درآمد حاصل از فعالیتهای تجاری، کمک هزینه تحصیلی، کالاهای مصرفی

ب ) وابسته به درآمد
تامین منابع مالی دانش آموزان : در این سازوکار ، منبع تامین مالی موسسات آموزش و پرورش دانش آموزان و یا والدین وی هستند . به دلایل مختلف والدین برای تامین مالی آموزش و پرورش مورد توجه خاص هستند از جمله این دلایل علاقه ای است که نسبت به موفقیت فرزندان خود دارند علاقه ای است که نسبت به موفقیت فرزندان خود دارند و کاملا مایل به پرداخت هزینه های تحصیل فرزندانشان هستند که این فرزندانشان هستند که این امر درست در نقطه مقابل پرداخت مالیات قرار دارد. از طرف دیگر این تمایل آنها در پرتو توان مالی آنهاست، زیرا والدین دانش آموزان در زمان تحصیل فرزندانشان در نقطه اوج الگوی درآمد چرخه زندگی خود قرار دارند. عده ای از محققین حتی از این فراتر رفته و می گویند در این برهه هزینه های زندگی والدین نیز به اندازه ابتدای زندگی نیست و به حدی رسیده که باری بر آنان تحمیل نمی کند و چندان نیازی به صرف هزینه های زیاد برای کالاهای مصرفی با دوام ندارند و تنها رقیبی که هزینه های تحصیلی فرزندان وجود دارد پس انداز برای دوران بازنشستگی است .
در مقابل دلایل و مباحثی علیه لزوم پرداخت هزینه تحصیل توسط والدین مطرح می شود ( حائز . رضا – 1382 ) . از جمله این که : اولا همه والدین استطاعت مالی ندارند هر چند که در نقطه اوج نسبی چرخه درآمدی خود باشند بخصوص در مورد خانواده هایی که فقط یک سرپرست ( نان آور ) دارند.
ثانیا بعضی از والدین از پرداخت هزینه سرباز می زنند و بسیاری از خانواده ها ، بخصوص در مورد دختران این هزینه ها را ضروری تلقی نمی کنند و مصارف دیگر و پس انداز را واجب تر می دانند در این زمینه مساله سن استقلال فرزندان مطرح می شود والدینی که تمایل دارند که فرزندانشان زود مستقل شوند افزایش وابستگی مالی آنها را در 18 تا 24 سالگی نخواهند پذیرفت .
مساله اول تا حدودی باعث می شود که اصل برابری فرصتها که از اصول پذیرفته شده اساسی در آموزش و پرورش است تحت الشعاع و مورد تخطی قرار گیرد. همچنین اگر معتقد باشیم که هر کشوری باید از استعدادهای افراد بیشترین و بهترین استفاده را بکند در صورت عدم تمایل و توانایی برخی از والدین به پرداخت هزینه ی تحصیل فرزندشان این هدف نیز حاصل نخواهد شد این اصل نیز منتفی می شود. دلیل سوم این اندیشه را تداعی میکند که بعضی از دانش آموزممکن است بتوانند هزینه های تحصیل را خودشان بپردازند و نیازی به حمایت والدینشان نداشته باشند ( پژویان . جمشید – 1372 ) .
دانش آموزان معمولا هزینه های تحصیل را به سه طریق می توانند تامین کنند :
الف )ـ بازیافت اقتصادی و عدم مصرف بعضی کالاها و تفریحات موجود اما با این روال آنقدر پس انداز نخواهند داشت که شهریه و مخارج دیگر را کاملا تامین کنند .
ب)ـ کار پاره وقت در ایام تعطیل برای دوره متوسطه این روش بخصوص وقتی مکمل دروس دانش آموز باشد و موازی با آن عمل کند بسیار با ارزش است و بر آن تاکید زیادی شده است اما مساله در این است که وقت افراد محدود است و فرصتهای شغلی نیز محدودند ، در ضمن دریافتی آن هم زیاد نیست .
ت)- معمولا اهمیت و اولویت هر نظام تامین اعتبار بستگی به این دارد که نظام مزبور تا چه حد محصول تولید شده ( در اینجا آموزش عالی ) را قابل دستیابی سازد یعنی افراد بیشتری بتوانند کالا یا خدمت تولید شده را خریداری کنند . شهریه یا اصول قیمت هر کالا یا خدمتی به چند عامل بستگی دارد ( نادری . ابولقاسم – 1385 )
حمایت مالی دانش آموزان : کمک تحصیلی :
طبیعی است که با اخذ شهریه ، خانواده های کم درآمد نمی توانند مخارج تحصیلات فرزندان خود را تامین نمایند برای جلوگیری از محرومیت این خانواده ها از ادامه تحصیل ، شیوه های مختلفی در کشورهای جهان به اجرا گذاشته شده و یا اخیرا طراحی شده است . این شیوه ها شامل اعطای انواع کمک هزینه تحصیلی کوپن یا سند هزینه است که در این بخش هر یک را مرور خواهیم کرد ( نفیسی، 1383 ) .
حمایت مالی دانش آموزان : وام قرض الحسنه :
در بخشهای قبل گفته شد که یکی از مهم ترین منابع جلب وجوه که خود مهمترین استفاده کنندگان از آموزش و پرورش نیز هستند دانش اموزان هستند جبران بخشی از هزینه های آموزش و پرورش از طریق خود افراد از نظر معیارهای کارایی ، و همچنین عدالت اجتماعی توجیه پذیر است اما دریافت هزینه از افراد خالی از اشکل هم نیست چه نمی توان امکانات آموزشی را برای گروههای کم بضاعت جامعه فراهم نمود . از راه حل های متداول در این زمینه حمایت از دانش آموزان کم بضاعت است که به شیوه های گوناگون امکان پذیر است یکی از این روشها کمک مالی است که در بخش قبل بحث و بررسی شد اعطای وام تحصیلی به دانش آموزان نیز یکی دیگر از راههای حمایت از این افراد است که معمولا بازپرداخت ان به زمانی موکول می شود که افراد فارغ التحصیل شده باشند (آر. اس. فراید من – ترجمه هادی شیرازی -1382) .
ـ دلایل و هدفهای وام پرداختی :
دلایل محکمی بر اساس کارایی و برابری برای توسعه ی برنامه های وام به عنوان یکی از راههای تامین مالی آموزش و پرورش ارائه شده است اولین دلیل برای توجیه اعطای وام این که نحوحمایت از افراد به برابری فرصتهای آموزشی کمک می کند. چه به دانش آموزان بیشتری امکان می دهد که از حمایت مالی برخوردار شوند چون منابع بازپرداخت وام خود منبعی برای تامین بودجه مورد نیاز برای اعطای وام به افراد دیگر است بنابراین جایگزین کردن وام به جای کمک بلاعوض به افزایش کمک مالی و در عین حال کاهش بار مالیات دهندگان می
انجامد بلاگ ( Blaug ) وودهال (Woodhall ) که از مدافعان وام تحصیلی هستند معتقدند که وامها نسبت به کمک بلاعوض هم کارآترهم عادلانه تر هستند .
اما این مساله نیز مطرح می شود که انباشت منابع لازم از وجوه بازپرداخت وام صرفا در بلند مدت صورت خواهد گرفت چه معمولا دوره ی بازپرداخت این نوع وامها بلند مدت و نرخ بهره ی آن کمتر از میزان متداول در بازار است .
مزیت دیگر وامها این است که این روش نسبت به روش قبلی انعطاف پذیری بیشتری برای اختصاص کمک بلاعوض به دانش آموزان ممتاز به وجود می آورد زیرا با جایگزین شدن وام به جای کمکهای بلاعوض بخشی از منابع که صرف اعطای کمکهای بلاعوض به افراد می شد آزاد می شود و بودجه ی بیشتری برای اعطای کمکهای بیشتر به دانش آموزان ممتاز در دسترس قرار خواهد گرفت . مزیت دیگر وامهای به نقایص بازار سرمایه برای سرمایه گذار آموزشی باز می گردد ( ر. کوپ – ترجمه عبد الحسین نفیسی- 1381) .
دومین ویژگی اینکه بازگشت وجوه و تشکیل سرمایه ی مستقل تا قبل از گذشت چندین سال از فعالیت نظام ممکن و میسر نیست یعنی شاید موسسه ناگزیر باشد که تا مدت 10 سال وجوه لازم را از منابعی دیگر تامین کند . راه حل پیشنهادی برای این مساله تلفیق طرح دوم با کسورات است نظر به این که وجوه اخیر جریان عکس وجوه وام را دارند قبل از شروع دوره ی بازپرداخت وامها ، منابع زیادی جمع آوری خواهد شد به این ترتیب که پرداخت ماهانه فرد به صندوق به حساب بازپرداخت وام تحصیلی واریز می گردد ( همان منبع ).
درآمد حاصل از فعالیتهای تجاری :
آموزش و پرورش بخشی از درآمدهای جاری خود را نیز از فعالیتهای تجاری ( مانند اجاره ی ساختمانها و تاسیسات برای مصارف مختلف ) کسب می کنند بخش عمده ی این نوع درآمدها ، درآمد حاصل از دارایی های مالی ، صنعتی و املاک یا دارایی های وقفی است که به شرح آن می پردازیم :
درآمد حاصل از دارایی های مالی ، صنعتی و املاک ( وقفی ) :
اکثر سازمان های آموزش و پرورش به ویژه موسسات خصوصی ، انواع مختلفی از اموال ووجوه امانی دارند که بخش زیادی از آنها معمولا اموال و دارایی های وقفی است اصطلاحا به این دارایی ها موقوفه ( Endowment ) گفته می شود و عبارت از اموال و دارایی های مالی ، صنعتی و املاک است که اصل آنها محفوظ مانده و فقط درآمد آن برای مقاصد عمومی مصرف می شود . از این تعریف سه اصل ضروری را می توان استنتاج کرد :
1 ـ غیر قابل مصرف بودن اصل اموال
2 ـ تولید درآمد از اموال