منابع تحقیق با موضوع آداب و رسوم، رمز و نماد

دانلود پایان نامه

بالا از دیوها و پهلوان ضعیف‌ترند. یکی از این پری‌ها همسر پهلوان می‌شود. زندگی قهرمان داستان با این پریان گره خورده است. پهلوان در ماجراهایی که پیش‌رو دارد هر بار با یکی از آن‌ها مواجه می‌شود. یکی را از دست دیو نجات می‌دهد، کفش دیگری گره‌گشای کار اوست، در مقابل پری دریایی می‌ایستد تا کشتی‌ها به ساحل برسند و دست پری غار را نیز می‌سوزاند تا بتواند به هدف خود برسد. اما پریان شیفتۀ او می‌شوند و به قید قرعه، پری دریایی با او ازدواج می‌کند.
در افسانۀ سیب سرخ از جلد هفتم (درویشیان، 1385: 523) برگرفته از افسانۀ چهارمحال و بختیاری، دیو به قهرمان که به دروغ از او تعریف و تمجید کند با نیروی جادویی‌اش پاداش می‌بخشد و در مقابل به ضد قهرمان که با صداقت او را نفی کند کیفر می‌دهد.
در افسانۀ سیب سرخی که پیران را جوانی می‌داد از جلد هفتم (همان: 527) برگرفته از باکره‌های پری‌زاد، دیو عاشق دختری شده و هفت سال او را در قعر چاه زندانی می‌کند و انتظار می‌کشد تا دختر نیز شیفته او شود. اما سرانجام دختر او را می‌فریبد و شیشۀ عمرش را به دست قهرمان داستان می‌سپارد. در این افسانه برخلاف افسانه‌های دیگر، شیشۀ عمر دیو در شکم حیوانی نیست بلکه در صندوقچه‌ای پنهان شده است.
دیوها از خود صداهای مخصوصی می‌پراکنند.
در افسانۀ سید نازار از همین جلد (درویشیان، 539) برگرفته از کتاب چاپ نشدۀ آداب و رسوم مردم پاوه، دیو صدای خاصی از خود منتشر می‌کند، در غار زندگی می‌کند و از غیب نیز مطلع است و سید نازار را بدون این‌که او را از قبل دیده باشد می‌شناسد.
«ناگهان دیوی از ته غار بیرون آمد و درحالی که بول بول می‌کرد پرسید: یا سید نازار تو کجا؟ این‌جا کجا؟…» (همان: 540)
دیو پر‌خور است، زیاد می‌آشامد و هرچه باشد می‌بلعد.
«دیو با یک حمله جوال کشمش را بلعید، دستی به سبیلش کشید و گفت: “یا سید سیر نشدم.” سید نازار رفت و جوال دوم را هم آورد و به همان ترتیب دیو جوال دوم را هم خورد و گفت: “یا سید نازار تشنه شده، آب می‌خواهم.” سید نازار رفت و با تقلا مشکی آب آورد و دیو آب را سر کشید و گفت: “باز هم تشنه‌ام، یک مشک دیگر می‌خواهم.”» (همان: 541)
…دیو به او رسید و گفت: «من می‌خواستم تو و خرت را بخورم.» (همان: 541)
دیو در افسانۀ پادشاه و هفت فرزندش (درویشیان، 1389: 65) برگرفته از افسانه‌های لرستان، دشمن پادشاه و دزد گلۀ اوست. در این افسانه دیو، شاخ نیز دارد.
«رفت سراغ دیو. او را هم کشت و شاخ‌هایش را در خورجینش گذاشت.» (همان: 67)
در افسانۀ پیرمرد خارکن و چهل پسرش (همان: 377) برگرفته از افسانه‌های دیار همیشه بهار، نام دشمن پادشاه اکوان دیو است. او و سی و نه برادر دیگرش از پادشاه باج و خراج می‌ستانند. اکوان دیو عاشق دختر پادشاه چین می‌شود. دختر پادشاه چین به راهنمایی علی از او شیشۀ عمرش را می‌خواهد و مانند همۀ افسانه‌های دیگر، ابتدا از دیو یک سیلی می‌خورد و سپس گریه می‌کند. دیو دلش می‌سوزد و جای شیشۀ عمرش را که در خورجین آهویی است به او می‌گوید. تقریباً در همۀ افسانه‌هایی که دیوی دختری را اسیر کرده و قهرمان داستان به کمک آن دختر می‌رود، همین اتفاق می‌افتد و به همین صورت دیو که فریب دختر را می‌خورد با شکستن شیشۀ عمرش، جانش را از دست می‌دهد. در این افسانه دیو یک هفته می‌خوابد، یک هفته در بیداری است و یک هفته به سفر می‌رود.
در قصۀ طوطی از جلد دهم (درویشیان، 1387: 335) برگرفته از گنجینه‌های ادب آذربایجان، دیو سفید در قلعه‌ای، زیر سنگ آسیاب زندگی می‌کند. هیبت و بزرگی دیو به قدری است که با آمدن او گویی آسمان و زمین به لرزه درمی‌آید.
«زمین و آسمان به لرزه درآمد؛ یک دفعه دیو آمد.» (همان: 339)

3-8- روباه
«روباه معمولی یکی از چهار نوع روباهی است که در ایران زندگی می‌کند و از انواع دیگر، تعداد و پراکنش بیشتری دارد. روباه‌ها حیواناتی بسیار باهوش‌اند؛ اما در افسانه‌ها و داستان‌ها هوش آن‌ها را به فریب تعبیر کرده‌اند.» (فرهنگ‌نامۀ حیات وحش ایران، 1389: 56)
«روباه به عنوان رمز و نماد حیله‌گری و شیادی، از دیرباز شناخته شده بوده است.» (عبداللهی، 1381: 396)
روباه در بیشتر داستان‌ها نماد حیله‌گری است. اما در افسانه‌ها علاوه بر حیله‌گری، به ویژگی هوش روباه نیز توجه شده است. شاید به این دلیل روباه، نماد حیله‌گری است که هنگام شکار توسط شکارچیان و سگ‌ها، برای نجات جان خویش آن‌ها را می‌فریبد.
«روباه که شکارچیان و سگ‌ها تعقیبش می‌کنند به خاطر مهارتش در گول‌زدن این دشمنان شهرت دارد. هنگام فرار، روباه برای فریب دشمن ناگهان مسافتی برمی‌گردد و بعد به راست و یا چپ می‌جهد و بعد به سمتی می‌گریزد که دشمن هرگز تصورش را نمی‌کرده است. روباه گاه برای آن‌که سگ‌ها رد او را گم کنند از روی دیوار سنگی می‌پرد و یا این‌که از نهری کم‌عمق می‌گذرد. این حیله‌ها مدتی تعقیب‌کنندگان را گیج می‌کند و به روباه فرصت می‌دهد تا بگریزد.» (حکیمی، 1374: 54-53)
«چینیان عقیده داشتند که روباه نیرویی فوق طبیعی دارد و بنابراین، موضوع افسانه‌های بسیار قرار می‌گرفت که بعضی از آن‌ها، دارای قدمت بسیار است.» (هال،1380: 50)
از قدیمی‌ترین داستان‌هایی که روباه در آن نماد حیله‌گری و شیادی است داستان سغدی میمون و روباه است.
«و اگر استدلال فوق را بپذیریم، این نسبت ویژۀ روباه، برساختۀ شرق است.» (عبداللهی، 1381: 396)
و اما در ب
رخی افسانه‌ها، روباه همانند سگ، نسبت به انسان وفادار است.
«در آیین مزدیسنی روباه از سردۀ سگان و سوراخ‌زی است.» (بندهش هندی، 1368: 92)
«و همچنین روباه برای مخالفت با دیو خفگی آفریده شده است.» (بندهش هندی، 1368: 101)
نام روباه در قرآن نیامده اما در داستانی که از نوح (ع) نقل شده است، روباه قربانی است که به دست شیطان کشته می‌شود و خونش به درخت تاک داده می‌شود.
در داستان «روباه با بط» در کتاب مرزبان‌نامه، روباه حیله‌گری است که خود فریب سنگ پشت را می‌خورد و سرانجام هلاک می‌شود.
«مولانا نیز در برخی ابیات روباه و روباه‌بازی را تمثیلی گرفته برای حیله‌گری و تزویر و نیرنگ، [هم‌چنین] تمثیل [برای] آنان که مرغوب صورت ظاهر می‌شوند، تمثیل کسانی که وجود موهوم خویش را فراموش می‌کنند [و] تمثیل اهل سعی و…» (خیریه، 1385: 101-92)
در نظر پیشینیان روباه، موجودی باهوش و با درایت است؛ چاره‌اندیش است و با این وصف بر مشکلات خود چیره می‌شود.
«روباه جای خویش چنان سازد که هفت در دارد تا چون از یکی بترسد که گرفته باشند از دیگری بیرون جهد و برود.» (ابن‌ ابی‌الخیر، 1362: 107)
«و چون شپش در او افتد و از آن رنجور ماند؛ استخوان یا پوست پاره‌ای به دندان گیرد و در آب می‌رود. اندک‌اندک به تدریج، و بهر دفعتی بگذارد تا شپش بر زبرتر همی آیند تا همه بر سر روباه گرد آیند و همچنین بگذارد تا جمله بدان پوست پاره یا استخوان که در دهان دارد باز شوند. آن‌گاه بیندازد و روباه از آب بیرون آید و برود و هیچ شپش با او نماند.» (همان: 109)
«چون خارپشت او را ببیند خود را همچون کر‌ه سازد و سر اندرون کشد، روباه بول بر وی کند، خارپشت از بول او بی‌خویشتن شود و منبسط گردد و شکمش بگیرد و بخوردش؛ و چون بیمار شود، پیاز دشتی بخورد.» (کمونی قزوینی، 1390: 590)
و اما در تعبیر خواب روباه آمده است:
«محمدبن سیرین گوبد: روباه در خواب مردی مکار، غدّار، نا به‌کار و فریبنده بود یا زن و کنیزک دروغگو از خویشان بود.»

مطلب مشابه :  مدیریت استراتژیک منابع انسانی

3-8-1- روباه در افسانه‌ها
روباه در افسانۀ سزای نیکی (1) از جلد هفتم فرهنگ افسانه‌های مردم ایران (درویشیان، 1385: 135) برگرفته از افسانه‌های مردم ایران- لرستان نقش پیری دانا و زیرک را به عهده دارد که با تدبیر و هوش خود مشکل قهرمان داستان را حل می‌کند.
روباه در داستان آسیابان و روباه، در جلد هفدهم فرهنگ افسانه‌های مردم ایران (درویشیان،1384: 49) برگرفته از قصه‌های مردم در نقش موجودی حق‌شناس و وفادار ظاهر می‌شود. او برای ادای دین خود با زیرکی و فراست برای رسیدن قهرمان داستان به خوش‌بختی تلاش می‌کند. اما در پایان داستان، به دلیل بد عهدی قهرمان داستان، با او دشمن می‌شود و به تدبیر انسان کشته می‌شود.
در جلد پانزدهم فرهنگ افسانه‌ها در افسانۀ نبی لنگ (درویشیان، 1382: 143) برگرفته از قصه‌های فارس، روباه نقش موجودی وفادار و زیرک را دارد. این داستان، نظیر داستان آسیابان و روباه است. در این داستان نیز روباه برای ادای دین خود به قهرمان داستان به هر حیله‌ای متوسل می‌شود و سرانجام با تدبیر و هوش به مقصود خود که خوش‌بختی قهرمان داستان است دست می‌یابد.
روباه در افسانۀ خسرو دیوزاد از جلد چهارم فرهنگ افسانه‌ها (درویشیان، 1378: 333)، برگرفته از سمندر چل گیس، شاهزاده خانمی است که به همراه برادرش برای کمک به قهرمان داستان که توسط زن جادو تبدیل به آهو شده به جنگ زن جادوگر می‌رود و خود نیز توسط او تبدیل به روباه می‌شود.
روباه در افسانۀ راه و بی‌راه از جلد ششم فرهنگ افسانه‌ها، برگرفته از افسانه‌های شمال (درویشیان، 1380: 37)، حیوانی درنده‌خوست. او هم‌نشین گرگ و شیر است. روباه بی‌آن‌که از حضور قهرمان داستان مطلع باشد برای دوستانش رازی را افشا می‌کند که کلید سعادت قهرمان داستان می‌شود. او در پایان افسانه نیز، بنا به اقتضای درندگی‌اش، ضد قهرمان را از هم می‌درد.

مطلب مشابه :  پرداخت های الکترونیکی

3-9- سگ
«سگ، نگهبان،‌ مراقب، نماد وفاداری و همراه و پیام‌آور خدایان بی‌شمار در هنر بسیاری از تمدن‌هاست… سگ از مصاحبان میترا (مهر) است.» (هال، 1380: 52)
اگر چه سگ از نظر اسلام نجس است اما قرآن به سگی اشاره می‌کند که با همراهی صالحان به مقامی والا دست یافت.
«و سگ آن‌ها (اصحاب کهف) دست‌های خود را بر آستانۀ غار نهاده بود.».(کهف: 18)
اهلی‌بودن سگ و بهره‌برداری انسان از آن، سابقه‌ای طولانی در تاریخ بشر دارد. همراه داشتن و نگهداری از سگ در برخی موارد (نه در زندگی خصوصی و اتاق‌نشیمن و خواب و نزد خود…) جایز است. سگ (اصحاب کهف)، بر جامعۀ مشرک و گمراه شرافت داشت. سگ اصحاب کهف مانند خودشان در سلامت کامل بود.» (کامرانیان،53:1388)
«سگ اصحاب کهف: سگی که به همراه چوپان دقیانوس به یاران غار پیوست و بنا بر برخی روایات، قطمیر نام داشت که سرانجام به زبان آمد و اخلاص و اشتیاق خویش را برای آن‌چه آن‌ها به دنبالش بودند بر زبان راند و در غار هم سر بر دو دست نهاد و از آنان پاسداری کرد. با این خصوصیات، سگ اصحاب کهف مظهر طلب و سلوک در مسیر حقیقت قلمداد شده و به‌عنوان موجودی که به واسطۀ یافتن گوهر حقیقت از مرتبۀ پست حیوانی به درجۀ یاران مخلص و پاکبازان راه حق رسید مورد احترام قرار گرفته است.»(یاحقی، 1386: 86)
از امام رضا نقل شده است: از میان چهارپایان فقط سه رأس وارد بهشت می‌شوند، الاغ بلعم باعورا، سگ اصحاب کهف و گرگی که به جهت ظلم بیش از حد پاسبانی فرزند او را طعمه خویش نمود.» (
قمی،248:1367)
«سروش در پهلوی و سرئوشه در اوستا نام فرشته‌ای است که از اهورا مزدا برای انسان پیغام می‌آورد و محافظ ارواح است و شب‌ها تا سپیده‌دمان با شمشیر جان‌های مردم را از شر دیوان، پاس می‌دارد. خروس و سگ در نزد «سروش» محبوبند، خروس به این سبب که با بانگ خود، دیوان را می‌تاراند و خبر از گذشتن شب می‌دهد و سگ به این سبب که دیوان را می‌رماند و در پاسبانی به سروش کمک می کنند.» (میرشکاک،98:1391)
«به موجب مطالب روشن وندیداد و کتب پهلوی چون (دینکرد، شایست ناشایست، روایت پهلوی و ….) سگ دارای حقوقی بسیار استوار، در حد انسان و در مواردی به مراتب بالاتر از انسان و برتر از انسان بوده است. مردار سگ و احکام راجع به آن‌، با احکام همانند در مورد آدمی یکسان است. هر‌گاه خطایی مرتکب شود، گاز بگیرد یا در وظیفۀ نگهبانی کوتاهی کند، احکامی راجع به مجازات دارد. اگر از سگ آبستن نگهداری نشده و توله‌ها با توجه بزرگ نشوند‌، احکام شدیدی در

دیدگاهتان را بنویسید