون تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی بود که طبق اصل بیست و یکم قانون اساسی انجمن های سیاسی قانونی شده و « تشکیل انجمن ها و اجتماعاتی که مولد فتنه دینی و دنیوی نبودند و مخل به نظم نباشند در تمام مملکت آزاد گردید»(امیرخیزی،1339: 4).
این انجمن ها نماینده دولت مرکزی بودند و بر اعمال حکام نظارت میکردند و اساس آنها قانونی بود، مهم ترین و اصلی ترین وظیفه آنها نظارت بر انتخابات ایالات و ولایات و بررسی شکایات و رسیدگی به جمع آوری مالیات بود، انجمن ایالات 12 ( دوازده) نفر و انجمن ولایات 6( شش) نفر عضو داشتند که وجه تمایز آنها با حزب سیاسی در نداشتن یک هدف خاص و اصول اعتقادی و برنامه عملیاتی متجلی می گردد(اتحادیه،1381: 13).
ذکر نکته ای ضروری است و آن اینکه طبق نظامنامه انجمن های ایالتی و ولایتی چهار مملکت محروسه قاجار(در آن زمان به ایران ممالک محروسه قاجار اطلاق میشد) یعنی آذربایجان، خراسان، فارس و کرمان به عنوان ایالات مقبول بوده و بقیه نقاط کشور جزو ولایات به حساب میامدند.وقتی سخن از انجمن به میان میاید نباید انجمن ایالتی آذربایجان را با انجمن آذربایجان در تهران یکی دانست زیرا انجمن آذربایجان در تهران جزو انجمن هایی بود که جهت پیشبرد اهداف حزبی و درراستای کسب آزادی و دفاع در برابر مخالفان ایجاد شده بود که متکی بر اصول حزبی و تشکیلات منظم بوده است و به گفته سفیر انگلیس در اوان نهضت مشروطه خواهی و بعد از آن بیش از 2965 نفر عضو داشته و دلیل اهمیت آن نیز عضویت وکلای آذربایجان در آن بوده است(تبریزی،1357: 78).
انجمن ایالات و انجمن های موجود در تهران مدافع مجلس بودند و مراکز غلیان به حساب می آمدند ودر کشمکش های دولت با مجلس، تکیه گاه اصلی به شمار می آمدند،(افشار،1368: 23). زیرا ضعف مجلس در برابر پیشامدها باعث شده بود که آنها اندکی ابتکار عمل را به دست گیرند و لذا می توان چنین گفت که مجلس تحت الشعاع انجمن ها بوده است(افشار ،1378: 29).

« گارتویک» سفیر روسیه در تلگرامی به وزارت خارجه روسیه تزاری چنین می گوید:
« از گزارشات قبلی اینجانب به وزارت خارجه چنین مشهود است که انجمن ها دارای چه قدرت بزرگی شده اند و در این اواخر آنها به مامورین دولتی مانند عمال خویش امر و نهی میکنند و از طرف خویش دستورات کلی صادر میکنند و مستقیما در امور داخلی هر اداره ای دخالت می نمایند.»(براون،1329: 87).
اما در بین انجمن های ایالتی، « انجمن ایالتی آذربایجان» در تبریز نقش و اهمیت در خور توجهی داشته است این انجمن باعث تقویت انقلاب و یک صدا بودن مردم در حمایت از آن گردید. انجمن آذربایجان حوزه و هیئت انقلابی با پشتیبانی ملت بوده و شعله فروزان انقلا
ب در این انجمن ، در حال نورافشانی قرار داشته است. انجمن به دلیل واقع شدن در تبریز و به دور از حاکمیت مطلقه قاجار در زمان محمد علی میرزا، « در مقایسه با مجلس، چشم انداز واقع بینانه تری از اوضاع و احوال داشت»(آفاری،128:1379). این نهاد مردمی را میتوان سیاسی و ایالتی هم دانست که در امور حکومت نیز بنا به مصلحت وقت حق نظارت بر خویش قائل شده بود و می توان آنرا « شاخص مشروطیت در ایران » (طاهرزاده،151:1331). نامید که با همکاری با نمایندگان آذربایجان در مجلس شورای ملی و ایجاد نوعی هماهنگی و همفکری بین تهران و تبریز یک نیروی موثر و تکیه گاه مطمئنی برای مشروطیت نوپای ایران فراهم آورده بود.
انجمن ضمن برخورداری از پشتیبانی مردمی و بسیج مردم در راستای خواسته های مشروطیت و مبانی فکری آن، علیرغم حضور مستبدین در شهر تبریز، اقداماتی در راستای منافع توده های وسیع مردم به انجام می رسانید.« انجمن از لحاظ ترکیب اعضاء و خصلت

 

mitra2--javid

پایان نامه ها

No description. Please update your profile.

LEAVE COMMENT