دیوان کیفری بین المللی

درمارس2003 دیوان کیفری بین المللی تأسیس میشود ومطابق بند دوم ماده 8 اساسنامه بکارگیری کودکان زیر15 سال در جنگهای بینالمللی یا غیر بینالمللی و یا بکارگیری کودکان از سوی گروههای مسلح در زمره جنایت جنگی است. هم چنین حملات عمدی به بیمارستانها و مدارس، تجاوز جنسی و دیگر خشونتهای جنسی علیه کودکان، جنایت جنگی تلقی شده و دیوان در رسیدگی به این گونه جرائم صلاحیت رسیدگی دارد. بر اساس صلاحیت تکمیلی دیوان، کشورها یا مرتکبان اینگونه جنایات را محاکمه میکنند و اگر نخواهند ویا نتوانند محاکمه کنند، صلاحیت دیوان برای رسیدگی محفوظ است.
درژانویه200 شورای امنیت چهارمین قطعنامه خودرا به شماره 1460تصویب واز دبیرکلمیخواهد درباره حمایت از کودکان درمخاصمات مسلحانه گزارش ویژهای تهیه نماید. در آوریل 2004 این شورا طی قطعنامه شماره 1539از دبیرکل میخواهد تا فوراً برنامه عمل جامع وساز وکار نظارتی درباره به کارگیری و سربازگیری کودکان درمخاصمات مسلحانه و تأثیرات ناشی از بکارگیری آنان درمخاصمات تهیه نماید. در ژوئیه2005شورا ششمین قطعنامه خود را به شماره 1216درخصوص ساز و کار نظارت وگزارشدهی درباره کودکان و مخاصمات مسلحانه تصویب میکند و گروه کاری بدین منظور تشکیل میشود. در7 فوریه2007 خانم «کماراسامی» بهعنوان نماینده ویژه دبیرکل در امور کودکان و مخاصمات مسلحانه منصوب میشود و در دسامبر2007 گزارشوی توسط مجمع عمومیوشورای امنیت منتشر میشود. این گزارش جدیدترین سند در بیان وضعیت کودکان درمخاصمات مسلحانه در سراسر جهان است.
بند چهارم : اسناد منطقه ای
قطعنامههای دیگری نیز برای توجه به کودکان و تعارضات مسلحانه تصویب شده اند که به برخی از آنها به صورت اجمال اشاره میشود هرچند که این موارد لازم الاجرا نیستند.
– اعلامیه اروپا معروف به اعلامیه 1999 برلین درمورد استفاده از کودکان سرباز
– اعلامیه آمریکای لاتین برای آمریکا و کارائیب
– اعلامیه آسیا پاسفیک، کاتماندو
-اعلامیه 2000 درمورد استفاده از کودکان به عنوان سرباز
– اعلامیه خاورمیانه و شمال آفریقا و اعلامیه 2001 « امان» درمورد استفاده از کودکان به عنوان سرباز.
سازمان کشورهایآمریکایی در سال2000 قطعنامه کودکان و تعارضات مسلحانه را تصویب کرد. دراروپا هم شورای اروپا و هم اتحادیه اروپا ابتکاراتی را فراهم کرده اند. مجمع پارلمانی شورای اروپا قطعنامه 1215مصوب 2000 را تصویب کرد. درمورد اتحادیه اروپا نیز باید به قطعنامه 1998 کودکان سرباز در پارلمان اروپا اشاره کرد.1
اتحادیه اروپا هم چنین اعلامیه های عمومی را صادر نموده است که در آنها از کشورهای طرف درگیر برای بکارگیری معیارهای لازم جهت پایان دادن به استفاده کودکان درتعارضات مسلحانه خواسته تمام تلاش خود را بنمایند. یکی از اهداف اتحادیه اروپا بکارگیری معیارهای مؤثر برای خاتمه استفاده از کودکان درارتشها و گروههای مسلحانه و پایان بیکیفری است.
گفتار سوم:
حمایت های بین المللی از کودکان درمخاصمات مسلحانه
کنوانسیونهای چهارگانه 1949 ژنو وپروتکل الحاقی 1977 درموارد متعددی از کودکان حمایت بعمل آورده است که میتوان به طورکلی آن را به دو دسته حمایت مستقیم وغیرمستقیم از کودکان تقسیم بندی نمود. قبلاز تصویب پروتکلها، مجمع عمومی ملل متحد درسال 1974 اعلامیه حمایت از زنان و کودکان را در وضعیتهای اضطراری ومخاصمات مسلحانه تصویب نمود. هرچند رعایت این قطعنامه درجنگها الزام آور نیست، اما گامی مهم ومثبتدرتوجه به زمان و کودکان بهعنوان قربانیان رفتار غیرانسانی وافزایش توجه به افراد آسیب پذیر درمخاصمات داخلی است.
ماده3 مشترک کنوانسیونهای ژنو بیان میکند با کسانی که مستقیماً درجنگ شرکت ندارند به انضمام افراد … یا کسانی که به علت بیماری یا زخمی یا اسارت و یا هرعلت دیگری قادر به جنگ نباشد، باید با اصول انسانیت رفتار شود.
پروتکل اول1977 الحاقی بهکنوانسیونهای ژنو دربند یک ماده 77 همانطورکه قبلاًٌ آمد اظهارمیدارد کهکودکان بایدمورد احترامخاصی قرارگیرند ودر برابرهرشکل ازحمله غیرمحترمانه حمایت شوند، طرفهای مخاصمه مراقبت وکمکی را که کودکان خواه به علت سن و یا به هرعلت دیگری به آن نیاز دارند برای آنها فراهمنمایندودربند4 برجدایی کودکانازبزرگسالان درمواقعی که کودک به دلایل مربوط به مخاصمهمسلحانه دستگیر یا بازداشت شده تأکید دارد.
دربند4 ماده38 کنوانسیون حقوق کودک آمده است: «کشور های طرف کنوانسیون مطابق با تعهداتخود نسبت به قانون بینالمللی بشردوستانه در جهت حمایت از افراد غیرنظامی به هنگام جنگهای مسلحانه تمام اقدامات عملیرا برای تضمینومراقبت از کودکانی که تحتتأثیر (عواقب)جنگ قرارگرفتهاند بهعمل خواهند آورد» باید توجه داشت که اقدامات حمایتی تنها شامل حمایت از جسم کودک در برابر سلاحها و بمبارانها نیست هرچند که این مورددر اولویت است بلکه جلوگیری از نقض سایر حقوق کودک مثل تغذیه، آموزش، مشکلات روحی و …. را نیز در بر میگیرد.
کودکانی که در معرض آسیبهای جنگی قرار میگیرند به طور کلی به دودسته تقسیم میشوند:
الف) کودکانی که سن آنها زیر7 سال است، این کودکان علاوه برآن که ممکن است دراثرنتیجه مستقیم جنگ جان خود را ازدست بدهند احتمال دارد دراثر عواقب و آثار جنگ دچار سوء تغذیه و بیماریهای مسری و مشکلات روحی و روانی شوند.
ب) این گروه شامل کودکانی میشود که بین 7 تا 15 سال سن دارند وخطری که بیشتر
از همه درزمان جنگ آنها را تهدید میکند، موضوع شرکت آنان درجنگ به عنوان سرباز است که اساسنامه دیوانکیفری بینالمللی بسیج اجباری وداوطلبانه افراد زیر15سال را از مصادیق جنایت علیه بشریت دانسته است.1
درجهان حدود 300 هزار کودک سرباز در30 کشور درتعارضات مسلحانه شرکت دارند و یک میلیون کودک در اثر جنگها دچار آسیبهای جدی شده یا برای همیشه فلج گردیده اند.2
باتوجه بهآنچه اشاره شدحمایتهای بینالمللیاز کودکان دردرگیریهای مسلحانه شامل دودسته حمایتهای عام وحمایتهای خاص میشود.
بند اول : حمایتهای عام
کودکان درمعاهدات حقوق بشردوستانه علاوه برآن که اصولاً وقاعدتاً غیرنظامی هستند ونباید به هیچ عنوان به آنها تعرض وتعدی شود، به دلیل آسیب پذیر بودن از حمایت برخوردارند.3 اساساً حقوق بشردوستانه، حقوق حمایتی است وبه راستی حمایت «قلب» حقوق بشردوستانه میباشد. حمایت عام یعنی این که افراد بدون توجه به خصوصیات و ویژگیهای فردی، شغلی، جنسی و نژادی از تمام فعالیتها و امتیازات بشردوستانهای که به منظور حفاظت ازجمعیتهای غیرنظامی به عمل میآید برخوردار و بهرهمند گردند.
بند دوم: حمایت های خاص
علاوه برحمایتهای عام، کودکان بههمان دلیل آسیبپذیر بودن از حمایت خاص که مکمل حمایت عام است نیز برخوردارهستند. به تصریح بند اول ماده 77 پروتکل اول ، کودکان باید مورد احترام خاص قرار گیرند ودر برابرهرشکل ازحمله غیرمحترمانه حمایت شوند. طرفهای درگیر درمخاصمه مراقبت وکمکی که به کودکان خواه بهعلت سن و یا به هرعلت دیگری به آن نیاز دارند، برای آنان فراهم نمایند. هدف حمایت خاصاز کودکان دراسناد حقوق بشردوستانه مصون نگه داشتن و حفظ آنان از ایراد هرگونه زیانهای روحی و جسمی به آنها است.