فایل روانشناسی مدل‌های نظری سوگیری توجه

 براساس این تئوری تکرار عمل سوءمصرف باعث حساس شدن پروسه جواب دهی دوپامینرژیک می شه و با هر بار تکرار سوءمصرف، این سیستم هم حساس تر می شه. این پروسه باعث درک برجسته تر نشونه های مربوط به مواد شده و ویژگی های انگیزشی قدرتمندی رو دلیل می شه که فرد رو واسه رفتار جستجوی مواد تحریک کرده و وسوسه ذهنی رو افزایش می دهد. در کل، به دلیل گذشته شرطی فرد معتاد، دیدن محرک شرطی، جواب های دوپامینرژیک شرطی رو فرا می خواند که  سوگیری توجه و به دنبال اون وسوسه ذهنی رو در فرد معتاد موجب می شه. در این مدل سوگیری توجه و وسوسه ذهنی دارای رابطه ی تحریکی دو طرفه فرض می شن (رابینسون[۲] و بریدج[۳]، ۱۹۹۳؛ به نقل از فیلد و ککس، ۲۰۰۸) .

معتاد

نظریه طرح فعال[۴]

تئوری طرح فعال درباره اعتیاد، پیشنهاد می کنه که رفتار مصرف مواد به طور خودکار ادامه پیدا می کنه، صرف نظر کردن از اون در حضور محرک راه انداز مشکله و ممکنه در غیاب آگاهی اتفاق بیفته(تیفانی[۵]، ۱۹۹۰؛ به نقل از تونشند[۶] و دوکا، ۲۰۰۷) .

اعتیاد

 

نظریه نگران الان[۷]

 طبق تئوری کلینجر[۸] و ککس (۲۰۰۴) ، حالت های انگیزشی فرد بین دو نقطه ی تعهد نسبت به پیگیری یه هدف خاص و حصول به اون هدف مورد پیگیریه. در سرتاسر پیگیری هدف، پردازش شناختی نسبت به محرک های مربوط به هدف سودار میشه، این فرد رو به وسیله ی جواب های خودکار و انتخابی به نشونه های مربوط به هدف، در دست یابی به هدف ثابت قدم نگه می داره. در بافت رفتار اعتیادی، مصرف کنندگان مواد هدف به کار گیری مواد رو دارن، پس اون ها باید به آسونی به وسیله محرک های مربوط به مواد منحرف شن (به نقل از فیلد و ککس، ۲۰۰۸).

 

نظریه شرطی سنتی[۹]

 شرطی سازی سنتی می تونه توضیح بده که سوگیری توجه واسه محرک های مربوط به مواد چیجوری ایجاد می شه. سوءمصرف مواد می تونه به عنوان محرک غیر شرطی ( USS[10]) بکنه که جواب های غیر شرطی ([۱۱] URS ) رو فراخوانی کنه. از راه شرطی شدن، مواد می تونه با محرک های محیطی که پیوسته و وابسته به اثر مواد هستن تداعی شه. پس از تکرار همایندی محرک غیر شرطی (US) با محرک شرطی شده ([۱۲]CS)، CS جواب شرطی شده (CR[13]) رو فراخوانی می کنه، مثل تحریک فیزیولوژیکی و یا وسوسه به کار گیری مواد. یه نتیجه شرطی شدن سنتی وقتی که با CS مواجه می شه (وقتی که CS وقوع US رو پیش بینی می کنه) اینه که جهت گیری ارگانیسم به طرف پیش بینی CS متوجه می شه (بیندرا[۱۴]،۱۹۷۴). در پشتیبانی از مدل شرطی شدن، تحقیق های بسیاری صورت گرفته. مثلا، لازو[۱۵]، هرزاگ[۱۶] و براندون[۱۷] (۱۹۹۹) به افراد سیگاری یکCS جدید با سیگار رو تداعی کردن و پیدا کردن که روبرو شدن با این محرک جدید، افزایش در وسوسه ذهنی رو فراخوانی می کنه اما محرکی که با مصرف سیگار تداعی نشده این اثر رو ایجاد نمی کنه (به نقل از فیلد و ککس، ۲۰۰۸).

سیگار

دلایل دلالت دارن که محرکی که ویژگی های تشویقی کسب می کنه، بر محرکی که آشکارا نامرتبط با مواده رجحان پیدا می کنه. مثلا، موچا[۱۸]، پائولی[۱۹] و انگریلی[۲۰]  (۱۹۹۸) سیگاری ها رو جهت تمیز قائل شدن بین یه محرک شنیداری که با سیگار ربط داره (CS+) و یه محرک دیگه که آشکارا ارتباطی با سیگار نداره (CS-) آموزش دادن. بیشتر شرکت کنندگان در آخر در جهت تجربه CS+ انتخاب کردن تا CS-. به طور مشابه، فلتین[۲۱] و هانی[۲۲] (۲۰۰۰) پیدا کردن که معتادین به کوکائین تجربه ی یه محرک ترکیبی شنیداری دیداری که قبلاً آشکارا با کوکائین در رابطه شده رو به محرکی که آشکارا با کوکائین بی ارتباطه رو بهتر می دونن. شرکت کنندگان در کل CR رو ایجاد نمی کنن تا وقتی که از این خبردار شن که CS، US رو پیش بینی می کنه. پس وقتی که CS ظاهر می شه، انتظار اینه که US در ادامه به عنوان شرط قطعی واسه اتفاق افتادن CRS رو شه. در مرور هوگارت[۲۳] و دوکا (۲۰۰۶)، اون ها نتیجه گرفتن که باخبر شدن از وابستگی واسه به وجود اومدن CRS، وقتی که یه محرک دلبخواهی با سیگار کشیدن جفت می شه، تعیین کننده س. با در نظر گرفتن دلایل در دسترس، هوگارت و دوکا (۲۰۰۶) نتیجه گرفتن که CS+ که با سیگار جفت شده، فقط در آدمایی که آگاهند که CS+ فرصت سیگار کشیدن رو پیش بینی می کنه، توجه انتخابی رو فرمون می دهد (یعنی سوگیری توجه) و وسوسه رو ایجاد می کنه. این یافته ها واسه فهم رابطه ی بین انتظارات درباره ی دسترس پذیری مواد، سوگیری توجه، و وسوسه ذهنی بسیار مهم ان. به نظر می رسد که نشونه های جفت شده با مواد وسوسه رو برمی انگیزند و توجه رو می دزدند چون که اون ها در اول انتظار با آگاهی ای در مورد این که مواد جهت استفاده در دسترسه راه می اندازند (به نقل از فیلد و ککس،۲۰۰۸).

 

مدل ترکیب نظری[۲۴]

از راه پروسه شرطی شدن سنتی، محرک های مربوط به مواد، انتظار دسترس پذیری مواد رو بر می انگیزند. این انتظار دلیل ایجاد وسوسه ذهنی و سوگیری توجه واسه نشونه های مربوط به مواد می شن. وسوسه ذهنی و سوگیری توجه رابطه ی تحریکی دوطرفه با همدیگه دارن. به دلیل نقش کلیدی انتظار دسترس پذیری مواد، وسوسه ذهنی و سوگیری توجه در بافتی که دسترس پذیری درک نمی شه (مثل وقتی که در درمان هستن) کاهش می پیدا کنن. تلاش جهت فرونشانی وسوسه ذهنی و سوگیری توجه ممکنه به طور ناقصی موفقیت آمیز باشه یا به طور متناقضی نیرومندی وسوسه ذهنی و سوگیری توجه رو زیاد کنه. افراد تکانشی و افراد دارای کنترل جلوگیری ضعیف  سوگیری توجه و وسوسه ذهنی بیشتری باید داشته باشن. این تئوری خیلی زیادً پیشنهاد می کنه وقتی که انتظار دسترس پذیری مواد وجود نداره سوگیری و وسوسه دیده نمی شه. این تئوری پیشنهاد می کنه اراده کردن تکانشی یا کنترل جلوگیری ضعیف ، یا هردو، واسطه ی تجربه ی وسوسه ی ذهنی و سوگیری توجه مربوط به مواده. ، این محتمله که خود سوگیری توجه و وسوسه ذهنی دلیل ضعیف شدن کنترل جلوگیری و اراده کردن های تکانشی در این افراد شن، یعنی احتمال رابطه ی علی دو طرفه هست. (فیلد و ککس،۲۰۰۸) .

انتظار دسترس پذیری مواد
نشونه های شرطی شده به مواد
سوگیری توجه
وسوسه ذهنی
کارکرد اجرایی شناختی تخریب شده: تکانشگری و کنترل جلوگیری خراب
تلاش واسه فرو نشاندن وسوسه و سوگیری توجه

نمودار ۱: مدل پیشنهادی فیلد و ککس (۲۰۰۸) در تبیین رابطه بین متغیرهای موثر در اعتیاد

[۱] Incentive-Sensitization

[۲] Robinson

[۳] Berridge

[۴] Action Schema

[۵] Tiffany

[۶] Townshend

[۷] Current Concerns

[۸] Klinger

[۹] Classical Conditioning

[۱۰] Unconditional Stimulus

[۱۱] Unconditional Response

[۱۲] Conditional Stimulus

[۱۳] Conditional Response

[۱۴] Bindra

[۱۵] Lazev

[۱۶] Herzog

[۱۷] Brandon

[۱۸] Mucha

[۱۹] Pauli

[۲۰] Angrilli

[۲۱] Foltin

[۲۲] Haney

[۲۳] Hogarth

[۲۴] Theoretical synthesis

علمی