شورای همکاری خلیج فارس

دانلود پایان نامه

پژوهش حاضر با هدف بررسی روابط بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بعد از تحولاتی که از 2010 شروع شد و تا کنون نیز ادامه دارد نگاشته شده است. به دلیل اهمیت استراتژیکی و زیادی که منطقه ی خلیج فارس برای کشور ایران دارد و مهمتر اینکه تأثیری که رابطه ی ایران با کشورهای خلیج فارس بر جایگاه ایران در منطقه ی خلیج فارس دارد و همچنین درگیر شدن منافع ایران در پرتو تحولات اخیر منطقه ی خاورمیانه در این پژوهش سعی کرده ایم علاوه به پرداختن به روند تحولات اخیر خاورمیانه و تغییراتی که در محیط خاورمیانه ایجاد شده و بررسی اوضاع داخلی کشورهای دستخوش انقلاب و فعالیت های هسته ای ایران و به دنبال آن تحریم هایی که بر علیه ایران اعمال شده است، در آخر به تأثیری که این تحولات بر روابط بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس گذاشته است بپردازیم.
در فصل اول این پژوهش کلیات و اهداف و مشکلات و سوالات و فرضیه ها و سازماندهی پژوهش بیان شده است.
در فصل دوم از نظریه ی سازه انگاری به عنوان رهیافتی که می تواند برای تحلیل این موضوع مناسب باشد استفاده شده. در نظریه سازه انگاری به وابستگی متقابل کشورها و تأثیری که هویت ها و منافع بر رفتار کشورها دارد پرداخته شده است همانگونه که در تحولات اخیر مشاهده می شود و نتیجه ای که در این فصل گرفته می شود اینست که: نظام فکری- هنجاری بر هویت و هویت بر منافع و منافع بر اهداف و در آخر بر رفتار تأثیر می گذارد و در مجموع این عوامل رفتار بازیگران را شکل می دهند. بنابراین در روند تحولات خاورمیانه نیز سیر به همین صورت بوده و نظام های هنجاری و فکری اعراب که به هویت، منافع و اهداف و رفتار بازیگران شکل می دهند باعث ایجاد تحولاتی در نگرش مردم شده و شروع به اعتراض نسبت به وضع موجود کرده اند.
در فصل سوم روند تحولات اخیر از زمان آغاز آن از تونس و در پی یک واقعه ی به ظاهر کوچک که خودسوزی یک جوان دست فروش تونسی بود مورد بررسی قرار گرفت و بعد از بررسی روند تحولات در کشورهای دستخوش انقلاب به صورت موردی به این نتیجه می رسیم که این کشورها با الهام گیری از یک الگو و ایجاد این نگرش که مورد تبعیض قرار گرفته اند سرانجام در مقابل حکومت های مستبد خود ایستاده و شروع به اعتراض می کنند و در صدد احقاق حق خود برمی آیند. در این فصل همچنین به مسأله ی هسته ای ایران و تحریم هایی که در پی آن بر علیه ایران تحمیل شد و موجب واگرایی بین ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس شد پرداخته شد. درخصوص نگرانی سران کشورهای خلیج فارس در قبال برنامه هسته ای ایران، شک و تردید چندانی وجود ندارد. به نظر می رسد که به رغم تلاش های دیپلماتیک دایمی ایران برای متقاعد ساختن سران خلیج فارس، نسبت به صلح آمیز بودن برنامه هسته ای و تهدیدآمیز نبودن آن، مقامات عربی هنوز با ابهام و تردید در این خصوص می نگرند و گزارش هایی مانند گزارش جامعه اطلاعاتی آمریکا بر پیچیدگی مسئله هسته ای ایران از منظر سران شورای همکاری افزوده است. فارغ از نظامی یا غیرنظامی بودن برنامه هسته ای ایران، دغدغه اصلی دولت های خلیج فارس به پیامدهای پیشرفت ایران در برنامه هسته ای، ولو در ابعاد غیرنظامی، برای توازن قدرت منطقه ای مربوط است. با توجه به قابلیت تبدیل برنامه هسته ای غیرنظامی به نظامی، نگرانی سران عرب کاهش قدرت تأثیرگذاری و نقش آفرینی کشورهای خلیج فارس در عرصه منطقه ای، به دلیل افزایش فاصله خود با اسرائیل و ایران در عرصه تکنولوژیک و یا نظامی است. براین اساس این دولت ها با توجه به حجم محدود قدرت خود، رویکرد اصلی خود را بر استفاده از بازیگران و سازمان های بین المللی در جهت جلوگیری از پیشرفت هسته ای ایران قرار داده اند(مرکز تحقیقات استراتژیک،1387). هر چند تا کنون نظم و امنیت و ثبات پایداری در هیچ یک از این کشورها ایجاد نشده است اما اگر مردم به درستی این اتفاقات را مدیریت کنند می تواند به نفع مردم منطقه باشد. در این فصل همچنین به موضوع نامگذاری های متفاوت این تحولات اشاره شده و اینکه هر کشور بنا به نقطه نظر و برداشت خود عنوان متفاوتی را بر این تحولات اطلاق کرده است و در نتیجه اینکه آنچه مهم است آینده ی تحولات است و عناوین آنچنان تعیین کننده نیستند.
در فصل چهارم به اوضاع منطقه ی خاورمیانه از لحاظ امنیتی و پدیده هایی که در آن دخیل هستند چون:ایران هراسی، اسلام هراسی، شیعه هراسی، تعارضات شیعه و سنی، تعارضات سیاسی و… پرداخته می شود و بعد توضیح وتحلیل مفصل هر کدام از این موارد. نتیجه ای که به دست می آید این است که فضای منطقه ی خاورمیانه بعد از تحولا 2010 حالت امنیتی تری به خود گرفته و این علاوه بر اوضاع نابسامان داخلی کشورهای درگیر انقلاب از دخالتی که قدرت های غربی برای رسیدن به منافع خود در منطقه می کنند ناشی می شود. ظهور پروژه هایی چون ایران هراسی علاوه بر اینکه ناشی از ایده ی صدور انقلاب ایران به سایر کشورهای منطقه است ناشی از تلاشی است که قدرت های غربی به خصوص امریکا برای کوتاه کردن دست ایران از منطقه انجام داده اند. در مورد شیعه هراسی نیز عوامل سیاسی، فرهنگی، ژئوپلیتیکی و با هدف ایجاد تفرقه بین شیعیان و سنی ها و کنترل رشد یک حکومت اسلامی مشابه در منطقه، جلوگیری از اتحاد میان شیعیان و سنی ها و جلوگیری از ایجاد ترتیبات امنیتی بومی پایدار در منطقه می باشد که این اهداف نیز از سوی کشورهای غربی برای ایجاد فضای مناسب برای بهره برداری از منافع خود در منطقه دنبال می شود. تعارضات شیعه و سنی نیز بیشتر به دلیل جایگاه نابرابر شیعیان و سنی ها در منطقه و اعتراض شیعیان به تبیض و ظلم و بی عدالتی که نسبت به آن ها روا می شود می باشد. همه ی این عوامل در نهایت موجب ایجاد تعارضات سیاسی در منطقه می شود که این موارد و عوامل منازعه اگر چه از قبل در منطقه وجود داشته است اما با شروع تحولات در منطقه و از سال 2010 نمود بیشتری پیدا کرده و به صورت علنی تر ظاهر شده است. در این فصل همچنین به ظهور گروه های تروریستی رادیکال چون گروه داعش اشاره شده که با استفاده از اوضاع نابسامان منطقه و برای ضربه زدن به منافع ایران در منطقه به شکل افراطی ظاهر شده و شروع به فعالیت می کنند.
در فصل پنجم، با توجه به همه ی موارد و مطالعاتی که در فصول قبل صورت گرفت به بررسی روابط سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، مقایسه ی سفرهای دیپلماتیک در قبل و بعد از این تحولات و همچنین نمایش جداول مربوط به واردات و صادرات ایران از هر کدام از کشورهای خلیج فارس، تراز تجاری این کشورها با ایران، نمودار صادرات و واردات آن ها و اجلاس های اقتصادی آنها با یکدیگر، پرداخته می شود و نتیجه ی این فصل که به عنوان نتیجه ی کلی پژوهش نیز می باشد این است که تحولاتی که از سال 2010 شروع شد و وقایعی که در پس آن اتفاق افتاد و در فصول گذشته به آن اشاره شد در نهایت موجب ایجاد واگرایی سیاسی و اقتصادی بین ایران و برخی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس شده است و به عبارتی روابط سیاسی- اقتصادی ایران با کشورهای

مطلب مشابه :  روانشناسی اجتماعی، گروه های اجتماعی، آلکسیس دوتوکویل