روش یادگیری مشارکتی

دانلود پایان نامه

یادگیری مشارکتی سازمان یافته
استون اسلاوین و همکاران
اواخر دهه 1970
خواندن و نوشتن تلفیقی
جانسون و جانسون
اواسط دهه 1970
آموختن با هم و انفرادی
(جانسون و همکاران، 2000، ترجمه قلتاش، 1383)
جمع بندی
روش یادگیری مشارکتی: در بین روش‏های مختلف آموزش و یادگیری که توسط متخصصین پیشنهاد گردیده روش یادگیری مشارکتی که در نیم قرن اخیر مطرح شده است. مؤثرتر از سایر روش ها به نظر می‏رسد و از حمایت تحقیقاتی بالایی برخوردار است. اسلاوین (1991) یادگیری مشارکتی را به عنوان وسیله‏ای برای تقویت مهارت‏های فکری و ارتقاء سطح یادگیری، جایگزینی برای گروه بندی دانش‏آموزان بر اساس توانایی هایشان و وسیله‏ای برای بهبود روابط دانش‏آموزان نژادهای مختلف و آماده کردن آنها برای ایفاء نقش در فعالیت گروهی یاد می‏کند. منشأ یادگیری مشارکتی، تعریف از مشارکت می‏باشد. (کاگاه، 1990، ص65). روش موقعیت مشارکتی را موقعیتی می‏داند که در آن هر فرد فرد تنها در صورتی می‏تواند به هدف برسد که همه‏ی افراد به هدفشان برسند و اعتقاد داشت که تعاملات مشارکتی باعث می‏شود مشارکت کنندگان تجربه‏ی روشنی از علائق مشترک، کوشش‏های مشترک، توزیع یکسان قدرت، اعتماد و صداقت داشته باشند، در حقیقت از نظر او افراد آرنسون و همکاران (1997) با استفاده از تعریف وی در خصوص موقعیت مشارکتی، در تلاش برای ارائه یک الگوی عینی و عملی از یک موقعیت مشارکتی در یادگیری، موفق به ارائه تکنیکی به نام تقسیم موضوع به بخش‏های مختلف شدند. ماهیت این تکنیک به این صورت است که دانش‏آموز را ملزم می‏کند به این که با هم کار کنند، یکدیگر را آموزش دهند و برای رسیدن به اهدافشان به همدیگر متکی باشند. مدل ارائه شده به وسیله آرنسون و دیگران به این صورت است که دانش‏آموزان در گروه‏های 5 یا 6 نفر قرار داده می‏شوند و هر دانش‏آموز مسئولیت آموزش یک بخش خاص از درس روزانه به سایر اعضاء گروه را بر عهده دارد. در این تکنیک هر دانش‏آموز فقط یک قسمت خاص از درس را در اختیار دارد و سایر دانش‏آموزان آن اطلاعات را در اختیار ندارند بنابراین در گروه وابستگی ایجاد می‏گردد. دانش‏آموزان بر مبحث مربوط به خود مسلط می‏شوند و در خصوص چگونگی آموزش آن مبحث به سایر اعضای گروه خود و سوالات احتمالی که ممک ناست اعضای گروه از آنها بپرسند بحث و تبادل نظر می‏کنند. در الگوی مشارکتی معلم به جای اینکه مطلب درسی را به دانش‏آموزان ارائه دهد. صرفا به عنوان یک منبع تسهیل کننده می‏باشد و در فرفرآیند یادگیری و آموزش با دانش‏آموزان همکاری می‏کند و هر دانش‏آموز به جای اینکه به صورت منفعل به معلم به عنوان یک منبع مرکزی انسانی وابسته باشد، مجبور است که یک مشارکت فعال داشته و نسبت به آنچه یاد می‏گیرد مسئول باشد. الگوی یادگیری مشارکتی در طول دو دهه‏ی اخیر با استفاده از یافته‏های تحقیقات مختلف و در جهت بهبود و توسعه، دستخوش تغییراتی گردیده و به شعب مختلفی که هر کدام در خصوص ویژه‏ای کاربرد دارند تقسیم شده است. البته باید توجه داشت که اجرای تکنیک‏های مختلف یادگیری مشارکتی علیرغم همه‏ی امتیازاتی که برای آنها برشمرده می‏شود به همان سادگی که در تئوری گفته می‏شود مطرح نیست و در عمل ممکن است با مشکلاتی مواجه شود.
یادگیری مشارکتی به کار کردن دانش‏آموزان با همدیگر برای دستیابی به یک هدف مشترک اشاره می‏کند. همچنین، در این روش دانش‏آموزان، علاوه بر اهداف معمول یادگیری، با برقراری رابطه با یکدیگر جامعه پذیر می‏شوند. از این جهت، این روش در مقابل روش‏های فردگرایانه است. چندین پژوهش نشان می‏دهند هنگامی که تکالیف درسی دربرگیرنده‏ی مهارت‏های حل مسئله و یادگیری پیچیده باشند، همکاری دانش‏آموزان نسبت به رقابت کردن آنها پیامدهای آموزشی بیشتری دارد و این امر، به ویژه در مورد دانش‏آموزان ضعیف تر، بیشتر صدق می‏کند .
یادگیری مشارکتی منجر به بهبود مهارت در توجه به دیدگاه‏های دیگران می‏شود و روابط بین گروه‏های مختلف قومی را در مدرسه و کلاس درس بهتر می‏سازد، عزت نفس را افزایش می‏دهد و موجب پذیرش و محترم شمردن دانش‏آموزان ضعیف و ناتوان می‏شود (اسلاوین،1995).
یافته‏های پژوهشی در زمینه یادگیری مشارکتی را می‏توان این گونه خلاصه کرد: پیشرفت تحصیلی بیشتر در مقایسه با دیگر روش‏های آموزشی، روابط بین فردی بهتر بین اقلیت‏های قومی، افزایش عزت نفس، بهبود روابط بین دانش‏آموزان قوی، ضعیف و متسوط مطالعات نشان می‏دهد که یادگیری مشارکتی علایق متقابل و اعتماد بین فردی میان دانش‏آموزان را افزایش می‏دهد و آنها را اجتماعی می‏کند
(اسلاوین،1983).
بیش از 600 مطالعه، در طول 90 سال گذشته، اثربخشی شیوه‏های آموزش مشارکتی، رقابتی و انفرادی را مقایسه کرده اند. این پژوهش ها توسط محققان مختلف در زمان‏های مختلف بر روی آزمودنی‏های سنین مختلف، در حوزه‏های درسی و محیط‏های متفاوت انجام شده است. در بیشتر این پژوهش ها اثربخشی یادگیری مشارکتی بیشتر از روش‏های سخنرانی، استفاده از وسایل کمک آموزشی، روش انفرای و دیگر شکل‏های آموزش است. در روش یادگیری مشارکتی گروه ها بیشتر با هم کار می‏کنند، بیشتر یاد می‏گیرند، آنچه را که یاد می‏گیرند بهتر می‏فهمند و آسان تر به یاد می‏سپارند و احساس بهتری نسبت به خود، کلاس و همکلاسی هایشان دارند (جانسون و همکاران،1986).
امروزه رویکردهای رقابتی و حتی انفرادی، سنتی قلمداد شده و جای خود را به رویکردهای نوین آموزشی داده‏اند و این در حالی است که رویکردهای سنتی-به ویژه رقابتی-در گستره وسیعی بر مدارس سایه افکنده‏اند. همان طور که سوابق نظری و تجربی تحقیق نشان می‏دهد چنین شرایطی موجب تضعیف روابط عاطفی، تقویت حس حسادت، کینه دشمنی در بین دانش‏آموزان، عدم رشد طبیعی مهارت‏های اجتماعی، افزایش اضطراب و نگرانی در کلاس درس، افزایش یادگیری سطحی و طوطی وار، شدت یافتن میزان تنفر از مدرسه و کاهش شو یادگیری، نومیدی، سرخوردگی و بی تفاوتی، جابجا شدن هدف (یادگیری) و وسیله (نمره و پیشی گرفتن از دیگران)، افزایش حالت انفعالی در شاگردان، تضعیف عزت نفس و وابستگی بیش از حد به دیگران و نابرابری در برخورداری از فرصت‏های آموزشی در کلاس درس شده است و به همین دلیل است که صاحبنظران در دهه حاضر جوانب مختلف یادگیری مشارکتی را به عنوان یک رویکرد نوین مورد مطالعه قرار داده و بر ضرورت کاربرد آن در کلاس درس تأکید کرده اند. این روش گر چه در چند دهه گذشته مطرح گردیده، در دهه حاضر جوانب مختلف آن بررسی و ابعاد مختلف و تازه‏ای به آن افزوده شد و این موضوع موجب گردید که اطلاق اصطلاح یادگیری مشارکتی به هر گونه کار گروهی، تشکل گروهی و بحث گروهی ممکن نگردد.
گروه‏های کوچک ناهمگون، مشارکت همه اعضاء در انجام تکلیف، یادگیری مهارت‏های اجتماعی از یکدیگر و از معلم، وابستگی درونی مثبت، احترام متقابل، احساس مسئولیت فردی و گروهی، ارزشیابی عملکرد فردی و گروهی به طور مستمر، خشنودی اعضای گروه از کار کردن با یکدیگر، ارتباط چهره به چهره، اعتماد، عشق و علاقه اعضاء به یکدیگر مشخصه‏های اصلی یادگیری مشارکتی محسوب می‏شوند. بدیهی است در آغاز کار فقدان یک یا چند مورد از این مشخصه ها نباید معلمان را نومید کند و آنها را از ادامه کار باز دارد. معلمان با حمایت مدیران و اولیاء مدرسه و همکاری دانش‏آموزان و والدین می‏توانند گام‏های اولیه را برای شروع یک سفر طولانی بردارند و در حین عمل مشخصه‏های فو را گسترش دهند، یا حتی مشخصه‏های جدیدی را اضافه کنند.
از آنجایی که کاربرد یادگیری مشارکتی در کلاس درس تقریبا تجربه تازه‏ای برای معلمان است، پیشنهاد می‏شود همان طور که گروه‏های مشارکتی دانش‏آموزان در کلاس درس ایجاد می‏شود، گروه‏های مشارکتی معلمان نیز به منظور تبادل نظرات و تجربیات در مدرسه تشکیل گردد تا اینکه از این طریق زمینه تقویت برنامه معلم پژوهنده در قالب گروه‏های مشارکتی فراهم شود. معلمان می‏توانند با همکاری مدیران مدارس و والدین نسبت به تشکیل گروه‏های مشارکتی دانش‏آموز پژوهنده در خارج از کلاس درس اقدام و از این طریق ضمن رشد مهارت‏های اجتماعی، پژوهش انگیزی را در دانش‏آموزان تقویت نمایند. بحث و گفتگوی شاگردان در قالب گروه‏های مشارکتی ممکن است تا حدودی نظم سنتی کلاس را به هم بریزد و موجب ایجاد سر و صدا شود، به معلمان توصیه می‏شود این شرایط را که لازمه تعامل و همفکری است بپذیرند.
تأثیر روش یادگیری مشارکتی بر ابعاد گوناگون همچون مهارت‏های اجتماعی و پیشرفت تحصیلی می‏توان عنوان داشت که با توجه به این که یک جنبه مهم از یک موقعیت کلاسی، حالتی است که دانش‏آموزان در آن با همدیگر ارتباط برقرار می‏نمایند، لذا با ایجاد این موقعیت می‏توان زمینه را برای افزایش روابط بین فردی دانش‏آموزان فراهم ساخت، چرا که مشارکت منجر به پذیرش، توجه، اعتماد و اطمینان بیشتر بین اعضای گروه می‏شود. چون در روش مشارکتی دو عامل بسیار مهم که نقش تعیین کننده در اجرای مناسب را دارند یکی ساخت مشوق مشارکتی که دانش‏آموزان در دریافت پاداش و تقویت به نوعی به هم وابسته اند و در موفقیت و شکست هم شریک هستند و دیگری ساخت وظیفه‏ی مشارکتی که دانش‏آموزان با هم روی یک وظیفه و موقعیت که در نهایت در راستای رسیدن به اهداف مشترک است، فعالیت می‏کنند.
بنابراین یادگیری مشارکتی برای انجام دادن انواع فعالیت ها و تکالیف تحصیلی از یادگیری دروس مختلف گرفته تا پروژه‏های تحقیقاتی مورد استفاده قرار می‏گیرد. بنا به گفته جانسون در روش یادگیری مشارکتی همه‏ی فراگیران یا موفق می‏شوند شنا می‏کنند و به هدف می‏رسند یا همگی با هم غرق می‏شوند.
به طور کلی، تحقیقات مختلف دهه اخیر گویای آن است که این روش، تأثیر مثبتی بر پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان دارد (بازرگان، 1376)
گر چه یادگیری مشارکتی دارای سابقه‏ای طولانی از نظر نظری و تجربی در کشورهای دیگر است، اما در ایران به اندازه کافی مورد توجه پژوهشگران قرار نگرفته است. در صورتی که زمزمه‏هایی مبنی بر ضرورت کاربرد آن در دهه اخیر در مراکز آموزشی ایران از سوی مدیران و معلمان به گوش می‏رسد، دست‏اندرکاران نظام آموزش و پرورش را به فکر بهبود بخشیدن به وضعیت آموزشی و انجام دادن اصلاحاتی در نظام آموزشی انداخته است و برگزاری دوره‏های آموزشی در زمینه روش‏های آموزشی نوین و اجرای طرح‏های آزمایشی از آن جمله اند، همه چیز با وجود تلاش در زمینه معرفی و گسترش روش‏های نوین آموزشی، هنوز روش‏های سنتی به کار می‏روند و فقط شماری محدود از معلمان، بنا به علاقه خود و بر اساس برداشت‏هایی که از روش‏های نوین دارند، آنها را در کلاس‏های خود به کار می‏بندند.
فصل سوم
روش تحقیق
در این فصل پس از بیان روش تحقیق، به معرفی جامعه و نمونه آماری، روش نمونه گیری، روش گردآوری داده ها، ابزار تحقیق، روش تجزیه و تحلیل داده‏های ملاحظات اخلاقی می‏پردازیم.

مطلب مشابه :  انواع اختلالات روانی